Χειρόγραφες γραφές της Οδύσειας του Καζαντζάκη

ΠΗΓΗ: https://www.kazantzaki.gr/gr/12-hidden-gems/xeirografes-grafes-tis-oduseias-tou-kazantzaki-332

«Όμως τρανότερη χαρά στη γης σαν το χορό δεν είναι»

Ν. Καζαντζάκης, Οδύσσεια (Ν 65)

01. Όπως δηλώνεται και στον τίτλο, στο παρόν δοκίμιο θα εντοπιστούν οι εκδηλώσεις χαράς στις ραψωδίες Ν-Π της Οδύσσειας (1938)1 του Νίκου Καζαντζάκη (1883-1957). Ακολουθώντας την τακτική των προηγούμενων συναφών εργασιών, προτάσσω περίληψη των ραψωδιών που θα μας απασχολήσουν γραμμένη από τον ίδιο τον Καζαντζάκη: Ο Οδυσσέας, λοιπόν, μετά την Αίγυπτο, «φτάνει, πολεμώντας με τις άγριες φυλές, στις πηγές του Νείλου, στην καρδιά της Αφρικής. Εκεί χτίζει την καινούρια πολιτεία του, την οχυρώνει, χαράζει απάνω στο φρούριο τις νέες περήφανες εντολές του Θεού του, νομοθετώντας νέους δίκαιους νόμους. Χαίρεται που θα δημιουργήσει μιαν κοινωνία ελεύτερων, ατρόμητων ανθρώπων.

»Μα τη μέρα που έκανε τα εγκαίνια της πολιτείας κι είχε κηρύξει μεγάλη γιορτή, γίνεται σεισμός2, ανοίγει η γη και καταπίνει την πολιτεία. Βούλιαξε όλη»3.

Από την περίληψη κιόλας φάνηκε ότι οι ραψωδίες Ν-Π αφηγούνται περιστατικά που διαδραματίστηκαν στην αφρικανική ήπειρο. Πιθανώς το ταξίδι του Οδυσσέα προς τον νότο να ξαφνιάσει τον αναγνώστη, εντούτοις ας έχει υπόψη του ότι η Αφρική γοήτευε τους ευρωπαίους συγγραφείς στις αρχές του 20ού αι. και ο Καζαντζάκης, την εποχή που επεξεργάζεται την Οδύσσεια μελετά και μεταφράζει σχετικά κείμενα, ενώ, ευρισκόμενος στο Παρίσι (1931), επισκέφθηκε την «Exposition Coloniale Internationale», γνώρισε την κουλτούρα των αφρικανικών λαών και εντυπωσιάστηκε. Μολονότι την έκθεση τη χαρακτήριζε, σύμφωνα με τους αριστερούς Γάλλους διανοούμενους, αποικιοκρατικό πνεύμα, ο Καζαντζάκης ήρθε σε επαφή τόσο με την τέχνη των λαών αυτών όσο και με την ιδιαίτατη καθημερινότητά τους 4.

Είναι αξιοσημείωτο το ότι ο Καζαντζάκης επέλεξε, ανάμεσα σε άλλους, τους στίχους Ξ 1-25 και Π 1209-1246 προκειμένου να χρησιμοποιηθούν στην προώθηση του βιβλίου του. Ο Παντελής Πρεβελάκης ερμηνεύει την επιλογή των συγκεκριμένων στίχων ως πιθανή πρόταση ανθολόγησης. «Στη λευκή σελίδα του χειρογράφου» με την περίληψη της Οδύσσειας, γράφει ο Πρεβελάκης, «ο Κ. έχει σημειώσει μερικά χωρία της Οδύσσειας που –καθώς εικάζω– του φαίνονταν κατάλληλα για ανθολόγηση»5.