Ο Ουαζντί Μουαουάντ γεννήθηκε στον Λίβανο όπου και πέρασε την παιδική του ηλικία αλλά λόγω του εμφυλίου μετανάστευσε με την οικογένειά του στη Γαλλία για να περάσει ένα μέρος της εφηβείας του κι από εκεί έφυγαν για τον Καναδά όπου ο Μουαουάντ σπούδασε στην Εθνική Σχολή Θεάτρου, κι έκτοτε αυτός ο υπερταλαντούχος κι ανήσυχος δημιουργός -από τους πιο επιδραστικούς της γενιάς του- ασχολήθηκε με τη συγγραφή , την υποκριτική και τη σκηνοθεσία ανεβάζοντας έργα πρωτότυπα δικά του ή διασκευές έργων του Σαίξπηρ, του Τσέχωφ, του Ευριπίδη και του Σοφοκλή.

Στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, το καλοκαίρι του 2025, έκανε πρεμιέρα το έργο του «Ο όρκος της Ευρώπης» σκηνοθετημένο από τον ίδιο, το «Πυρκαγιές» ανέβηκε από το ΚΘΒΕ από την Ιώ Βουλγαράκη ενώ το 2023, στο Εθνικό Θέατρο, ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος σκηνοθέτησε εμπνευσμένα το «Όλοι εμείς πουλιά «, μια παράσταση εμπειρία αισθήσεων και συναισθημάτων. Το θεατρικό του Μουαουάντ «Δάση» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πότλατς σε μετάφραση της Κατερίνας Αποστολοπούλου.

Σπουδαιότατος, απρόβλεπτος και με πυρετώδη εκρηκτικό λόγο και ως πεζογράφος, ο Μουαουάντ έγινε γνωστός στο εγχώριο αναγνωστικό κοινό με το πολυβραβευμένο του μυθιστόρημα «Anima» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου το 2019, διαβάστηκε πολύ, αγαπήθηκε, συζητήθηκε και συγκλόνισε με την θεματολογία του, την πρωτοτυπία του, την στιβαρότητά του και τον συνδυασμό νουάρ στοιχείων και αρχαιοελληνικής τραγωδίας, με μια απίστευτη σκιαγράφηση της ανθρώπινης φύσης στα απόλυτα όριά της από την οπτική γωνία και την αφηγηματική φωνή του ζωικού βασιλείου. Μέσω της μυθοπλασίας του όπως και των θεατρικών του, ο Μουαουάντ χαρίζει στον αναγνώστη / θεατή ένα κομμάτι καθρέφτη που αντικατοπτρίζει την κτηνώδη πραγματικότητα την προερχόμενη από την κτηνώδη φύση του ανθρώπου. Τα θέματα που τον απασχολούν είναι η βία, ο πόλεμος, η ανθρώπινη ύπαρξη με τους εσωτερικούς επικίνδυνους σεισμούς της και τα εσωτερικά της τέρατα, η μνήμη, η ταυτότητα, η μετανάστευση, η ρίζα του κάθε Κακού, το τραύμα που αφήνουν ορθάνοιχτο η απώλεια , η φυγή από την γενέθλια γη, ο πόλεμος, η νοσηρότητα των πολιτικών εξουσιών.

Επτά χρόνια μετά το συναρπαστικό «Anima», οι εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, πολύ πρόσφατα, έθεσαν σε κυκλοφορία ένα ακόμα μυθιστόρημα αυτού του τρομερού θεατρανθρώπου – συγγραφέα . Ιδού λοιπόν το «Ξαναβρίσκω το πρόσωπό σου». Αυτός είναι ο ελκυστικός τίτλος αυτού του υψηλών απαιτήσεων μυθιστορήματος, ένα πρώιμο λογοτεχνικό έργο του Ουαζντί Μουαουάντ (κυκλοφόρησε το 2002) που αποτελεί προάγγελο των θεμάτων των οποίων θα έβαζε στη συνέχεια ως επαναλαμβανόμενα μοτίβα στον μικροσκόπιο της δραματουργίας του και της πεζογραφικής του τέχνης. Ο εμφύλιος που βίωσε ως παιδί ο Μουαουάντ στον Λίβανο και έγινε η αιτία να φύγει από τη χώρα του και το σπίτι του σε τρυφερή παιδική ηλικία, άρα και η βία της Ιστορίας και η αδυσώπητη μνήμη κυριαρχούν θεματικά σ’ αυτό το εξαίσιο μυθιστόρημα με το προσωπικό, οικογενειακό τραύμα να ενώνεται με το συλλογικό, το πανανθρώπινο. Οπότε, ως ένα βαθμό, ο ήρωας του εδώ θα μπορούσε να θεωρηθεί ως alter ego του ίδιου του συγγραφέα.

(Μιλάει στον καθρέφτη, δίπλα στο παράθυρο. Κάποιες φορές ρίχνει ματιές έξω)

1.Μετά απο τόσες καταστροφές, βυθίζομαι στο απόγευμα. Ηρθε η ώρα να φορέσω το βυσσινί φουλάρι, και να βγω στο δρόμο. Μου αρέσει αυτό το φουλάρι, μοιάζει με σύννεφο που τυλίχτηκε γύρω στο λαιμό μου. Κάποια μέρα το πήρε ο άνεμος, κρεμάστηκε σε ένα δέντρο, τι υπονοεί άραγε;

2.Τα δέντρα δεν είναι ακίνητα. Κολυμπούν στο χρόνο. Γενιές περνούν απο κάτω. Μας σκεπάζουν με τα κλαδιά τους. Μας δίνουν τους καρπούς τους. Τις αποχρώσεις των φύλλων. Τα ξύλα για την κρύα ζωή μας….Τον κορμό, που στήριξες το σώμα μου, στο πρώτο ραντεβού…

3.Τώρα πια έγινα εσωστρεφής κυρία, στήνω δυστοπικά τοπία με τις λέξεις,

ποιήματα σαν σκοτεινά δωμάτια με χαμένα πρόσωπα,

κρυμμένα μέσα σε αντανακλάσεις θολών, ραγισμένων καθρεφτών.

Αν ήμουν άνθος θα ήμουν noli me tangere, μιμόζα η αισχυντηλή, με καρδιά bella dona,

με καρφιτσωμένο χαμόγελο, εκείνος δυνατός δυνάστης ,με πάγο αλαζονείας. Γύρω απο τα μάτια μου, κύκλοι απο κάρβουνο θλίψης. Στα χείλη μου καμμένη ζάχαρη. Το βλέμμα, σύννεφο πριν τη βροχή.Το βράδυ βλέπω δράματα στην τηλεόραση, αφού λείπουν πια απ τη ζωή μου. Ημουν πάντα δευτεραγωνίστρια, ένα βήμα πίσω…

…..Η μώβ λάμψη της οθόνης ,ρέει στην ψυχή μου. Εκείνος έφυγε. Οι φίλες μου φύγανε.Ολα ωραία που φεύγουν.

Το μαύρο πουλί της απελπισίας ,πετάει γύρω μου, κάθεται στα μαλλιά μου.

Μακρινές φωνές μπαίνουν απ τις χαραμάδες των μεγάλων, ξεβαμμένων παραθύρων…Σπασμένες νότες νυχτερινής μουσικής.

Κάποτε πιστέψαμε ότι θα νικήσουμε τον Κρέοντα. Κι όμως ξαναγεννήθηκε, σαν την κομμένη ουρά της σαύρας. Ευτυχώς ξαναγεννιέται και η Αντιγόνη.

4.Το απόγευμα μακραίνουν οι σκιές. Ερχονται εκείνοι που έφυγαν, να πιούν νερό απ τα μάτια μου. Το βράδυ στάζουν σαν μια βρύση που δεν κλείνει…

5. Ο χρόνος, ενα ποτάμι που κυλάει πάνω απο όλα τα όντα. Ο κορμός ενος δέντρου σκίζεται σε απροσδιόριστα σχήματα, η πέτρα λειαίνεται και γλιστράει, στη χλωμή όψη μιας φωτογραφίας, τα πρόσωπα σβήνουν σιγά σιγά, ίχνη δαχτύλων σε παλιό, σκονισμένο τραπέζι. Ενα σιωπηλό χρώμα σαν στάχτη, κάθεται πάνω σε όλα τα πράγματα…

To βιβλίο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου είναι ένα βιβλίο φιλικό και οικείο, που σε κερδίζει χωρίς να προσπαθεί να εντυπωσιάσει. Δεν βασίζεται σε μεγάλα γεγονότα, θεαματικές ανατροπές ή έντονες συγκινήσεις. Αντίθετα, στρέφει το βλέμμα σε μικρές στιγμές της καθημερινότητας: μια ανάμνηση, μια οικογενειακή χειρονομία, μια τυχαία συνάντηση, μια επιθυμία που δεν εκπληρώθηκε ποτέ. Και μέσα από αυτές τις μικρές ιστορίες αναδύονται πολύ μεγαλύτερα ζητήματα. Η ανάγκη να ανήκουμε κάπου, να μας καταλαβαίνουν, να αγαπηθούμε, να συμφιλιωθούμε με το παρελθόν μας, να αισθανθούμε ότι η παρουσία μας έχει σημασία.

Αυτό που μου άρεσε ιδιαίτερα είναι ότι δεν προσπαθεί να εξηγήσει τα πάντα, αφήνει τις ιστορίες να λειτουργήσουν από μόνες τους, μέσα από τις εικόνες, τις λεπτομέρειες και τις μικρές ανατροπές τους. Άλλοτε μας συγκινεί, άλλοτε μας προκαλεί νοσταλγία ή πίκρα και άλλοτε μας κάνει να χαμογελάσουμε. Το χιούμορ, μάλιστα, είναι ένα από τα πιο δυνατά στοιχεία της γραφής του. Ένα χιούμορ διακριτικό, συχνά αυτοσαρκαστικό, που φωτίζει τις δύσκολες πλευρές της ζωής χωρίς να τις υποβαθμίζει.

Ο τίτλος του βιβλίου είναι, νομίζω, ένα καλό σημείο για να ξεκινήσει κανείς. Η «Στουρνάρη και Ηπείρου γωνία» δεν είναι απλώς ένα συγκεκριμένο σημείο της Αθήνας. Είναι ένας τόπος φορτισμένος με μνήμη και συναίσθημα. Στην ομώνυμη ιστορία, μια παλιά ασπρόμαυρη φωτογραφία γίνεται η αφορμή για να επιστρέψει ο ενήλικος αφηγητής στην παιδική του ηλικία. Η εικόνα είναι δυνατή, σχεδόν συμβολική. Χωρίς καταγγελίες και μεγάλες συναισθηματικές εξάρσεις, ο συγγραφέας μιλά για μια πολύ απλή αλλά βαθιά ανθρώπινη ανάγκη: την ανάγκη του παιδιού να έχει ένα σπίτι, έναν τόπο όπου θα αισθάνεται ότι ανήκει. Γιατί σπίτι δεν είναι μόνο οι τοίχοι. Είναι η ασφάλεια, η σταθερότητα, η αίσθηση ότι είσαι εκεί όπου πρέπει να είσαι.

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, από το 2010, μοιράζει τη ζωή του ανάμεσα στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Σαν να μην έχει αποφασίσει ακόμα ποια από τις δύο πόλεις θα τον υιοθετήσει οριστικά, ή, ίσως, σαν να έχει βρει τον δικό του τρόπο να αισθάνεται παντού λίγο στο σπίτι του.

Αυτή η ανάγκη επιστρέφει με διαφορετικούς τρόπους και σε άλλες ιστορίες. Στη «Φρουτοσαλάτα», για παράδειγμα, μια παιδική επίσκεψη σε ζαχαροπλαστείο μετατρέπεται σε μια ανάμνηση που επιμένει στον χρόνο. Η άγνωστη λέξη «φρουτοσαλάτα» δημιουργεί στη φαντασία του προσδοκίες και εικόνες, όμως δεν τολμά να ζητήσει αυτό που πραγματικά θέλει. Μια μικρή, σχεδόν αστεία σκηνή, που κρύβει κάτι πολύ γνώριμο: πόσες φορές δεν θελήσαμε κάτι και δεν βρήκαμε το θάρρος να το ζητήσουμε; Η ιστορία έχει και μια απολαυστική νοσταλγική διάσταση, καθώς μας μεταφέρει στην Αθήνα της δεκαετίας του ’60, με την αστική επισημότητα του Παπασπύρου στο Σύνταγμα, τα σακάκια, τις γραβάτες, τις κομμώσεις «λάχανο» και τους σχεδόν τελετουργικούς σερβιτόρους. Και ύστερα έρχεται η προσγείωση στην πραγματικότητα, σε ένα λαϊκό ουζερί στη Νέα Αρτάκη, όπου η φαντασίωση της φρουτοσαλάτας καταρρέει μέσα από το γέλιο του σερβιτόρου. Μια υπέροχη ειρωνική αντίθεση, που αφήνει πίσω της ένα χαμόγελο αλλά και μια μικρή μελαγχολία.

[…] Η Κασιμάτη είχε περισσότερο κόσμο από κάθε άλλη χρονιά, κι όπως ήταν επόμενο, οι άντρες άρχισαν τα πολιτικά. O ξάδερφος του Κασιμάτη, ο Λέων (τον λέγαμε «ο βασιλεύς των ζώων»), που δούλευε στο Υπουργείο Τύπου και Τουρισμού, μας βεβαίωνε πως είχαν βρει κομμάτια της τορπίλας κι ότι ήταν ιταλικής κατασκευής, μα ο Αντώνης δεν εννοούσε επ’ ουδενί λόγω να το παραδεχτεί. Θεός σχωρέσ’ τον, ήταν τρομερά φανατικός κι ισχυρογνώμων. Έλεγε πως οι Άγγλοι είχαν χρησιμοποιήσει ιταλική τορπίλα, για να στρέψουν την ελληνική κοινή γνώμη εναντίον του Άξονος και να μας βγάλουν στον πόλεμο, όπως είχαν κάνει στον Πρώτο Πόλεμο. «Αν θέλει ο Χίτλερ την Ελλάδα», έλεγε, «δε χρειάζεται να βάλει τους Ιταλούς να την πάρουν. Έρχεται και την παίρνει μόνος του. Oι Γερμανοί δεν πρόκειται να μας πειράξουν, είναι φιλέλληνες. Στα σχολεία τους μαθαίνουν απέξω τον Όμηρο και τον Πλάτωνα», και ούτω καθεξής, ως τις έντεκα το βράδυ. «Πάψε επιτέλους», του λέω, «δεν καταλαβαίνεις ότι ερεθίζεις τα νεύρα σου και θα θέλεις διπλή δόση υπνωτικό για να κοιμηθείς; Δε θα το πάρεις ποτέ χαμπάρι ότι η καρδιά σου είναι τρομερά αδύνατη;». Μόνο για ένα πράμα ήταν όλοι τους σύμφωνοι: ότι αργά ή γρήγορα θα ‘βγαινε και η Ψωροκώσταινα* στον πολεμο, πάει, δεν τη γλιτώναμε, ήταν αυτή η άτιμη η γεωγραφική μας θέση. Είμαστε, βλέπεις, σαν μια γέφυρα μεταξύ ανατολής και δύσεως, είν’ αδύνατον να μείνουμε ουδέτεροι.

Μα κανένας μας δεν το περίμενε τόσο γρήγορα. Όταν το πρωί εκείνης της Δευτέρας ακούσαμε τις σειρήνες, δεν πιστεύαμε στ’ αυτιά μας. «Ξύπνα», λέω του Αντώνη, «έχουμε συναγερμό!» «Άσε με ήσυχο», μου λέει, «άσκηση θα ‘ναι!». Και γύρισε απ’ την άλλη μεριά. Κάθε φορά που έπαιρνε αποβραδίς υπνωτικό, δεν ξυπνούσε εύκολα. «Δεν είναι άσκηση», του λέω, «το ένστικτό μου δε με γελάει ποτέ εμένα!» Κάθε φορά που ήταν να γίνει άσκηση μας ειδοποιούσαν εκ των προτέρων διά του Τύπου. «Εδώ είσαι κι εδώ ‘μαι», του λέω, «είναι συναγερμός κι έχουμε πόλεμο!». Και πετάγομαι απ’ το κρεβάτι, τρέχω στο παράθυρο του σαλονιού, και βλέπω τη γειτονιά στο ποδάρι. Από μακριά έφτανε ο βόμβος αεροπλάνων. «Μας κήρυξ’ η Ιταλία τον πόλεμο! O θεός να βάλει το χέρι του! Ξύπνα τη Μαρία!» λέω της Μαριέττας. Τα ‘χε κι αυτή χαμένα. «Ξύπνα την και πες της να ντυθεί αμέσως! Μπορεί να χρειαστεί να πάμε στο καταφύγιο». «Θα πάτε στο καταφύγιο;» φωνάζω της Νότας. Μα δεν ήξερε. Κανείς μας δεν ήξερε τι να κάνει και πού να πάει. Πανικοβληθήκαμε. Νομίζαμε πως έφτασ’ η Δευτέρα Παρουσία. O Αντώνης καθόταν στην άκρη του κρεβατιού, με μια κάλτσα στο χέρι, αφηρημένος. «Μήπως δεν αισθάνεσαι καλά;» του λέω. «Να σου δώσω τις σταγόνες σου;» Κι όπως στεκόμουνα στη μέση του χολ σαν χαμένη, κρατώντας το κεφάλι μου με τα δυο μου χέρια, μην ξέροντας προς τα πού να στραφώ, έρχετ’ η Μαριέττα και μου λέει: «Oυ Μπούφους δεν ξυπνάει! Πήγα να τ’ν ξεσκεπάσου και μ’ πάτ’ σε μια κλουτσιά…» Κι άρχισε να κλαίει. Είχε κι αυτή η δόλια τρεις αδερφούς, οι δυο υπηρετούσαν ήδη στο Ναυτικό, ο άλλος ήταν κληρωτός* του ’41, θα πήγαινε απ’ τους πρώτους.

Έχανε συνεχώς τα βαρέλια του. Του τα κλέβανε κάθε τόσο, κάτω, απ’ την
είσοδο της οικοδομής. Το πιθανότερο ήταν ότι τα παίρνανε υπεργολάβοι από άλλα
γιαπιά. Ο Τάσος ο Τσαγκλίδης, ή Αναστάσης, όπως τον έλεγαν οι φίλοι του, ήταν
εργολάβος οικοδομών και πόντιος. Όπως κι οι περισσότεροι υπεργολάβοι, που
απασχολούσε στις δουλειές του. Σ’ εκείνη όμως την οικοδομή ήτανε στους σοβάδες
και απ’ το συνεργείο οι περισσότεροι ήμασταν Θεσσαλοί. Έχανε λοιπόν, κάθε τόσο,
τα βαρέλια του, κι όλο φώναζε και απειλούσε για το τί θα συνέβαινε τη μέρα που θα
“τσάκωνε” τον κλέφτη. Ας έφτανε μόνον εκείνη η μέρα!

Όμως η εξυπνάδα του κι η καπατσοσύνη για τη δουλειά, συμβαδίζανε με μια
φυσική καλοσύνη και αγαθότητα, έτσι που οι φωνές κι οι απειλές του είχανε σχετική
αξία. Ήταν ικανός να πιστέψει οτιδήποτε του έλεγες. Όταν καμιά φορά, σπάνια, του
προτείνανε να συμμετάσχει σε κάποια πλάκα, στο πρόσωπό του διάβαζες, σαν σε
ανοιχτό βιβλίο, ανάμικτα συγκρουόμενα συναισθήματα. Ένα τεράστιο χαμόγελο που
φώτιζε τα μάτια του και άγγιζε τα όρια παιδικής αγαλλίασης, αλλά και αμφιβολία και
αναστολή, που προέρχονταν από μια έμφυτη αλληλεγγύη για τον υποψήφιο παθόντα.

Στη Θεσσαλονίκη, την άνοιξη του ’78, στο τέρμα της Τούμπας, υπήρχε μια
ολόκληρη περιοχή, πάνω από δέκα οικοδομικά τετράγωνα, γεμάτη από ανεγειρόμενες
πολυκατοικίες. Όπου κι αν έπεφτε το μάτι σου, έβλεπες γιαπί. Κάθε φορά που ακούω
το τραγούδι “άρχιζε να γλυκοχαράζει στα μουσκεμένα σου γιαπιά”, θυμάμαι αυτό το
μέρος, εκείνη την εποχή. Οι δρόμοι, χωματόδρομοι ακόμα οι περισσότεροι, με ρυάκια
νερού στη μέση. Που και που κανένα χαμόσπιτο κοντά στο ρέμα, και κάνα
ψιλικατζίδικο ή μπακάλικο σε κάποια τελειωμένη πολυκατοικία.

Τα δυο μαστόρια, συνέταιροι υπεργολάβοι και αμφότεροι βαρέων βαρών. Ο
ένας “κομψός”, με ισομοιρασμένο πάχος, κι ο άλλος “μπροστόβαρος”, είχε την
περισσότερη μάζα στην κοιλιά. Ο Πετράν που έκλεινε τις συμφωνίες, κι ο Χριστάνας
με το άγχος να βγαίνει η δουλειά, για να μείνει κάτι στο τέλος. Το συνεργείο
συμπληρώναμε δυο εργάτες, ένας βοηθός, κι ο γέρο-Θανάσης, ο λασπάς, μ’ ένα
μπουκάλι κονιάκ πάντα στο σακάκι, τους χειμώνες. Να ’σουνα σοβατζής, ήταν η
χειρότερη δουλειά στην οικοδομή. Μια ζωή εκτεθειμένοι στα ρεύματα και την
υγρασία. Σακάτηδες έφταναν οι περισσότεροι στη σύνταξη. Αλλ’ όπως έλεγε κι ο
Αναστάσης, “οικοδομή, ίσον σοβάδες”. Παίρνανε γιαπί, και παραδίνανε σπίτι. Τις
ατέλειες των υπολοίπων τις διορθώνει ο σοβατζής. Να “φέρει” τους τοίχους, να
ομορφύνει δοκάρια και κολώνες. Κι ο Χριστάνας σ’ αυτό, ήταν καλλιτέχνης. Ο
Αναστάσης τόξερε, γι αυτό και το πρώτο συνεργείο πού έκλεινε σε κάθε νέα δουλειά,
μήνες πριν, ήταν “οι χοντροί”. Έτσι τους ήξεραν στην πιάτσα.