ΤΙ ΧΑΡΑΜΑ ΚΙ ΑΥΤΟ

Καλημέρα κύριε Φυλλόπουλε
Τὶ χάραμα κι αὐτὸ
Ἡ αὐγὴ ἐνέσκηψε ἀπὸ λάθος δρόμο
Ἡ βροχὴ πέρασε μὲ κλαδευτήρια ἀπὸ ἀτσάλι
Ἡ μέρα κατάπιε σύννεφα καὶ φυλλωσιὲς
Κι ἐσὺ ἀμήχανος πῆρες τὶς ἀνηφόρες τῆς ὁμίχλης
Ἐπιπλέοντας πάνω σὲ βαρέλια καὶ παλιὰ τελάρα
Μʼ ἀκοῦτε κύριε Φυλλόπουλε;
Βρέχει ἀκόμα κύριε Φυλλόπουλε;
Εἶστε ἤ δὲν εἶστε ἄνθρωπος, πιὰ, δύστροπε γείτονα;

Αὐτὸ τὸ πρωινὸ δὲν ἀπαντάει σὲ κανένα.

ΠΡΟΤΡΕΧΟΝΤΑΣ

Κοντὰ σὲ δέντρα θέλω νʼ ἀποκοιμηθῶ: ἄς ποῦμε
ἰτιὲς μὲ ὑπόγεια νερὰ καὶ ἀγκιστρωμένες φωνὲς
προαπελθόντων. Βέβαια
λέω γιὰ τὴ μέρα ποὺ οἱ φίλοι
θὰ πάψουν πιὰ νὰ μʼ ἀγαποῦν
(πῶς νʼ ἀγαπᾶς μιὰ χούφτα ἀέρα;)
καὶ ἡ μόνη τιμὴ θὰ εἶναι νὰ μὲ θυμοῦνται.

Το βιβλίο, με τους στίχους των δισκογραφημένων τραγουδιών της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, περιλαμβάνει ένα ανέκδοτο τραγούδι του Μάνου Λοΐζου και ένα ακόμα του Δήμου Μούτση με στίχους τής Ευτυχίας, το χειρόγραφο ενός άγνωστου μέχρι σήμερα τραγουδιού της, καθώς και ολόκληρη την ποιητική της συλλογή «Πνοές», που εκδόθηκε το 1931. Στην έκδοση συμπεριλαμβάνονται κείμενα των: Λευτέρη Παπαδόπουλου, Μάνου Ελευθερίου, Κώστα Γεωργουσόπουλου, Γιώργου Τσάμπρα και Αντώνη Παπαϊωάννου.

4 – ο τρόπος γραφής της, μορφή και περιεχόμενο (Aπόσπασμα)

“Προκειμένου να εξαχθούν κάποια συμπεράσματα που να θεωρούνται ασφαλή και αξιοποιήσιμα αναλύθηκαν οι στίχοι από 350 περίπου τραγούδια της Ευτυχίας. Πιστεύω, όπως θα φανεί αμέσως πιο κάτω, ότι το δείγμα είναι άκρως αντιπροσωπευτικό και δίνει πλήρη εικόνα των θεμάτων που χρησιμοποίησε και του τρόπου γραφής της (δομή, ομοιοκαταληξίες, λεξιλόγιο κλπ). Στο σημείο αυτό θα ήθελα να προσθέσω ότι για λόγους οικονομίας του κειμένου δεν αναφέρονται εδώ παρά ελάχιστα παραδείγματα. Στο τέλος του βιβλίου όμως υπάρχουν για κάθε ενδιαφερόμενο σχετικοί αναλυτικοί κατάλογοι.

Εν πρώτοις, να καταρρίψουμε έναν ακόμη μύθο. Οι περισσότεροι νομίζουν ότι η Ευτυχία ήταν μια αγράμματη γριά με στιχουργικό ταλέντο. Αυτή η δοξασία πόρρω απέχει της πραγματικότητος. Η Ευτυχία ήταν πρωτίστως λόγια και κατόπιν αυτού λαϊκή στιχουργός, για να μην μεταχειριστούμε το βαρύγδουπο όρο ποιήτρια. Πέραν της γενικής παιδείας που απόκτησε στο αστικό πατρικό σπίτι διδασκόμενη κατ’ οίκον, όπως συνηθιζόταν τότε, διαβάζοντας το βιογραφικό της συναντάμε δυο πολύ σημαντικά όσον αφορά το θέμα μας σημεία: ήταν δασκάλα και είχε δουλέψει πολλά χρόνια σαν ηθοποιός. Αυτά τα δυο στοιχεία της παρέχουν άκρως στέρεη υποδομή όσον αφορά την χρήση της γλώσσας. Η ιδιότητα της δασκάλας τής παρέχει την πλήρη γνώση της γραμματικής και του συντακτικού και η ιδιότητα της ηθοποιού την αίσθηση του μέτρου, του ρυθμού και της εκφοράς του λόγου, που τόσο σημαντικό ρόλο παίζουν στο τραγούδι. Ας μην ξεχνάμε ότι ως ηθοποιός, έστω και όχι πρώτης διαλογής, εθήτευσε στα μπουλούκια και στο χορό της αρχαίας τραγωδίας — (εδώ να κάνω μια παρένθεση. Ας δουν οι νεώτεροι, που νομίζουν ότι αρκεί η πληροφορία να υπάρχει έτοιμη και η επεξεργασία της παρέλκει, πόσο χρήσιμες είναι η παιδεία και η εμπειρία ως αρωγοί του ταλέντου). — Η Ευτυχία είχε επίσης διαβάσει συστηματικά ποίηση και είχε εκδώσει, πριν ασχοληθεί με το στίχο του τραγουδιού, δύο ποιητικές συλλογές. Μία ανεξακρίβωτη φήμη λέει ότι είχε δουλέψει και σαν πλασιέ βιβλίων. Αυτό είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί και μάλλον εντάσσεται στα πλαίσια της σχετικής μυθολογίας. Τέλος, αν και αυτό σχετίζεται περισσότερο με την εξάσκηση πάνω στη γλώσσα, ήταν μανιώδης λύτρια σταυρολέξων.

Γιώργου Χαριτωνίδη εκδόσεις «ΚΕΔΡΟΣ» 2008
«Με την κίνηση των υαλοκαθαριστήρων»

54

Βιογραφικό μη μου ζητάτε.
Δεν γεννήθηκα.
Πέθανα απευθείας στη Λάπηθο.
(παρθενογένεσις, αντίθετη έννοια).
Ως σκόνη μόνο υπάρχω.
Μετά, που με ξεσκόνισαν
απ’ το βορινό παράθυρο του σπιτιού μου,
ως προσφυγόσκονη κατακαθήμενη
ζω στην Αθήνα.

Συχνά οι νοικοκυρές με καθαρίζουν
απ’ τα τζάμια τους.

1

Γύρω στις έντεκα με δώδεκα τη νύχτα,
την ώρα που νυστάζω,
μαζεύω τα στρατεύματα.
Γύρω στις έντεκα με δώδεκα τη νύχτα,
την ώρα που νυστάζω,
ανακαταλαμβάνω το κάστρο της Κερύνειας .

ΤΙΜΗΣ ΕΝΕΚΕΝ
Να θυσιάσω θέλω εκατόμβες σε βωμούς,
πάνω από τάφους αληθινούς
και όχι άλλα κενοτάφια
και τιμές ν’ αποδώσω σε νεκρούς,
πείτε μου μόνο
ποιοι είναι οι ήρωες μου.

1. ΠΡΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥΣ

ΤΟΥ ΣΟΛΩΜΟΥ (στον ηρωομάρτυρα του 1996)

1.Προς Σολωμό Σολωμού:
Πού τα βρήκες αυτά τα σκονισμένα λάβαρα,
σε ποια χρονοντούλαπα της ιστορίας και τα ξέθαψες,
κι ανηλεώς καπηλεύτηκες τον πατριωτισμό μας;

2.Σολωμός:
«Σήμερα μπορώ να κοιτάζω
τον ήλιο κατάματα,
ν’ αντικρίζω κατάματα το φως
κι ας έχει φανεί ο Εφιάλτης
κι ας έχουν επί τέλους
οι Μήδοι διαβεί»

Ο φοβερός φονιάς Τζων Μπολ

Αλλά και αν έπρεπε, σας έλεγα, να με προσέχετε
είναι γιατί το βλέμμα ήμουν
που μετατόπιζε μέσα σας φωνές πνιγμένων.

Κι αν πικρός μονίμως γυρνούσα
είναι γιατί μια καρδιά είχα σαν το θηρίο τρομαγμένη
που, ενώ το περίμενες πρηνής,
αυτό από την πίσω ήδη μεριά του θάμνου
αναγκασμένο ήταν να φύγει.

Όσο γι’ αυτά που έκανα τα πλήρωσα όλα,
πιστέψτε με, ακριβά, μια ζωή μένοντας μόνος.

Σαν το κερί που ξέχασε ο καντηλανάφτης στο μανουάλι
και σαν το κρασί που δεν ήπιε, στο τραπέζι,
ο αλκοολικός, γιατί τον προσέβαλαν.

Σαν τη ζυγαριά
σε αποβάθρα σταθμού χρόνια καταργημένου
και σαν το κλειδί που μήνες το βλέπαμε στην άκρη του δρόμου,
πλήν όμως κανείς δεν το έπαιρνε
γιατί κανένας δεν ήξερε,
γιατί κανένας δεν ήξερε την πόρτα του.

Γι’ αυτό και έπρεπε, σας έλεγα, να με προσέχετε.