«Ο καλύτερος τρόπος να δίνεις κουράγιο στον εαυτό σου είναι να δίνεις κουράγιο στους άλλους» Μαρκ Τουαίην

Υπάρχει μια στιγμή, κι αυτό το ξέρει όποιος έχει σταθεί, έστω μια φορά, στο κέντρο ενός δωματίου γεμάτου βλέμματα, όπου η προσοχή των άλλων παύει να μοιάζει με αγάπη και αρχίζει να μοιάζει με βάρος. Σε αυτή τη στιγμή γεννιέται το ερώτημα που με απασχολεί σε τούτο εδώ το κείμενο: γιατί κάποιοι αντέχουν αυτό το βάρος μια ζωή ολόκληρη, ενώ άλλοι λυγίζουν κάτω από αυτό. Και τελικά τι σημαίνει «αντέχω»;

Η δημοφιλής ψυχολογία μάς έχει συνηθίσει σε μια λέξη-ασπίδα: ανθεκτικότητα. Την ακούμε σαν συνταγή, σαν ικανότητα που μπορεί κανείς να καλλιεργήσει: να πέσεις και να σηκωθείς, να απορροφήσεις το πλήγμα και να συνεχίσεις. Είναι μια θεωρία αισιόδοξη, σχεδόν παιδαγωγική: η ζωή πονάει, αλλά ο ανθρώπινος ψυχισμός διαθέτει, ή μπορεί να αποκτήσει, τα εργαλεία για να μην καταρρεύσει.«Η πέτρα, το σίδερο, το ατσάλι δεν αντέχουν. Ο άνθρωπος αντέχει» αποφαίνεται ο Καζαντζάκης.

Κάτω από αυτή την υπόσχεση όμως κρύβεται μια σιωπηρή παραδοχή: πως όσοι δεν τα καταφέρνουν, όσοι λυγίζουν, έχουν απλώς αποτύχει σε μια εσωτερική άσκηση. Λες και η αντοχή είναι ζήτημα προπόνησης, όπως ο μυς που δυναμώνει με την επανάληψη. Είναι εδώ που η θεωρία της ανθεκτικότητας συναντά, και συγκρούεται, με τη σκέψη του Αλμπέρ Καμύ.

Ο Καμύ δεν μιλά ποτέ για «ανθεκτικότητα» με τη σημερινή, κλινική της έννοια. Στον «Μύθο του Σισύφου» περιγράφει έναν άνθρωπο καταδικασμένο σε μια ατέρμονη, χωρίς νόημα εργασία, να σπρώχνει τον βράχο, να τον βλέπει να κυλά ξανά κάτω, να ξαναρχίζει. Ο Σίσυφος δεν αντέχει τον βράχο, επειδή διαθέτει ψυχικά αποθέματα. Τον αντέχει επειδή έχει αναγνωρίσει την απουσία νοήματος και δεν παύει, παρ’ όλα αυτά, να ζει και να εξεγείρεται απέναντί της. Η ευτυχία του, όπως τη φαντάζεται ο Καμύ στην περίφημη τελευταία γραμμή του δοκιμίου («Πρέπει να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο»), γεννιέται από τη συνειδητή εξέγερση απέναντι στο παράλογο: αποδέχεται το χωρίς νόημα, χωρίς να το εσωτερικεύει ως προσωπική ενοχή. «Στη μέση του χειμώνα, ανακάλυψα μέσα μου ένα καλοκαίρι» γράφει ο Καμύ στο Καλοκαίρι, τονίζονταςπως μόνο όταν βρεθείς στην πιο δύσκολη στιγμή της ζωής σου, συνειδητοποιείς πόσο δυνατός είσαι πραγματικά.