Τα όνειρα!  αυτός ο αρίφνητος κόσμος του ατομικού και συλλογικού ασυνείδητου, αυτό το ταξίδι στο σύμπαν των πόθων, των απωθημένων επιθυμιών, των νόστων και των ανομολόγητων ενοχών, του ατομικού και συλλογικού εφιάλτη, ταυτόχρονα η καταβύθιση σε μια όλβια και αυτονόητη στην ερωτική της μαγεία νήσο των μακάρων. Τα όνειρα σαν παμπάλαιο λογοτεχνικό είδος,  από τα προφητικά όνειρα της ανατολής, μέχρι τα αλληγορικά και σατυρικά του μεσαίωνα, τον παραμυθένιο κόσμο του Λιούις Κάρολ, την επικράτεια του εφιάλτη  του Φράντς Κάφκα, μέχρι τις ψυχαναλυτικές ερμηνείες  στο έργο του Φρόϋντ, του Γιούνγκ, του Λακάν.

Ο Μπόρχες παραθέτει πολύ εύστοχα στο βιβλίο του την παρατήρηση του Άγγλου κλασικιστή του 18^ου αιώνα Τζόζεφ Άντισον ότι η ανθρώπινη ψυχή όταν ονειρεύεται, ξαλαφρωμένη από το βάρος του σώματος,  είναι ταυτόχρονα  το θέατρο, οι ηθοποιοί και το κοινό.  Ο ίδιος προσθέτει ότι κάθε ατομική ψυχή είναι η ίδια ο συγγραφέας του δράματος η της κωμωδίας που βλέπει. Και παραπέμποντας στο έκτο βιβλίο της Αινειάδας του Βιργίλιου σηματοδοτεί τις δυο θείες πύλες που μας οδηγούν τα όνειρα. Αυτή του ελεφαντόδοντου για τα πλανερά όνειρα και αυτή του κέρατου για τα προφητικά. Ο ίδιος ο ποιητής (ο Βιργίλιος) νοιώθει ότι τα όνειρα που προβλέπουν το μέλλον αξίζουν λιγότερο από τα πλανεμένα γιατί τα τελευταία είναι μια αυθόρμητη «ανακάλυψη» του ανθρώπου που υπνώττει.

Στέκεται ο Μπόρχες ιδιαίτερα στον τύπο του ονείρου που λέγεται εφιάλτης (pesadilla στα ισπανικά) και στα αγγλικά αποδίδεται με τον όρο nightmare δηλ. φοράδα (mare) της νύχτας, όρος που υπέβαλε στον Βίκτορ Ουγκό τη μεταφορική σημασία του μαύρου αλόγου της νύχτας, αλλά που σύμφωνα με τους ετυμολόγους παραπέμπει στον μύθο, στο παραμύθι της νύχτας. Ο γερμανικός όρος Alp παραπέμπει στο ξωτικό η το κακό πνεύμα που καταλαμβάνει τον ονειρευόμενο και τον παραδίδει σε αποτρόπαιες εικόνες. Ο ελληνικός όρος εφιάλτης παραπέμπει σε ανάλογες δεισιδαιμονίες. Ο τρόμος που μπορεί να μας προκαλέσει ένας εφιάλτης διαφέρει πολύ από τις φοβίες που μας προκαλεί η πραγματικότητα, όσο τρομερή κι αν είναι αυτή, κατά τούτο: το όνειρο μας παράγει εικόνες ζόφου και τρόμου σύμφωνα με την προδιάθεση και μέσα από μορφές η σύμβολα που στην κατάσταση του συνειδητού ίσως δεν θα μας προκαλούσαν κανένα φόβο. Αντίθετα στην κατάσταση του συνειδητού προηγούνται οι εικόνες της πραγματικότητας πριν μας κυριεύσει το αίσθημα του φόβου. Οι σάξωνες και οι αγγλοσάξωνες φαίνεται να είναι πιο ευαίσθητοι σε αυτή την ομιχλώδη ενεδρεύουσα αίσθηση του κακού απ’ ότι τα «λατινογενή» έθνη.  Γι αυτό και οι ιδιωματικοί αγγλοσαξωνικοί γλωσσικοί όροι eery, weird, uncanny, unheimlich δεν επιδέχονται εννοιολογική ετυμολογική ανάλυση.

Από το Βιβλίο των  Ονείρων του Μπόρχες που είναι μια συλλογή «πρόζας», ποιημάτων ή έμμετρων κειμένων για τα όνειρα, γνωστών η λιγότερο γνωστών συγγραφέων και φιλοσόφων, επέλεξα να μεταφράσω την Αιμομιξία (El incesto) του Ροντέρικους Μπάρτιους, την Προέλευση των Ονείρων από τον Τίμαιο του Πλάτωνα, τον Eφιάλτη (La pesadilla) του Μπόρχες, το Για τα Όνειρα (Sobre los sueños) του Τζόζεφ Άντισον, την Άσπρη ελαφίνα (La cierva blanca) του Μπόρχες, το Ρόδο του Κόσμου (La rosa del mundo) του Ουίλιαμ Μπάτλερ Γιτς, το Να συμβεί (Que pase) του Αραγκόν και την Πιραντελιάνα (Pirandelliana) του Λουίτζι Πιραντέλο.

Ένα μικρό ταξίδι λοιπόν στα σύνορα της λογοτεχνίας και του κόσμου των ονείρων, στο μικρό ταξίδι που μπορεί να μας μεταφέρει ένας κύκνος της φαντασίας μας λευκός με την λευκή ομορφιά του ονείρου.