Στη μνήμη του αδελφού μου Ντίνου

Ένας κόσμος χάνεται, ένας άλλος φτάνει

Η απώλεια σημαίνει διάλυση του οικείου κόσμου, του τόπου και των δεσμών. Ο εκτοπισμός εκφράζει βίαιη αποκοπή, στέρηση ρίζας και συνέχειας. Μαζί ορίζουν την εμπειρία εξαφάνισης κοινοτήτων από την ιστορία.

Στο Harvest της Αθηνάς Ραχήλ Τσαγγάρη, το σινεμά αρχίζει με την απώλεια. Σε επτά μέρες, ένα ανώνυμο χωριό εξαφανίζεται από τον χάρτη, όχι με καταστροφή αλλά με σιωπηρή διάλυση. Η σκηνοθέτιδα στήνει μια τραγικωμική εκδοχή του γουέστερν, χωρίς ήρωες με όπλα και άλογα, αλλά με ανθρώπους παγιδευμένους σε μια ιστορική καμπή, εκεί όπου το παλιό υποχωρεί και το νέο εισβάλλει. Ο εχθρός δεν είναι στρατός· είναι η “πρόοδος”, η μέτρηση της γης, η μετατροπή της κοινότητας σε ιδιοκτησία.

Δύο άνδρες κουβαλούν το βάρος της αφήγησης. Ο Γουόλτερ Θιρσκ (Κάλεμπ Λάντρι Τζόουνς), ένας αστός που μετατράπηκε σε αγρότη, και ο λόρδος Τσαρλς Κεντ (Χάρι Μέλινγκ), γαιοκτήμονας και παιδικός του φίλος. Ο ένας outsider, ο άλλος κληρονόμος, ενωμένοι από παρελθόν αλλά χωρισμένοι από μοίρα. Η φιλία τους γίνεται το λεπτό ρήγμα απ’ όπου ξεκινά η κατάρρευση. Ο Θιρσκ υιοθετεί τη ζωή του χωριού αλλά ποτέ δεν ανήκει ολοκληρωτικά. Ο Κεντ, αντιθέτως, είναι η ίδια η εξουσία που μπορεί να αποφασίσει ποιος μένει και ποιος φεύγει.

Η αφήγηση εξελίσσεται σαν ημερολόγιο καταστροφής. Κάθε μέρα αφαιρεί κάτι: μια πυρκαγιά ξεσπά και γεννά υποψίες, ξένοι εμφανίζονται και τιμωρούνται βάναυσα, η γη χαρτογραφείται και οι αγρότες βρίσκονται ξαφνικά δίχως γη. Η εξαφάνιση του χωριού είναι διαδικασία, όχι μυστήριο. Η Τσαγγάρη δείχνει πώς η γραφειοκρατία και η βία περνούν χέρι-χέρι: οι επιθεωρητές μετρούν χωράφια, και μαζί σβήνουν ζωές.

Το φιλμ βασίζεται στο μυθιστόρημα του Τζιμ Κρέις, που κι αυτό τοποθετείται σε έναν “μεταξύ” χρόνο, κάπου ανάμεσα στον Μεσαίωνα και τη Βιομηχανική Επανάσταση. Η σκηνοθέτιδα μεταφέρει αυτή την αμφισημία με προσήλωση και συνέπεια. Τα κοστούμια μοιάζουν μεσαιωνικά, τα εργαλεία φλερτάρουν με τη νεωτερικότητα, ενώ το περιβάλλον δεν ανήκει σε καμία συγκεκριμένη εποχή. Το αποτέλεσμα είναι μια ιστορία που αφορά το παρελθόν, αλλά διαπερνά το παρόν, η αποξένωση της κοινότητας δεν είναι απλώς ιστορικό γεγονός, αλλά διαρκές μοτίβο.