[Ο Παπαδιαμάντης φωτογραφημένος από τον Παύλο Νιρβάνα στη Δεξαμενή της Αθήνας το 1906.]

Με αφορμή τα 115 χρόνια της εκδημίας του {3 Ιανουαρίου 1911} κάνω μια ελάχιστη αναφορά για τον ρόλο της οικογένειας στο έργο τού καίτοι θεωρούμενου κορυφαίου ηθογράφου-ρεαλιστή του ευρωπαϊκού ρομαντισμού.

«Μένουμε διαιτώμενοι εις την οικία μας, στραβοπατούντες από δωμάτιον σε δωμάτιον ως ποταμιαία καβούρια
Αλιβάνιστοι, αλειτούργητοι, ακοινώνητοι. Με την ελπίδα ότι σύντομα θα ανθρωπέψουμε πάλι».
“Οι Ελαφροΐσκιωτοι”

Υπάρχει σε μια πολύ λεπτή κορυφογραμμή, που ο Παπαδιαμάντης την αντίκρισε απ’ τη δική του νηφάλια σκοπιά, κάτι σχεδόν ανερμήνευτο, ένα νεύμα των πραγμάτων που συντάσσονται αρμονικά για χάρη του ανθρώπινου βλέμματος, η αίσθηση ενός φωτός συμπυκνωμένου σε απόλυτο βαθμό.
Και να, αίφνης, τούτη η λάμψη μετατρέπεται σε πρόσωπο.
Ένα πραγματικό θησαυροφυλάκιο παράθεσης, διασταύρωσης και, κυρίως, επεξεργασίας των θεσμών της εποχής.
Τι απόκοσμος και παράξενος βίος!
Ο άγιος των ελληνικών γραμμάτων, «η κορυφή των κορυφών» κατά Κ. Π. Καβάφη, ζούσε, εκουσίως, μόνος, απομονωμένος και απόκοσμος ταυτόχρονα, προσηλωμένος εκ βάθους στην Ορθόδοξη Εκκλησία και στη λειτουργική της παράδοση (συνήθιζε να ψάλλει στον Ιερό Ναό του Αγίου Ελισσαίου, στην Πλάκα, ως δεξιός ψάλτης με αποτέλεσμα την αποκόμιση του τίτλου “Κοσμοκαλόγερος”).
Επί του προκειμένου όμως και εν περιλήψει: ουδεμία ηρωίδα κι ουδείς ήρωας του πολύγραφου Σκιαθίτη δεν προέρχεται ούτε και έχει κανονική οικογένεια!
Η αρτιμέλεια των συγγενικών δεσμών εκλείπει ολοσχερώς!
Εν ολίγοις, η περίφημη “Αγία Ελληνική Οικογένεια” στο έργο του “Αγίου” των ελληνικών γραμμάτων, απλά δεν υπάρχει.