Ανθολόγηση/Επιμέλεια έκδοσης: L. M. Fuentes Bustamante

Μετάφραση: Β. Εμμανουηλίδου, Α. Παυλίδου, Μ. Σιμχά

Πρόλογος: Κ. Παλαιολόγος

Στα στενά μονοπάτια της ενσυναίσθησης

Τρεις γυναίκες συγγραφείς από την Χιλή, η Γκαμπριέλα Αγκιλέρα Βαλδίβια (1960), η Σίλβια (Τσίβι) Γουαχάρδο (1948) και η Πία Μπάρος (1956) γράφουν διηγήματα μπονσάι (μικροδιηγήματα) γεμάτα αισθησιασμό, και βία, αφιερωμένα στις ανθρώπινες αδυναμίες.

Αναρωτιόμαστε αν υπάρχει γυναικεία γραφή ή όχι. Σε αυτή την ανθολογία διαπιστώνουμε ότι ναι υπάρχει, οδηγούμενοι από τη θεματική. Δεν είναι ότι γράφουν γυναίκες αλλά ότι γράφουν για τη γυναικεία σύσταση, τη διερώτηση περί των σχέσεων από δική τους σκοπιά, τα πάθη, τον πόνο τους, την οδύνη τους και την απόγνωσή τους εξαιτίας του άνδρα, συζύγου, πατέρα, εραστή. Τόσο μακριά μας γεωγραφικά, αλλά και τόσο κοντά βιωματικά.

Τα γεγονότα απεικονίζονται επιγραμματικά και ο πόνος, το αίμα, η βία διατρέχουν την πλοκή των λέξεων και κρατούν σφιχτά το νήμα των πράξεων. Θαρρείς ότι η κατάσταση χαράς και τυχόν ευτυχισμένων στιγμών απουσιάζει παντελώς. Καθώς η ζωή είναι παζλ μεικτών στιγμών και πραγμάτων υπάρχει ένα έλλειμμα πραγματικότητας, δικαιολογημένο γιατί ο στόχος της συγγραφής του κειμένου είναι να επικεντρωθεί στο έντονο, στο αδιέξοδο και την οδύνη.

Έξυπνα κείμενα, διακρίνουμε στη σύνθεσή τους ευφυείς επιλογές έκφρασης με περιορισμένο το συναίσθημα καθώς αφήνεται σε εμάς η ανίχνευσή του. Η αφηγηματική πλοκή απουσιάζει, γι’ αυτό και μειώνεται δραματικά η έκταση των κειμένων.

ΤΟ Α’ ΜΕΡΟΣ ΕΔΩ

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: «Wilfred Edward Salter Owen (1893 -1918)» (Επιμέλεια- Μετάφραση: Μαρίνα Γεωργιάδου] [Α΄ΜΕΡΟΣ]

Η Αναχώρηση

Τραγουδώντας στο μισοσκόταδο διαβήκαν τα σοκάκια
Για του τρένου το σταθμό,
Και στη σειρά στηθήκαν με ύφος χαρούμενα βλοσυρό,
Με τα στήθη στολισμένα με κλώνο κι ανθό λευκό
Σα να στολίζαν το νεκρό.

Νωθροί μεταφορείς παρατηρούσαν, και κάποιος αλήτης
Στάθηκε με βλέμμα διαπεραστικό.
Θα μας λείψουν, δυστυχώς, απ’ τον ορεινό καταυλισμό.
Έπειτα, αλύπητα, μια λάμπα, με νεύμα καταφατικό
Έκλεισε το μάτι στο φρουρό.

Έτσι, σα λάθος σιωπηρό, στα κρυφά αναχωρήσαν.
Δικοί μας δεν ήσαν.
Δε μάθαμε ποτέ σε ποιο μέτωπο προωθηθήκαν.
Ούτε κι αν εκεί περιγελούν ακόμα το στοχασμό των γυναικών
Που τ’ άνθη τους χαρίσαν.

Θα γυρίσουν άραγε ποτέ με τον ήχο των καμπαναριών;
Με ενθουσιώδες το φόρτωμα των βαγονιών;
Ίσως κάποιοι λίγοι, πολύ λίγοι για τύμπανα και ιαχές,
Θα συρθούν ίσως αμίλητοι, στις σιωπηλές πλατείες των χωριών,
Στους δρόμους που οι θύμησες είναι λειψές.

Ο Wilfred Edward Salter Owen (1893 – 1918) υπήρξε ένας από τους κορυφαίους ποιητές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα συγκλονιστικά ποιήματά του αναφέρονται στη φρίκη των χαρακωμάτων και στον πόλεμο αερίων με διάχυτο αντιπολεμικό κλίμα, που ήταν σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη για τον πόλεμο εκείνη την εποχή και με τα πατριωτικά ποιήματα που γράφτηκαν από άλλους ποιητές.

Ο πατέρας του, Thomas Owen, ήταν σιδηροδρομικός υπάλληλος και η μητέρα του καταγόταν από εύπορη οικογένεια. Ο Wilfred ήταν το μεγαλύτερο από τέσσερα παιδιά και όταν γεννήθηκε κατοικούσαν στο σπίτι του παππού του. Ο θάνατός του και πώληση του σπιτιού του ανάγκασε την οικογένεια να μετακομίσει σε μια φτωχή συνοικία στο Birkenhead, Merseyside.

Σπούδασε στο τοπικό Ινστιτούτο και κατόπιν στο Τεχνικό Σχολείο. Το 1911 πέρασε τις εξετάσεις για το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου αλλά δεν κατάφερε να κερδίσει υποτροφία για τις σπουδές του, πράγμα αναγκαίο λόγω της οικονομικής κατάστασης της οικογένειάς του. Από το Σεπτέμβριο του 1911 μέχρι το Φεβρουάριο του 1913 εργάστηκε σαν βοηθός του Εφημέριου του Dunsden κοντά στο Reading με αντάλλαγμα τη δωρεάν διαμονή του, και εκεί παρακολούθησε κάποια μαθήματα στο Πανεπιστήμιο του Reading. Βαθειά θρησκευόμενος μέχρι τότε απογοητεύτηκε από το εθιμοτυπικό της Εκκλησίας και την αποτυχία της να βοηθήσει όσους είχαν ανάγκη. Επέστρεψε στο σπίτι του σοβαρά άρρωστος με αναπνευστική λοίμωξη εξαιτίας των άσχημων συνθηκών διαμονής του. Το 1913 έφυγε για τη Γαλλία όπου εργάστηκε σαν δάσκαλος Αγγλικών και Γαλλικών στο  Bordeaux. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος επέστρεψε στην Αγγλία.

Οι πρώτες επιρροές στην εφηβεία του περιλαμβάνουν τους Ρομαντικούς ποιητές και ειδικά τον Wordsworth, τον John Keats, τον Shelley. Ήδη είχε αρχίσει να πειραματίζεται σε ρυθμικά σχήματα που αργότερα έγιναν χαρακτηριστικό της ποίησής του, ενώ παράλληλα προετοίμαζε το βιβλίο Ελάσσονα ποιήματα, σε ελάσσονες τόνους, ενός ελάσσονα ποιητή, που όμως δεν δημοσίευσε ποτέ.

Στις 21 Οκτωβρίου του 1915 ο Owen κατατάχθηκε εθελοντικά στον βρετανικό στρατό πιστεύοντας στο δίκαιο σκοπό του πολέμου, και έφτασε με την εκπαίδευσή του στο βαθμό του ανθυπολοχαγού. Η αρχική του άποψη για τους στρατιώτες διαπνεόταν από περιφρόνηση για την άξεστη συμπεριφορά τους, αλλά σύντομα αυτή η φαντασιακή του θεώρηση θα άλλαζε δραματικά. Το 1917, κατά τους πρώτους έξι μήνες στο μέτωπο στη Βόρεια Γαλλία, το τάγμα του υπέφερε απίστευτες σωματικές στερήσεις που προκλήθηκαν από το κρύο, το χιόνι και τη λάσπη σε συνδυασμό με τους σφοδρούς βομβαρδισμούς και τα δηλητηριώδη αέρια. Ο ίδιος χρειάστηκε να περάσει μέρες σε χαράκωμα δίπλα σε νεκρό συνάδελφό του και σε άλλη περίπτωση υπέστη διάσειση όταν έπεσε σε κρατήρα από βόμβα με αποτέλεσμα να υποφέρει από δυνατούς πονοκεφάλους. Επαναπατρίστηκε στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο Craiglockhart στο Εδιμβούργο για θεραπεία για νευρασθένεια, μια από τις λέξεις με τις οποίες εξηγούσαν το Μετατραυματικό Στρες (PTSD).

Τριστάνος

Όποιος την ομορφιά έχει ατενίσει,
ήδη τον έχει ο θάνατος τυλίξει:
για επίγεια έργα πια δε θα φτουρήσει,
κι όμως – πόσο θα τρέμει για τη λήξη,
όποιος την ομορφιά έχει ατενίσει!

Αιώνια ο καημός του θα διαρκέσει·
τρελός μόνο θα είναι, όποιος ελπίσει
για τούτη την ορμή ποτέ ν’ αρκέσει –
όποιον το βέλος του έρωτα χτυπήσει,
αιώνια ο καημός του θα διαρκέσει!

Σαν μια πηγή θα θέλει, αχ! να στερεύσει,
κάθε πνοή φαρμάκι, λες, ν’ αχνίσει,
κι απ’ το λουλούδι θάνατο να εισπνεύσει·
όποιος την ομορφιά έχει ατενίσει,
σαν μια πηγή θα θέλει, αχ! να στερεύσει!

(Tristan, 1825)

Η μετάφραση των δύο ποιημάτων αποτελούν προϊόν εργαστηρίου συλλογικής μετάφρασης που συντόνισε ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, στις 17 Ιουνίου 2026, στο πλαίσιο του 18ου Φεστιβάλ ΛΕΑ, παρουσία της φιλολόγου και μελετήτριας της Γενιάς του ’27, Πέπα Μέρλο.

Συμμετείχαν οι μεταφράστριες/ές: Μαρία Αθανασιάδου, Ηλέκτρα Αναγνώστου, Μυρτώ Γαρεφαλάκη, Δέσποινα Γιαβάση, Αναστασία Γιαλαντζή, Κονστάνς Ελμαλόγλου, Eduardo Lucena, Αλίκη Μανωλά, Ματίνα Μπίλλια, Στέλλα Παναγοπούλου, Laura Salas, Σοφία Φερτάκη, Βάσω Χρηστάκου.

Λουθία Σάντσεθ Σαορνίλ

ΥΜΝΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Γροθιά ψηλά, γυναίκες της Ιβηρίας

προς ορίζοντες που κυοφορούν φως

μέσα από δρόμους φλεγόμενους,

τα πόδια στη γη

το μέτωπο στο γαλάζιο.

Τιμώντας υποσχέσεις ζωής

ας αψηφήσουμε την παράδοση

ας πλάσουμε τον ζεστό πηλό

ενός κόσμου γεννημένου απ՚ τον πόνο.

Στο τίποτα να βυθιστεί το παρελθόν

Τι μας νοιάζει το χθες!

Θέλουμε να γράψουμε ξανά

τη λέξη ΓΥΝΑΙΚΑ.

Εμπρός, γυναίκες του κόσμου,

με τη γροθιά υψωμένη στο γαλάζιο,

μέσα από δρόμους φλεγόμενους,

εμπρός,

με το πρόσωπο στο φως.