Είμαι Άγγλος νιος και τυχερός

Είμ’ Άγγλος νιος και τυχερός
θέλω τον βασιλιά
κι ας ακριβαίνουν τον καπνό,
φτάνει που με ρωτάν.

Την γριά Αγγλία την αγαπώ
από δύση σ’ ανατολή,
απ’ τον Ιορδάνη ποταμό
ως του Άτλα την ακτή.

Την γριά Αγγλία όπου κι αν βρεθώ
την έχω στην καρδιά,
μόνο αυτούς τους νέγρους
να έδιωχνα έξω με μια κλωτσιά.

Ποίημα δίχως ήρωα
Τρίπτυχο
1940 – 1962
Ερανίσματα
Μτφ: Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης ©

Από την εισαγωγή του μεταφραστή

Είκοσι ολόκληρα χρόνια έγραφε το «Ποίημα δίχως ήρωα» η Άννα Αχμάτοβα. Είκοσι ολόκληρα χρόνια η ποιήτρια στροβιλίζονταν στους σιγανούς ανέμους της ψυχικής ενδοχώρας. Είκοσι ολόκληρα χρόνια εγκαταβίωνε στον κόσμο της ζωντανής μνήμης και της νεφελώδους ανάμνησης.

Στις 22 Ιουνίου 1940 οι γερμανικές ορδές επιτέθηκαν κατά της Ε.Σ.Σ.Δ. Σε ελάχιστο χρονικό διάστημα ο Κόκκινος Στρατός γνώρισε αλλεπάλληλες ήττες και αναγκάστηκε να υποχωρήσει σε μια προσπάθεια ανασύνταξης των δυνάμεων του. Στο μεταξύ οι Γερμανοί είχαν περικυκλώσει το Λένινγκραντ και είχαν φτάσει σε απόσταση 30 περίπου χιλιομέτρων έξω από την Μόσχα. Όσο όμως κι αν φαίνεται παράξενο ο πόλεμος αυτός έφερε ανακούφιση σε πολλούς ανθρώπους, οι οποίοι ένιωσαν να σπάνουν τα ζοφερά δεσμά της μοναξιάς της απομόνωσης που επέβαλαν οι σταλινικές διώξεις της περιόδου 1936 – 1938 με τις επαίσχυντες «δίκες της Μόσχας», την μαζική τρομοκρατία του πληθυσμού, τα εκατομμύρια των φυλακισμένων και εξόριστων, ένιωσαν ανακούφιση και ψυχική ανάταση, επειδή, επιτέλους, ο εχθρός, ο εξωτερικός εχθρός ήταν προ των πυλών και αυτοί θα έπρεπε για άλλη μια φορά στην ιστορία της πολύπαθης Ρους να αντισταθούν, να πολεμήσουν, να χύσουν το αίμα τους για την ιερή γη της πατρίδας τους και όχι να χορτάσουν μʼ αυτόν τον Μολώχ του ολοκληρωτισμού.

Από τις πρώτες ημέρες του πολέμου η Άννα Αχμάτοβα εντάχθηκε στο σώμα της πολιτοφυλακής και καθημερινά φυλούσε σκοπιά ακόμη και κατά την διάρκεια των βομβαρδισμών της πόλης από την εχθρική αεροπορία και πυροβολικό. Μια νύχτα άυπνη, τη νύχτα της 26ης προς 27η Δεκεμβρίου 1940, στο πολιορκημένο από τις φασιστικές ορδές Λένινγκραντ, με αφορμή ένα απόσπασμα από το ποίημα «Είμαι μάρτυρας των πάντων στον κόσμο τούτο», όπως αφηγείται η ίδια η Χρυσόστομη πασών των Ρωσίων Άννα Αχμάτοβα, γεννήθηκε το προσχέδιο του «Ποιήματος δίχως ήρωα». Μια πρώτη, μα αυθεντική εξιστόρηση για τη σύνθεση του ποιήματος, δίνει η ίδια η ποιήτρια στο «παραλήρημα του προλόγου» όπως χαρακτηριστικά αναφέρει σε μια επιστολή της.

ΓΡΑΜΜΕΝΟ ΣΤΑ ΣΚΑΛΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΠΟΡΤΟΡΙΚΑΝΙΚΟΥ ΧΑΡΛΕΜ

Υπάρχει μια αλήθεια που βάζει όρια στον άνθρωπο

Μια αλήθεια που τον εμποδίζει να πάει μπροστά

Ο κόσμος αλλάζει

Ο κόσμος το ξ έ ρ ε ι πως αλλάζει

Βαριά είναι η λύπη της μέρας

Οι γέροι έχουν όψη καταδίκης

Οι νέοι παραγνωρίζουν τη μοίρα τους στην όψη αυτή

Αυτό είναι αλήθεια

Μα δεν είναι αλήθεια ολότελα.

Η ζωή έχει νόημα

Και δεν ξέρω το νόημα

Ακόμα κι όταν την ένιωσα δίχως νόημα

Είχα ελπίδα και προσευχήθηκα και ξεστόμισα ένα νόημα

Δεν ήταν όλα ποίηση παιχνιδιάρα

Υπήρχαν χρέη να ξεπληρωθούν

Καλώντας Θεό και Θάνατο

Είχα μια άγρια επιθυμία μαζί τους να τα βάλω

Ο Θάνατος αποδείχτηκε νόημα να μην έχει δίχως τη Ζωή

Ναι ο κόσμος αλλάζει

Ο Θάνατος όμως μένει ίδιος

Τον άνθρωπο παίρνει μακριά απ’ τη Ζωή

Αυτό είν’ το μόνο νόημα που κατέχει

Και συνήθως είναι μια θλιβερή υπόθεση

Durs Grünbein

vita brevis

Ορθά κοφτά, ενηλικιώθηκα σε θλιβερή σύγχυση,
που απειλεί όσους την υποτιμούν. Ανάμεσα σε σπουργίτια και κατάσκοπους.
Παράτολμος στο άδειο στρατόπεδο συγκέντρωσης, σιωπηλός μέσα στη βουβή μάζα.
Ένας κλόουν, επτάγλωσσος, ένα αγόρι της χορωδίας, ερεθισμένο από τα κυνικά ανέκδοτα.
Μη ερωτηθείς ομιλώντας όπως οι άλλοι φτύνουν, παραδίπλα
αποκρύβοντας με μαύρο χιούμορ τη σοκαριστική μου ανικανότητα.
Λόγω του ότι η ιστορία, ήταν ενα μειονέκτημα, εξαιτίας της αποτυχίας των ανθρώπων.
Εκεί που μεγάλωσα, το Μεγαλείο υπήρχε μόνο στους θρύλους.

Στα πρώτα σχολικά βήματα, μαθαίνοντας μαζί με την ανάγνωση και την προσαρμογή
ανάμεσα στους ψευδοευλαβείς τον Θωμά, προ των αιρετικών υποδυόμενος τον Άγιο Πέτρο.
Είδα το εξαιρετικά διακοσμημένο μηδέν, μεταξύ των νάνων τον καταπονημένο γίγαντα.
Τον γεννημένο λιποτάκτη: προτιμότερο νεκρός από το να είναι στόχος η καρδιά σου.
Ξερνώντας πίσω από τα άρματα μάχης, κλαίγοντας στον ύπνο μου μες τους στρατώνες,
στη κατασκήνωση πάνω από τον κουβά ξυρίζοντας το στραβό μου χαμόγελο.
Σύντομα, περισσότερο από το γόνατό στο ποδόσφαιρο, παραμορφώθηκε η ίδια η ψυχή μου.
Γυρίζοντας πίσω στο σπίτι με τη ψευδορκία – “Εντάξει. Τίποτα δεν συνέβη.”
Σφραγίζοντας έγγραφα μπρος στο μηχάνημα τεμαχισμού, βάφοντας τα δέντρα πράσινα
φαντασιαζομενος τα πάντα, και αυτά που δεν υπάρχουν ούτε καν στα όνειρα.
Ουτοπία, για παράδειγμα … από την εποχή του More, παίζεται πάνω σε σκληροτράχηλα νησιά.
Στις στέπες της ανοικοδόμησης αγάπησα το πρώτο ισχνό μου σώμα,
πολύ πριν από τους κρίνους ο σκουπιδοάνεμος στα ρουθούνια μου, η μυρουδιά
από το κυλικείο και το σφαγείο, και η δυσωδία σε πλήρη ανάπτυξη.
Ένα παλάτι από γκρι σκυρόδεμα, αυτή ήταν η Σχολή Καλών Τεχνών.
Και από τις αίθουσες διδασκαλίας ακουγόταν τα χορικά: Εσείς μούσες, συγχωρέστε με, αν λέω ψέματα…
Είχα όλο το χρόνο περισυλλογής του κόσμου, και όμως δεν υπήρχε τίποτα
που να επιβραβεύει το ταρακούνημα του κεφαλιού. Στράφι το χαρτί των νέων Ευαγγελίων,
δεν αξίζει πλέον τίποτα, και το μόνο μάθημα για τη ζωή: αυτό της παραίτησης.

Μιά λιτανεία της φυλακής. Τόσος καιρός, και εγώ, κοίτα είμαι ακόμη εδώ.
Εκεί όπου τα κράτη κατρακυλούν όπως τα κάστρα της άμμου, εκεί η ψευδαίσθηση είναι πριμοδοτούμενη
ήταν το ένστικτο να δυναμώσει η μουσική και χαμηλότονα
τις δύο, τρεις σειρές να αθροίσω που αυτή τη χώρα
βυθίζουν κάτω από το νερό. Έτσι έφυγα μόνος για το ταξίδι
της επιστροφής, μέσ’ από τα φλεγόμενα σουσαμοχώραφα, τα χωριά,
αντίθετα απʼ το κομβόι της προσφυγιάς,
έχοντας ακόμη στο αυτί, τον ρωσικό ψίθυρο του λοχία: “Dawai, davai!”
Νοσταλγία, μια φάλτσα φωνή, που μου πρότεινε προτού να τρελαθείς
κάτι εξωτικό. Με την ιστιοσανίδα στην παραλία της Χαβάης;

ΠΟΙΗΜΑ ΑΤΙΤΛΟ

Η ορεινή αρκούδα φοράει τρύπιο παντελόνι – βάσανο.

Οι γιατροί πήραν πάσο ελευθέρας για το μουσείο μου

σʼ αντάλλαγμα για τις λοβοτομές που μου ʽκαναν.

Δεν φοβάμαι να δουλέψω – θα ʽθελα να πετάξω μʼ αερόστατο.

Ούτε φοβάμαι να γίνω συλλέκτης λαμπτήρων, —

αρκεί να με βοηθούσαν όλοι.

Κι όσο για τα πεπόνια που πουλάς 2 στα 29 σεντς –

το βρίσκω επικίνδυνο.

Η μοίρα μου είναι ταγμένη στο να βλέπω ταινίες.

Δεν πάω πουθενά χωρίς να φοράω τη ζώνη μου, γιατί κάθε τι

που βρίσκεται μέσʼ απʼ τη ζώνη μου ανήκει.

Κι όταν υπάρχει κάποιος άνθρωπος στη γωνία

που μου λέει πως ένα πλοίο σαλπάρει τώρα για τον ουρανό,

προχωράω και δεν βγάζω λέξη.

Ήταν εκείνος ο τύπος που σου ʽλεγα πως έφτιαχνε κάτι

στο δωμάτιο του, κι έφτιαχνε, έφτιαχνε, μέχρι που εκείνο

δεν χωρούσε πια στο δωμάτιο, και τότε έπρεπε να μετακομίσει,

κι από τότε πάντα μετακόμιζε, αυτή ήταν η ζωή του.

Μετά εκείνος ο νέος τύπος βγήκε να πάει στο κατάστημα

και περπάτησε, περπάτησε, κι ένα οικοδομικό τετράγωνο

τον ακολούθησε, ύστερα κι άλλο, κι άλλο ένα μπροστά,

τον ακολούθησε κι αυτό, κι έτσι έφτασε πολύ μακριά απʼ το σπίτι,

κι όλα αυτά εξαιτίας κάποιου που είπε κάτι στην τηλεόραση.