ΜΕ ΦΟΝΤΟ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ

Δημήτρης Παλάζης, Το κόκκινο βιβλίο, ποιήματα, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, σ. 63, ? 9,41.

ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ.
Θυμάμαι τον αξιωματικό καθισμένο στη βεράντα με το χέρι αφημένο στο πλάι κι απέναντί του τις δυο γυναίκες. Ανάμεσά τους το φόντο της Ακρόπολης. Η ατμόσφαιρα νωχελική, υπνωτική. Το κόκκινο βιβλίο ήταν στο χέρι του. Το χρώμα του μου κίνησε το ενδιαφέρον. Άκουσα πως έτσι συμβολίζουν την ποίηση… Δημήτρης Παλάζης (σελ. 7).
Ο ποιητής εμπνέεται το προλογικό του κείμενο από τον πίνακα του Ιάκωβου Ρίζου «Στην Ταράτσα» («Η Αθηναϊκή βραδιά» 1897, ελαιογραφία). Αυτή η σημείωση δίνει και το ποιητικό του στίγμα. Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα «νωχελική, υπνωτική». Η αρχαία Ελλάδα συναντάει τη νέα με συνδετικό κρίκο το χριστιανισμό του Αποστόλου Παύλου. Σουρεαλισμός, μισοσβησμένα ονειρικά τοπία, αυτόνομες στροφές που αρθρώνονται σε ένα χαλαρό μεταμοντέρνο ψηφιδωτό, κι ενίοτε σπαρακτικές κραυγές πνευμάτων που δε βρίσκουν τη θέση τους και βολοδέρνουν ανάμεσα στον Πάνω Κόσμο και στον Κάτω. Όμως η ευγένεια και η μουσική απόσταση από τα πράγματα υπερβαίνουν το όποιο έρεβος πάει να εμφανιστεί: «Χάρος στη γλώσσα των πουλιών / είνʼ ένας άγγελος / που μετακινεί τους καθρέφτες / –ο αντικαθρεπτιστής – / χτυπώντας στις φτερούγες του / τις φωνές της παραίσθησης» (σελ. 38).

Στη μνήμη του Γιώργου Καραβασίλη

Μια προσγείωση που διαρκεί· ο μετεωρισμός εξακολουθεί, σαν κάτι να θέλει να σταθεροποιηθεί μέσα μου και να μην μπορεί. Όμως πιο κοντά στον θόλο των μεταφορών, τον ουρανό του Μεξικού. Είναι πολυσχιδής· οι μεγαλοπρεπείς τόνοι του συνιστούν μιαν αποθέωση της ζωγραφικής, αρκετοί από αυτούς βγαίνουν μάλλον από τους πίνακες του Πουσέν. Κι ένα είδος άμεσης, ίσως ανέκκλητης απεξάρτησης από τη θάλασσα. Χαμένη στο βάθος της σκέψης. Τώρα το ύψος, η κάθετη απομόνωση· κόβει αμέσως την ανάσα στους ευπαθείς.
Ιανουάριος. Πόλη των υψιπέδων. Η πρώτη μου επαφή με τον κόσμο των μετά- Αζτέκων. Ο ήλιος του πρωινού εισβάλλει ακάθεκτος μέσα από τα μεγάλα παράθυρα του ξενοδοχείου: ό, τι αγγίζει, το μεταμορφώνει αμέσως σε διαμάντια από ένταση ή σε κάτι άλλο σαφώς αβαρές και δραματικό μαζί. Τα τεμάχια του εξωτερικού τοπίου, οι λεπτομέρειες του δρόμου που ξεγλιστρούν έως εδώ, στο ευρύχωρο ισόγειο, αφηγούνται καταρχήν περιπέτειες χρωμάτων, κοινωνικές ανισότητες, δραστικές προσαρμογές ηθών, αλλά και ποικίλους χωροταξικούς συμβιβασμούς. Με την τελευταία γουλιά του ισχυρού καφέ βγαίνω έξω. Η ευκρινέστατη επιγραφή στον πρώτο δρόμο που βρίσκω στα δεξιά μου πιστοποιεί μιαν ευπρόσδεκτη φιλότητα: «Οδός Ηροδότου». Σαν καλωσόρισμα. Ένα πάμφωτο αίσθημα.
Μετά από δύο τρεις μέρες εδώ, δεν άργησα να καταλάβω την βαρύτητα του υπαινιγμού, ο οποίος επισημαίνει την υποδόρια, αλλά διαχρονική σχέση που μας συνδέει με τους κατοίκους αυτού του κατά τα άλλα απρόσιτου Οροπεδίου. Kάτι που τόσο κομψά περιγράφει ο ποιητής Κώστας Κουτσουρέλης στο επίμετρο της υποδειγματικής μεταφραστικής εργασίας του πάνω στη σημαδιακή Ηλιόπετρα του νομπελίστα Octavio Paz. Εκεί αναλύει, μεταξύ άλλων, τις εκλεκτικές συγγένειες, οι οποίες διακρίνουν τις αισθητικές κρυσταλλώσεις του τελευταίου με τις αντίστοιχες του επίσης νομπελίστα Οδυσσέα Ελύτη. Η δίγλωσση έκδοση του «Μαΐστρου» συνιστά ένα ακόμη εύχρηστο γνωσιολογικό εργαλείο για την κατανόηση της ιδιοπροσωπίας του πνευματικού μεγαχώρου, τον οποίο περιδιαβάζει με τη σειρά του, με ασφάλεια, με ουσιαστική επάρκεια και βεβαίως προς όφελός μας ο πολύγλωσσος και επαρκής μεταφραστής Γιάννης Σουλιώτης.

Από τα χρόνια, οπού πρωτοδημοσίευσε ποιήματά του ο Πωλ Βαλερύ, και δώθε οτιδήποτε γράφτηκε στην Ευρώπη και είναι ποίημα ελκύει και απωθεί ταυτόχρονα. Ελκύει, διότι κρύβει εκπλήξεις που δεν περιμένεις, και απωθεί, διότι οι μη αναμενόμενες εκπλήξεις βάζουν σε δοκιμασία το μυαλό σου, κάνοντάς σε να σκέπτεσαι αν όντως «καταλαβαίνεις» αυτά που διαβάζει το μάτι σου ή αν παρασύρεσαι από μια μαγεία των λέξεων που οφείλεται ακριβώς στο ότι βρίσκονται σε παράλογη σειρά ή σε αναπάντεχη σχέση μεταξύ τους ή σε άνευ προηγουμένου παραδειγματικό συνδυασμό γραφομένων και νοουμένων. Ο αναγνώστης της «μοντέρνας» ποίησης βρίσκεται μονίμως εν δεινοίς, και εκείνο που κυρίως τον βασανίζει είναι η θέση που προσωπικώς θα λάβει, όταν θα έχει αποσώσει την ανάγνωση του «μοντέρνου» ποιήματος. Είναι αυτό που διάβασε ποίημα ή όχι; Και, αν όντως είναι ποίημα, είναι τάχα ποίημα καλό ή όχι; Ταλανίζεται, δηλαδή, ο αναγνώστης μεταξύ ειδολογίας και αισθητικής, και τα βάσανά του γίνονται ακόμα επαχθέστερα, όταν γνωρίζει –διότι, ναι, γνωρίζει πια– ότι απόφανση καθολικής ισχύος και ελεύθερη αντιφάσεων δεν είναι δυνατόν να υπάρχει στις μέρες μας από κανέναν. Ούτε διευκολύνει την κατάσταση η όποια εκ μέρους του θεωρητική γνώση των κανόνων της ποιητικής και των ατρέπτων δογμάτων των ποικιλώνμυμων καλλιτεχνικών ρευμάτων – ίσα-ίσα που αυτές ιδίως οι γνώσεις περιπλέκουν τα πράγματα ακόμη περισσότερο και εντείνουν κι άλλο την ήδη εντεταμένη σύγχυση του αναγνώστη.
Θα αναρωτηθεί ίσως κανείς –και μάλλον δικαίως– προς τί τώρα όλα αυτά που προηγήθηκαν και που είναι κατά το μάλλον ή ήττον γνωστά. Η απάντηση είναι ευκολότερη από όσο μπορεί κανείς να φαντασθεί: η ποίηση δεν είναι πλέον υπόθεση του ποιητή, αλλά δουλειά του αναγνώστη. Ο ρόλος του ποιητή περιορίζεται απλώς και μόνο στην παραγωγή του ποιήματος… ενός «έλλογου πράγματος» που έχει μορφή ποιήματος. Οτιδήποτε άλλο και αν κάνει, θα είναι επί ματαίω: ο ποιητής δίνει μόνο τη μορφή, τουτέστιν το καλούπι, τον τύπο, τη μήτρα του ποιήματός του. Τα λοιπά είναι υπόθεση διεκπεραιώσιμη από τον αναγνώστη. Αυτός δικαιούται και –στο μέτρο που ασκεί το δικαίωμά του– υποχρεούται να δώσει το περιεχόμενο που θα πληροί την ήδη δοθείσα μορφή. Ο αναγνώστης γεμίζει το καλούπι… ο αναγνώστης είναι ο τηρητής του τύπου… ο αναγνώστης γονιμοποιεί τη μήτρα της ποιήσεως.

Γιάννης Βαρβέρης, ο Άνθρωπος Μόνος, Κέδρος, 2009

Χαιρετίζω τον Γιάννη Βαρβέρη που επιστρέφει στην ποίηση, μετά τα τελευταία του στραβοπατήματα.Χαιρετίζω στον ποιητή την επίγνωση των προσωπικών του ορίων: εν χορδές και οργάνοις…Η Αλεξάνδρεια είναι η πατρίδα σου Γιάννη Βαρβέρη κι ουχί η Εσπερία.
Κρίνοντας έναν ποιητή με πλούσιο έργο εκείνο που δεν μπορεί να παραβλέψει κανείς είναι το στοίχημα που βάζει ή δεν βάζει με τα γραφτά του…Φυσικά και η ποίηση δεν είναι άλμα επί κοντώ…φυσικά κι ο ποιητής δεν θα πρέπει σαν άλλος Μπούμπκα με κάθε νέα του συλλογή να ξεπερνάει το ύψος της προηγούμενης. Πάραυτα θα τολμήσω να πω πως ο Γιάννης Βαρβέρης περνώντας κάτω από τον πήχη που είχε ορίσει (δικαίως ή αδίκως) ο ίδιος για τον εαυτό του, μας δίνει την καλύτερη ποιητική συλλογή που έτυχε να διαβάσω φέτος.
Ο συναισθηματικός του κόσμος μας προσφέρεται στο πιάτο, χωρίς συναισθηματισμούς. Η εικονοποιία του καθηλώνει το νόημα στη μνήμη μας με δύναμη φυσικού φαινομένου: όπως εγγράφεται μια αστραπή στα παιδικά μας μάτια…Οι λέξεις του παρασέρνουν η μία την άλλη σ’ έναν χορό που δεν μπορούμε να προβλέψουμε το βηματισμό του…Γιάννης Βαρβέρης, ο Αλεξανδρεύς!

Συμβουλές Σʼ Ένα Νέο Κριτικό

Στο ροζ δωμάτιο της επίσημης μετρέσας του
ο κ. Λεονάρδος με συμβουλεύει πατρικά:

«Μην λογαριάστε κόπους και θυσίες
κάπως έτσι ξεκίνησα και γω.
Κρατείστε αυτή τη στήλη του περιοδικού
ακόμη κι αν δεν παίρνετε δραχμή.
Και να θυμάστε
Τον κριτικό όλοι τον κολακεύουν.
Να επαινείτε όσο μπορείτε τους φτασμένους,
όλοι τους είναι ευαίσθητοι
στην υστεροφημία.
Μην παραδέχεστε ανοιχτά τον κάθε λογοτέχνη,
εκτός κι αν κάτι τέτοιο
Βοηθά στην αναρρίχησή σας.
Και μη φοβάστε
βαδίζοντας με σχέδιο
καλιεργείστε τις δημόσιες σχέσεις σας.
Κανείς παιδί μου,
δεν γίνεται αμέσως διάσημος.
Μʼαυτόν σας όμως τον αδέκαστο αγώνα,
θα δείτε πως στο τέλος
σας περιμένει η καθιέρωση,
Οι χορηγίες κι οι βραβεύσεις.

Κι αν πείτε για τις νεαρές ποιήτριες
θα εκλιπαρούν τον έρωτά σας.