Fernando Pessoa, Ανθολογία ποιημάτων (Εισαγωγή- Μετάφραση: Στάθης Λειβαδάς) -Α΄ ΜΕΡΟΣ

Fernando Pessoa, Ανθολογία ποιημάτων (Εισαγωγή- Μετάφραση: Στάθης Λειβαδάς) -Β΄ ΜΕΡΟΣ

Η παράλογη ώρα

Η σιωπή σου ένα καράβι με άσπρα πανιά

Το χαμόγελο σου, απαλό σαν χάδι στου αγέρα τις σημαιούλες

Και το χαμόγελο στη σιωπή σου η σκάλα και τα βήματα

Που μαυλίζομαι για πιο ψηλά στην άκρια κάποιου παράδεισου

Η καρδιά μου ένας αμφορέας που πέφτει και σπάει …

Η σιωπή σου μαζεύει και κρατάει ίσα μια γωνιά του

Η σκέψη μου για σένα πτώμα που τραβάει το κύμα στο ακρογιάλι .., και μολαταύτα

Είσαι ένα υφάδι ξωτικό που στέρεψε τη τέχνη μου από χρώμα

Ανοίξτε τις πόρτες όλες να διώξει ό άνεμος τις σκέψεις

Σαν καπνό της αραθυμιάς των σαλονιών ..

Η ψυχή μου μια σπηλιά βυθισμένη στην παλίρροια,

Και η αναπόληση σου ένα μπουλούκι θεατρίνων …

Βρέχει ξεθωριασμένο χρυσό, αλλά όχι έξω …Σε μένα … Είμαι η ώρα

Κι η ώρα είναι για τ’ απίστευτα κι όλη θραύσματα δικά σου …

Στο νου μου μια χήρα πονεμένη που ποτέ της δε κλαίει …

Στο μέσα μου στερέωμα ποτέ δεν είχα ούτε ένα άστρο …

Τώρα είναι βαρύς ο ουρανός σα σκέψη που ποτέ δεν έφτασε λιμάνι …

Ένα ψιλόβροχο λιχνίζει …Και η ώρα ξέρει ότι έχει υπάρξει

Τίποτα καλύτερο από ένα κρεβάτι για τα καράβια! …Αφηρημένο

Στην ίδια του την αποξένωση, το βλέμμα σου σα χτικιό χωρίς αίσθημα …

Όλες μου οι ώρες από μαύρο ίασπι

Οι έξεις μου λαξευμένες σε μάρμαρο που δεν υπάρχει,

Δεν υπάρχει χαρά ούτε λύπη, εκείνη η λύπη που με κάνει χαρούμενο,

Και η ευτυχία μου απ’ την ανάστροφη ούτε καλή ούτε κακή …

Κελύφια

  [Cáscaras]

1.

Τ’ όνομα των πραγμάτων που είναι ψέμα

κι είν’ ευλογία, η φορεσιά

που σκεπάζει το κορμί τ’ αγαπημένο

για να μην πεθάνουμε από το κρύο

πριν απ’ την ώρα μας, τα τρία-τέσσερα ποτηράκια

που μας ξαλεγράρουνε σαν μπούμε

σε κείνα τα κτίσματα τα γεμάτα αίμα και θρήνο,

το κρασί και τα γελάκια,

η σφραγίδα και το σκέπασμα,

η προσοχή στο φάκελο που μέσα του φυλάει

προδοσία ή αγάπη, χρήμα ή παγίδα,

η τεράστια ουλή που τη βαθιά πληγή κρύβει,

είναι το ελάχιστό μας καταφύγιο.

Συνδικάτα και συνεταιρισμοί,

σύνδεσμοι κι ανταγωνισμοί,

τούτοι οι επίδεσμοι οι σφιχτοί που σκεπάζουμε

τα μάτια μας για να μην τυφλωθούμε,

το μάταιο γλυκάκι της μιας μέρας και της άλλης μέρας

που μας γαργαλάει τον ουρανίσκο

για να μη βρει το δόντι τον πολτό

τον μοιραίο – δόλωμα είναι

φαρμακερό και σπλαχνικό. Οι φύλακες

αγρυπνούν. Ποτέ, ποτέ

δεν θα προδώσουν το παρασύνθημα που οδηγεί

στον φοβερό τον οπλισμό: την αλήθεια που σκοτώνει.

Διαβάστε περισσότερα

Η Halina Poświatowska ήταν ποιήτρια και συγγραφέας, μία από τις πλέον σημαντικές μορφές της πολωνικής ποίησης του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα.

«μού αρέσει να νιώθω νοσταλγία

να σκαρφαλώνω στο κιγκλίδωμα του ήχου και των χρωμάτων

να αιχμαλωτίζω με ανοιχτά χείλη

παγωμένες μυρωδιές

μού αρέσει η μοναξιά μου

κρεμασμένη πιο ψηλά από μια γέφυρα

που αγκαλιάζει τον ουρανό με τα χέρια της

και από την αγάπη μου

που πατάει ξυπόλητη

στο χιόνι»

Γεννήθηκε ως Halina Myga στις 9 Μαΐου 1935 στην Τσενστοχόβα, πόλη της νότιας Πολωνίας. Ο πατέρας της ήταν τεχνίτης και η Halina είχε άλλα τρία αδέρφια. Η Poświatowska ήταν τεσσάρων ετών όταν ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος που σημάδεψε ολόκληρη τη ζωή της. Τις τελευταίες μέρες πριν την απελευθέρωση της γενέτειράς της από τη γερμανική κατοχή (15 και 16 Ιανουαρίου 1945), η μικρή Haśka, όπως ήταν το υποκοριστικό της, και η οικογένειά της κρύβονταν στο υπόγειο. Το κρύο και η υγρασία την έκαναν να υποφέρει από στηθάγχη και, με την πάροδο του χρόνου, τα βακτήρια του στρεπτόκοκκου επιτέθηκαν σ’ ολόκληρο το σώμα της, προκαλώντας της αρθρίτιδα και, κατά συνέπεια, μη αναστρέψιμη καρδιακή πάθηση. Η, τότε, ανίατη ασθένεια ανάγκασε τη Halina να περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της σε νοσοκομεία και σανατόρια. Ωστόσο, δεν εγκατέλειψε την εκπαίδευση· αποφοίτησε από το γυμνάσιο και, έπειτα, από το λύκειο θηλέων.

Η Poświatowska διαπνεόταν από φιλοδοξία και περιέργεια για τον κόσμο και τους ανθρώπους, διάβαζε και έγραφε πολύ, περιγράφοντας την πραγματικότητά της με τον πιο ευαίσθητο τρόπο. Ενώ βρισκόταν στο νοσοκομείο, συνάντησε τον ζωγράφο και φοιτητή κινηματογράφου Adolf Ryszard Poświatowski, επίσης σοβαρά άρρωστο με καρδιακή πάθηση. Παρά τις συμβουλές των γιατρών, το ζευγάρι παντρεύτηκε στις 30 Απριλίου 1954. Δύο χρόνια αργότερα, η Halina έμεινε χήρα.Ήταν μόλις 21 ετών.

Fernando Pessoa, Ανθολογία ποιημάτων (Εισαγωγή- Μετάφραση: Στάθης Λειβαδάς) -Α΄ ΜΕΡΟΣ

MENSAGEM 

FERNÃO DE MAGALHÃES (ΦΕΡΝΑΟ ΝΤΕ ΜΑΓΚΑΛΑΕΣ)

Στη κοιλάδα καίει μια φωτιά.

Ένας χορός  κλονίζει ολάκερη τη γη.

Και σκιές τσακισμένες και δύσμορφες

διαβαίνουν μέσα σε μαύρες ανακλάσεις της

ροβολώντας τις πλαγιές

για να χαθούν στο σκοτάδι.

Ποιού ο χορός τη νύχτα τρομάζει;

Είναι οι Τιτάνες, τα παιδιά της Γής,

πού χορεύουν στο χορό

του ναυτικού

πού θέλουν να σφίξουν

με μητρική αγκάλη

• Σφίξτε τον, τον πρώτο των αντρών –

στα μάκρη της ακρογιαλιάς πού τελικά ετάφη.

Χορεύουν και ούτε πού ξέρουν

ότι η γενναία ψυχή

από τον κάτω κόσμο ακόμα

διαφεντεύει την αρμάδα

καρπός χωρίς σώμα

πού τα πλοία πηδαλιουχεί

ίσαμε το βάθος του ορίζοντα:

Πού και λείποντας ακόμα

ήξερε να κρατά ολάκερη τη γη

στην πυγμή του.

Τη γη εμάστιζε.

Αλλά αυτοί δεν το ξέρουν και χορεύουν

στην αλησμονιά˙

Και σκιές τσακισμένες και δύσμορφες

πού πάνε να χαθούν στους ορίζοντες

ανεβαίνουν την κοιλάδα

από τις πλαγιές

των βουβών λόφων.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο Φερνάντο Πεσσόα, ο μεγάλος της λουζιτανικής λογοτεχνίας, δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις.
Επέλεξα να ανθολογήσω και να μεταφράσω 28 ποιήματα του από τα οποία τα πρώτα δέκα προέρχονται (σε μετάφραση από το πρωτότυπο στα πορτογαλικά) από την συλλογή του Poemas de Alberto Caeiro, (Visor, Madrid 1984) τα επόμενα τρία (επίσης σε μετάφραση από τα πορτογαλικά) από την συλλογή του Mensagem (Virtual Books Online, 200/2003), και δεκατέσσερα από την δίγλωσση (πορτογαλικά-ιταλικά) ανθολόγηση Poesie di Fernando Pessoa (cura di A. Tabacchi e M. J. de Lancastre, Ed. Adelphi, Milano 2013). Επίσης περιλαμβάνω σε πρωτότυπη μετάφραση και το ποίημα Hora absurda (Παράλογη ώρα) δημοσιευμένο το 1916.
Αναγκαστικά λόγω έκτασης θα αναρτηθούν μόνο κάποια από αυτά σε τρείς συνέχειες.
Ένα κριτήριο στην επιλογή μου ήταν η αναδυόμενη από την ποίηση του φιλοσοφική στάση του Πεσσόα στην οποία, ασχολούμενος ο ίδιος εκτεταμένα με την φαινομενολογική φιλοσοφία, μπόρεσα να διακρίνω σαφείς φαινομενολογικές επιρροές στην θεώρηση των πραγμάτων και του κόσμου κάτι το οποίο δεν νομίζω ότι έχει επισημανθεί από τους μελετητές του. Εξ άλλου, μην ξεχνάμε, ο Πεσσόα ήταν ένας μεγάλος λογοτέχνης αλλά και ένας εμβριθής διανοούμενος.
Στην λογοτεχνική του πορεία χρησιμοποίησε κατά καιρούς διαφορετικούς ετερώνυμους (όπως τους ονόμαζε) χαρακτήρες, εβδομήντα συνολικά (!) από τους οποίους τρεις είναι οι πιο γνωστοί και καθιερωμένοι, o Alberto Caeiro, o Álvaro de Campos και ο Ricardo Reis, οι οποίοι προσωποποιούν σαν ανεξάρτητες περσόνες διαφορετικές πτυχές της φιλοσοφικής, ιστορικής και ποιητικής του συγκρότησης.
Προτείνω να μπούμε λοιπόν στο ποιητικό σύμπαν του Πεσσόα έχοντας πάντα κατά νου ότι η ποίηση δικαιώνει το όνομα της και την θέση της στην λογοτεχνία κυρίως στον βαθμό που ταξιδεύει την φαντασία στον χώρο του ονείρου και των πόθων που ξεκινούν από τις παραστάσεις και τις εικόνες της παιδικής ηλικίας μέχρι τις έξεις, τα πουργκατόρια αλλά και τις ηδονικές παννυχίδες της νεανικής και ενήλικης ζωής μας. Και όλα αυτά μέσα από ένα ανελέητο παιχνίδι λέξεων, εκφράσεων, εικόνων, υπαινιγμών, καταφάσεων και αναιρέσεων που αναλύουν και συνθέτουν ταυτόχρονα αυτή τη συνεχή ροή του μυστηρίου που λέγεται ζωή και μέθεξη στη ζωή σ’ όλες τις φανερές και μυστικές διαστάσεις της.

Στάθης Λειβαδάς
Πάτρα, 8/4/2024

*******************************************************************************************

Poemas de Alberto Caeiro

O GUARDADOR DE REBANHOS (Ο ΒΟΣΚΟΣ)

I

Ποτέ δε φύλαγα κοπάδια,
Αλλά είναι σα να τα φύλαγα.
Η ψυχή μου είναι σαν ένας βοσκός,
Ξέρει τον ήλιο και τον αέρα
Και χέρι την παίρνουν οι εποχές
Ν’ ακολουθεί και να βλέπει.
Ακέρια της φύσης η γαλήνη χωρίς ανθρώπους
Έρχεται δίπλα μου να καθίσει.
Μένω ωστόσο θλιμμένος σαν ένα δειλινό
Μέσα στη φαντασία μας,
Όταν κρυώνει στο βάθος της κοιλάδας
Και νοιώθει ότι η νύχτα εισβάλει
Σαν μια πεταλούδα από το παράθυρο.