Στις αρχές του εικοστού αιώνα, τέσσερις ποιήτριες της Λατινικής Αμερικής προσέλκυσαν την προσοχή του κοινού: οι Ουρουγουανές Ντελμίρα Αγκουστίνη (Delmira Agustini

• Thelma & Louise download

, 1886-1914) — που δολοφoνήθηκε από τον άνδρας της, με τον οποίον βρίσκονταν σε διάσταση — και Χουάνα ντε Ιμπαρμπούρου (Juana de Ibarbourou, 1895-1980), η Αργεντινή Αλφονσίνα Στόρνι (Alfonsina Storni, 1892-1938) και η Χιλιανή Γκαμπριέλα Μιστράλ (Gabriela Mistral — φιλολογικό ψευδώνυμο της Lucila Godoy Alcayaga — 1889-1957). Ο έντονος ερωτισμός της ποίησης της Ντελμίρα Αγκουστίνη (Ω αγάπη, ήταν μια τραγική νύχτα πνιγμένη στʼ αναφιλητά/ που άκουσα να τραγουδάει στην κλειδαριά μου το χρυσαφένιο σου κλειδί) προκάλεσε την διαμαρτυρία των κοσμικών γυναικών. Διατηρεί μεν την έντασή της, αλλά ο σκοπός της (πόνος αισθησιακός, απογοήτευση) είναι τόσο περιορισμένος που μοιραίως ξεπεράστηκε: οι διαισθήσεις της Ντελμίρα Αγκουστίνη δεν ταίριαξαν με τους ξεχωριστού γνωρίσματος ρομαντικούς σαρκικούς πόθους, που δεν είχε την ευκαιρία να ξεπεράσει.
Με την πάροδο του χρόνου, η Χουάνα ντε Ιμπαρμπούρου κατέληξε η πιο συμβατική από τις άλλες τρεις ποιήτριες, και όλη της τη ζωή διατήρησε μια λαμπρή εικόνα «συζήγου και μητρός». Πάντως στα πρώτα της ερωτικά ποιήματα αψηφούσε τις πνιγηρές συμβατικότητες όσο και η Ντελμίρα Αγκουστίνη — αλλά δεν θα δώσει την ευκαιρία στον αναγνώστη να εισχωρήσει στα πιο ουσιώδη σημεία της γυναικείας φύσης.
Η Αλφονσίνα Στόρνι, που αυτοκτόνησε πέφτοντας στη θάλασσα σε ηλικία σαράντα έξι ετών, ήταν μια γυναίκα που αρέσκετο νʼασχολείται με την καλλιτεχνική δημιουργία των παιδιών. Η ερωτική της ποίηση είναι πιο διακριτική και πιο πικρή, αν και όχι λιγότερο αισθησιακή απʼ αυτήν της Χουάνα ντε Ιμπαρμπούρου. Ήθελε να δείξει αδιαφορία για τους άνδρες, αλλά δεν το κατάφερνει. Πάντως τους επέκρινε. Όταν η Χουάνα ντε Ιμπαρμπούρου φθάνει στο σημείο να εκφράσει τη λύπη της που είναι γυναίκα, η Αλφονσίνα Στόρνι γράφει:

Μου είπες: Ο πατέρας δεν έκλαιγε.
Μου είπες: Ο παππούς δεν έκλαιγε.
Δεν έκλαψαν ποτέ οι άνδρες της φυλής μου.
Ήταν από ατσάλι.

Και λέγοντας αυτά, ένα σου δάκρυ κύλησε
Κι έπεσε στο στόμα μου… Άλλο φαρμάκι
Δεν ήπια ποτέ από τόσο μικρό
Ποτήρι.

Αδύνατη γυναίκα, καυμένη γυναίκα που γνωρίζει
Αιώνες λύπης πίνοντάς το.
Α, τούτη η ψυχή μου άλλο δεν αντέχει
Όλο του το βάρος!

Το χαϊκού είναι ποίηση και σαν ποίηση έξω από τις κορυφώσεις του παράγει και μεγάλες ποσότητες αδρανές υλικό, την αναγκαία εντροπία της παραγωγής του. Δεν έχει κανείς παρά να ανοίξει ένα βιβλίο με χαϊκού για να διακριβώσει του λόγου το αληθές. Ακόμη και δόκιμοι ποιητές δυσκολεύονται να συνδέσουν το όνομά τους με ένα αξιομνημόνευτο χαϊκού.
Από την άλλη σπάνια θα δει κανείς το φημισμένο χαϊκού του Μπασό για τη λίμνη χωρίς ένα σχόλιο που να προσπαθεί να μας εξηγήσει τους λόγους της αδράνειας και του α- σήμαντου που νιώθουμε ως αναγνώστες προερχόμενοι από άλλη κουλτούρα.

Το είδος στο δυτικό κόσμο το διαχειρίζεται κατά κύριο λόγο η λίνγκουα φράνκα της εποχής και ακολουθεί η ισπανική και η γαλλική. Και είναι πανεύκολο να βρει κάποιος έναν τυφλοσούρτη για να συνθέτει ευπρεπή χαϊκού στο διαδίκτυο. Η μεγαλύτερη ίσως προετοιμασία είναι να βρεθεί ένα πεντασύλλαβο σήμα που να υποδηλώνει την εποχή του έτους. Ο αλγόριθμός του έχει τύχει και επεξεργασίας ώστε να υπάρχουν μηχανές που παράγουν τυχαία χαϊκού με το πάτημα ενός πλήκτρου, τακτική που θυμίζει τα δικά μας ημερολόγια του τοίχου με το τετράστιχο πίσω, ή αποφθέγματα της ημέρας χριστιανικής ή άλλης θρησκευτικής κοπής.
Το είδος με τους αναγκαίους περιορισμούς είναι λαϊκό και περιλαμβάνει και την αναγκαία περιφέρεια του ψευδοχαϊκού γνωστή στον αγγλοσαξωνικό κόσμο ως zappai.

Αν θέλαμε να δώσουμε μια περιγραφή της απαίτησης του χαϊκού φανταστείτε μια παράταξη από λέξεις που περιγράφουν ένα γεγονός και που ξαφνικά πρέπει να μεταδώσουμε το περιεχόμενό τους με 17 μόνο συλλαβές. Τι θα κόβαμε; Αυτή ας πούμε θα μπορούσε να είναι μιαν αποφατική τακτική να γράψουμε ένα χαϊκού. Και είναι το διδακτό που θα μπορούσε να μας οδηγήσει προς τη χάρη του αδίδακτου. Γιατί ο κανόνας του πως γράφεται ένα χαϊκού είναι η αναγκαία αφετηρία περιορισμών να φτάσουμε στο ποιητικό αντίκρισμα της πραγματικότητας και αυτό είναι κλίση και όχι πρόθεση. Όπως και να είναι όμως το χαϊκού είναι δρόμος ανοιχτός για να παγιδέψουμε στιγμές του ποιητικού που ακόμα η καθημερινότητα στήνει κάποιες φορές μπροστά μας. Και είναι έργω προπαιδεία για τον καθένα να κατανοεί σύνολη την ποίηση.

Πριν ξεκινήσω σημειώνω πως με ό,τι γράφω εκφράζω μόνο τον εαυτό μου, δεν ανήκω σε καμία από τις ποιητικές ομάδες ή συμμορίες που γνωρίζει η χώρα, και δεν υπερασπίζομαι την ποίηση με κατάπτυστες θεωρήσεις που υποστηρίζουν την άνανδρη διαφυγή ή την απαλλαγή από το Δημιουργημένο της ποίησης. Η ποίηση είναι έλλειψη και αυτό το αβάσταχτο infernικό της εκτόπισμα την καθορίζει. Κι αυτός που εκτοπίζεται είναι ποιητής, όχι αυτός που μετρά το εκτόπισμα με εξισώσεις. Σε έναν κόσμο που η «υπολογιστική» κατέλειξε είναι η μεγαλύτερη των αξιών πολλοί από τους εξυπνότερους θα τρέξουν να αναλάβουν τα πόστα των υπολογισμών. Χάρισμά τους. Μπορώ να κουράσω λίγο ακόμη τον εαυτό μου και να θυμίσω: Η ποίηση είναι αποκάλυψη Άγνοιας, ο τρόπος με τον οποίο Δεν Γνωρίζεις. Μα υπάρχουν και τα γνήσια θηλαστικά που τυρβάζουν αλλέως. Και εξηγούμαι:
Έλαβα ταχυδρομικά το πρώτο τεύχος μίας νέας (πόσες ακόμη Αρχίλοχε…) ποιητικής επιθεώρησης με τίτλο «Ποιητική». Εδώ κι εκεί κάποιος είχε τοποθετήσει κίτρινους stickers, σαν σελιδοδείκτες, που έδιδαν μάλλον ορισμένη έμφαση προς το κείμενο που υπήρχε στην κάθε σελίδα. Διάβασα το τεύχος από την αρχή ως το τέλος και από το τέλος ως την αρχή. Κάποιοι πιστεύουν πως υπάρχουν απαντήσεις στα ερωτήματα που θέτει η ποίηση, τις κατέχουν και τις δημοσιοποιούν με το σταγονόμετρο ώστε ο διαφωτισμός να προκύψει με μία ήπια προοδευτική ενημέρωση. Α-ΜΠΕ-ΜΠΑ-ΜΠΛΟΜ…
Ο φάκελος δεν είχε όνομα αποστολέα (έχω συνηθίσει πλέον στις δημιουργικές ανταποκρίσεις από ανωνύμους) μα αναγραφόταν η διεύθυνση της έδρας των εκδόσεων που έχουν αναλάβει το εγχείρημα. Επέστρεψα το αντίτυπο ταχυδρομικά και με αφιέρωση. Η επιστροφή της Ποιητικής.
Ευχαριστώ δημόσια αυτόν που μου έστειλε το έντυπο θεωρώντας πως πρόκειται για ευγενική πράξη, και προσπάθησε, μάταια, να με κατατοπίσει, μα δεν πρόκειται να χάσω τον χρόνο μου ασκώντας κριτική στα πέπλα (τα έργα) των ιεροεξεταστών και στους υποτακτικούς τους. Το «The world is not enough» ας το μοιραστούν με τον Τζέημς Μποντ. Ό, τι είχα να δηλώσω για την ποίηση βρίσκεται στο κείμενό μου «Για την Ποίηση και την Κατάσταση» που υπάρχει και σε παλαιότερη σελίδα του Ποιείν. Ας το κοιτάξουν. Αν πάλι είναι βαριά η καλογερική τούς συνιστώ να διαβάσουν το «Άπτερος Νίκη-Μπίζνες-Σφιγξ» (Ηριδανός 2008).
Η πρεμούρα της δημιουργίας μιας δήθεν ουδέτερης ποιητικής ζώνης(;) με αφήνει αδιάφορο. Τόση προμελέτη και μηδενική διασαύλεση. Φιλολογία από περιφερόμενους προς περιφερόμενους. Ναι, ξέρω, τους καταλαβαίνω, είναι που έχει χαθεί το κέντρο, το δικό τους. Μα πώς να το αναζητήσουν αν δεν έρθουν σε επαφή με τον αρχέτυπο χαρακτήρα του Λόγου.
Αυτόν τον κύκλο (τι ομάς!) τον αντιμετωπίζω σαν φιλολογικό κόμμα. Δεν μʼ ενδιαφέρουν όμως ούτε η φιλολογία ούτε τα κόμματα και δεν γνωρίζω από συνωμοσίες ούτε από διπλωματία. Εξάλλου δεν έχουν κάνει τίποτε άλλο από το να δημιουργήσουν ένα κλειστό κύκλωμα αλληλο-υποστήριξης ώστε να προκαλούν «αίσθηση». Φαιδρός αγώνας για την πρωτοκαθεδρία, κι επειδή ο Καραμανλής ή ο Μπους δικαιώνονται από μια πλειοψηφία, πιστεύουν πως και οι ίδιοι βρίσκονται στις επάλξεις ένεκα των μεταξύ τους αλλεπάλληλων σχολιασμών, της ακαδημαϊκής άνοιας και των ποιητικών συγκινήσεων που προκαλεί η θέα των ονομάτων τους όταν φιγουράρουν στις βιτρίνες σαν ακριβά ιταλικά παπούτσια.

Ρέμων Γραικός: Κ. Π. Καβάφης ( 1917- 2005)
Εκδόσεις Γαβριηλίδης σελ. 42 2006

Κ. Π. Καβάφης Ποιήματα Τα Ατελή
Εισαγωγή Βρασίδας Καραλής
Ιδεόγραμμα 2005 σελ. 68

Φαίνεται πως με τον Καβάφη συμβαίνει ότι και με τα απόντα χέρια της Αφροδίτης της Μήλου. Κατά κάποιον τρόπο κάποιοι θέλουν να τα συμπληρώσουν φαντασιακά…
Έτσι και με τον Καβάφη. Μια ολόκληρη σειρά ποιημάτων στο δυτικό ημισφαίριο δεν είναι μόνο επηρεασμένα, αλλά αποτελούν συνειδητές μιμήσεις, αυτό που λένε οι λόγιοι παστίς κι ο Σεφέρης παστίτσια για να φωτίσουν ή να ολοκληρώσουν πτυχές του Καβαφικού έργου, λησμονώντας ίσως ότι ο υπαινιγμός αποτελεί κεντρικό προαπαιτούμενο της ποιητικής του.
Έτσι παλιότερα ο συμπαθής σκυτοτόμος Μελισσηνός αναδιέταξε τα ποιήματα του Καβάφη κατά τους ελλείποντες δεκαπεντασυλλάβους, ο Ανδρέας Αγγελάκης τα έδωσε σε μιαν εκδοχή της ομοφυλοφιλικής ελευθεριότητας και τελευταία ο Βαγενάς έκανε τα καβαφογενή βιβλίο ( Η μη περίληψη του Λουίς Θερνούδα έκανε πολύ «ελληνικό» το βιβλίο του. Διότι εκτός Λόντρας και Παρισίων άντε και λίγο Ρώμης εμείς δεν εμπνεόμεθα ούτε έχουμε ευθύνη συμπερίληψης.)
Έδωσα το όνομα Μηχανή Καβάφη για να περιλάβω όλη αυτή την «συμπλήρωση» του καβαφικού έργου που ενώ εκκινεί από ψυχολογικές προθέσεις και άρα θέλει και την ανάλογη μεταχείριση, παράγει έργα που στοιχίζονται στο ιδεολόγημα της διακειμενικότητας, ακόμα και με τις ελληνικές εκδοχές του της λογοκλοπής.
Το μόνο αντίβαρο σε όλη αυτή τη παραγωγή καβαφικών στίχων είναι η επεξεργασία του αρχείου του της οποίας μια χρηστική παράθεση αποτελεί η έκδοση του Βρασίδα Καραλή την οποίαν και συνιστώ για την σημαντική εισαγωγή που καταφέρνει να γίνει ένα από τα θεμελιώδη κατά την άποψή μου κείμενα του καβαφικού κριτικού κόρπους.

Μια επιλογή ποιημάτων του Δ.Ι.Σουρβίνου σε επιμέλεια Γιάργου Μύαρη, εδώ.

Τρέφω ιδιαίτερη εκτίμηση στην προσωποπαγή γραφή του Δημήτρη Ι. Σουρβίνου. Κι έχω πολλούς λόγους. Από το αφοπλιστικά λιτό βιβλίο του Ένα κλαδί της πικροδάφνης, εκείνη την πρώτη του εμφάνιση, στα πενήντα οχτώ του χρόνια, την οποία υποστήριξε με την γνωστή του επιμέλεια ο «Πόρφυρας», έως τα πρόσφατα έργα του, με σταματά  πάντα η συμπυκνωμένη εικόνα ενός οικείου-ανοίκειου κόσμου, ο οποίος μόλις την τελευταία στιγμή  προλαβαίνει να ψιθυρίσει το ύστατο, υποβλητικά καίριο, ποιητικό του ρήμα.
Πώς άραγε να μην  συγκρατήσω, να μην υπομνηματίσω αυτό το επικυρίαρχο αίσθημα μιας καλώς συγκερασμένης και γιʼ αυτό απόλυτης οδύνης, η οποία προβάλλει σταθερά μέσα από κάθε σχεδόν ποίημα; Η διάσταση μεταξύ της λεγόμενης αντικειμενικής και της καλλιτεχνικής πραγματικότητας είναι τόσο έντονη, τόσο ανενδοίαστη: ότι βρίσκεται ανάμεσά τους είναι καμμένη γη, ό, τι προσπαθήσει να τις συναιρέσει αυτομάτως απόλλυται.  Ο ποιητής δεν εθελοτυφλεί, αλλά απέρχεται (ή μήπως εκβιάζεται να απέλθει;) στη διαρκή Eξορία. Άλλωστε η αντίδραση αυτή δεν είναι τυχαία, σπασμωδική ή πρωτότυπη: προϋπάρχει η πολιτική που τηρήθηκε από τις παλαιότερες εποχές. Ας θυμίσω πρόχειρα: «Ovidius poeta in terra Pontica exulat.»