Ρέμων Γραικός: Κ. Π. Καβάφης ( 1917- 2005)
Εκδόσεις Γαβριηλίδης σελ. 42 2006
Κ. Π. Καβάφης Ποιήματα Τα Ατελή
Εισαγωγή Βρασίδας Καραλής
Ιδεόγραμμα 2005 σελ. 68
Φαίνεται πως με τον Καβάφη συμβαίνει ότι και με τα απόντα χέρια της Αφροδίτης της Μήλου. Κατά κάποιον τρόπο κάποιοι θέλουν να τα συμπληρώσουν φαντασιακά…
Έτσι και με τον Καβάφη. Μια ολόκληρη σειρά ποιημάτων στο δυτικό ημισφαίριο δεν είναι μόνο επηρεασμένα, αλλά αποτελούν συνειδητές μιμήσεις, αυτό που λένε οι λόγιοι παστίς κι ο Σεφέρης παστίτσια για να φωτίσουν ή να ολοκληρώσουν πτυχές του Καβαφικού έργου, λησμονώντας ίσως ότι ο υπαινιγμός αποτελεί κεντρικό προαπαιτούμενο της ποιητικής του.
Έτσι παλιότερα ο συμπαθής σκυτοτόμος Μελισσηνός αναδιέταξε τα ποιήματα του Καβάφη κατά τους ελλείποντες δεκαπεντασυλλάβους, ο Ανδρέας Αγγελάκης τα έδωσε σε μιαν εκδοχή της ομοφυλοφιλικής ελευθεριότητας και τελευταία ο Βαγενάς έκανε τα καβαφογενή βιβλίο ( Η μη περίληψη του Λουίς Θερνούδα έκανε πολύ «ελληνικό» το βιβλίο του. Διότι εκτός Λόντρας και Παρισίων άντε και λίγο Ρώμης εμείς δεν εμπνεόμεθα ούτε έχουμε ευθύνη συμπερίληψης.)
Έδωσα το όνομα Μηχανή Καβάφη για να περιλάβω όλη αυτή την «συμπλήρωση» του καβαφικού έργου που ενώ εκκινεί από ψυχολογικές προθέσεις και άρα θέλει και την ανάλογη μεταχείριση, παράγει έργα που στοιχίζονται στο ιδεολόγημα της διακειμενικότητας, ακόμα και με τις ελληνικές εκδοχές του της λογοκλοπής.
Το μόνο αντίβαρο σε όλη αυτή τη παραγωγή καβαφικών στίχων είναι η επεξεργασία του αρχείου του της οποίας μια χρηστική παράθεση αποτελεί η έκδοση του Βρασίδα Καραλή την οποίαν και συνιστώ για την σημαντική εισαγωγή που καταφέρνει να γίνει ένα από τα θεμελιώδη κατά την άποψή μου κείμενα του καβαφικού κριτικού κόρπους.
Το βιβλίο του Ρέμωνα του Γραικού, είναι προφανώς ψευδώνυμο. Και αν κρίνω και από το βιβλίο «Δόκιμος σε Συντεχνία» του Δάλλα, πιστεύω πως αυτός πρέπει να κρύβεται. Η υψηλή γνώση του καβαφικού λεξιλογίου η ιστορική αρματωσιά και κυρίως η μεγάλη γνώση της καβαφικής κουζίνας των ποιημάτων που συνομιλεί μάλλον τείνουν προς αυτόν. Αλλά δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι. Ο χρόνος θα δείξει…
Εδώ έχουμε στο εγώ των ποιημάτων έναν καβαφικό νέο ο οποίος παίρνει το λόγο και καταθέτει μια μιμητική και αρκούντως δημιουργική περιδιάβαση σε σχεδόν όλες της εκφάνσεις της καβαφικής θεματολογίας με τις αντοίστιχες δοκιμές στο ύφος.
Μοιάζει να στέκεται στο δίστρατο των καβαφογενών και των Δώδεκα Ποιημάτων του για τον καβάφη του Ρίτσου.
Δεν με ανδιαφέρει μια πλησία ανάγνωση του βιβλίου. Αυτό πιθανότατα θα αποτελέσει ίσως στο μέλλον ασχολία μεταπτυχιακή νεαρού καβαφιστή που θα προσπαθήσει να βρει την ακρίβεια τη φιλολογική που στηρίζει αναμφισβήτητα μια βαθιάν αγάπη για την ποίηση του Αλεξανδρινού.
Θα το συνιστούσα σαν βιβλίο μελέτης για το πως δημιουργικά και όχι με την υποτέλεια του ατάλαντου λογοκλόπου μπορεί κάποιος να αναμετρηθεί με τις αγαπημένες του φωνές και να παράγει κείμενο που ως διακείμενο είναι και γοητευτικό και καθιστά αναγκαία την καταφυγή στο πρωτότυπο μόνο και μόνο για να φανεί το επίτευγμα. Γιατί και οι καβαφικές «αναδιαπλάσεις» δεν είναι όλες της ίδιας ποιότητας και αυτή εδώ είναι από τις πλέον γόνιμες. Μια σειρά ακόμη ποιήματα που φαντασιακά μπορούμε να αποδώσουμε στον Καβάφη δεν παύει πέρα από όλα τα άλλα να αποτελεί αναγνωστική απόλαυση.
Μια παρατήρηση μόνο. Ο υποβόσκων δεκαπεντασύλλαβος και οι «παρατονισμοί» του, δηλαδή ο υποδόριος ίαμβος του καβαφικού έργου, εδώ είναι πιο αχνός και με λιγότερη φροντίδα για την έλξη του από αυτό το κέντρο. Κάτι που στο μουσικό αυτί του αναγνώστη δείχνει το χρόνο και την απόσταση που έχει μεσολαβήσει μετά από μισό και πλέον αιώνα δοκιμής του «ελεύθερου» λεγόμενου στίχου.
Η πρότασή μου είναι τα βιβλία να διαβαστούν μαζί. Οι παρατηρήσεις του Βρασίδα Καραλή για την προφορική αφετηρία των καβαφικών ποιημάτων θα δείξει πως συνομιλεί με το καβαφικό κόρπους η εκδοχή του Ρέμωνα Γραικού. Συνυπολογίζοντας ότι τα «Ατελή» ποιήματα αποτελούν προϊόν και της αυτολογοκρισίας του Καβάφη και κατά κάποιον τρόπο καθρεφτίζουν συμμετρικά τον αντίθετο πόλο στα καβαφογενή.
Θα αντιγράψω δυο ποιήματα. Το πρώτο του ίδιου του Καβάφη, όπως αναστλώθηκε, και το δεύτερο του Ραίμωνα για να έχετε εξ όνυχος την αναγνωστική περιπέτεια που προτείνουμε:
Θάταν το Οινόπνευμα
Θάταν το οινόπνευμα που ήπια το βράδυ,
θάταν που νύσταζα, είχα κουρασθεί όλη μέρα
Σβύσθηκεν απʼ εμπρός μου η μαύρη ξύλινη κολόνα
με την αρχαία κεφαλή κʼ η πόρτα της τραπεζαρίας,
κʼ η πολυθρόνα η κόκκινη και το καναπεδάκι.
Ήλθε στην θέσιν των της Μασσαλίας ένας δρόμος.
Κʼ ελευθέρα η ψυχή μου, χωρίς συστολή,
εκεί εφάνηκε πάλι κʼ εκίνειτο,
με την μορφήν αισθητικού κʼ ηδονικού εφήβου-
Του διεφθαρμένου εφήβου: ας λεχθεί κι αυτό.
Θάταν το οινόπνευμα που ήπια το βράδυ,
θάταν που νύσταζα, είχα κουρασθεί όλη μέρα
Ανακουφίσθηκε η ψυχή μου, που η καϋμένη
όλο συστέλλεται υπό το βάρος των ετών.
Ανακουφίσθηκε η ψυχή μου και μου εφάνη
στης Μασσαλίας έναν δρόμο συμπαθητικό,
με τη μορφή του ευτυχισμένου, διεφθαρμένου εφήβου
που τίποτε δεν ντρέπονταν εκείνος, ασφαλώς
1919
ΕΥ ΠΙΕ
Χαμήλωσε το φως της λάμπας, έγειρε πίσω το κεφάλι
και μισόκλεισε τα μάτια. Μετά τόσης κοπιώδους εργασίας
εστάθηκε ρεμβάζων. Απλωμένα χαρτιά στο
γραφείο μπροστά, τα ματοϋάλια του επάνω
στο ανοιχτό βιβλίο. Η πένα, το μελανοδοχείο
σημειώσεις στίχοι, διαγραφές, προσθήκες…
Η πένα, το μελανοδοχείο, μια κούπα με τσάι
βιβλία στοιβαγμένα, άλλα ανοιχτά…
Χαμήλωσε το φως της λάμπας και μισόκλεισε τα μάτια.
Κοντά στο χείλος της κούπας, διάβασε για πολλοστή φορά
το ιδιοχείρως γραμμένο «ευ πίε» κι ανρωτήθηκε
αν στο τσάι αναφερόταν ή
στες ηδονές και τες οινερεμένες απολαύσεις
που χωρίς κανέναν φόβο
του χάρισε
όπως κι αυτή την κούπα
Παρατηρείστε τις μετατοπίσεις: Η ερωτική ανάκληση στον Καβάφη είναι πάντα οπτική και από φωτογραφία ποτέ από αντικείμενα. Το δεύτερο ποίημα δείχνει να λαμβάνει υπʼ όψιν του τα Δώδεκα ποιήματα για τον Καβάφη του Ρίτσου. Κάνει υπερβολική χρήση διασκελισμών και μουσικά μοιάζει περισσότερο να επιστρέφει από τη μετάφραση της Έρημης Χώρας του Σεφέρη. Όσο για τον «ασήμαντο» στίχο «του χάρισε» μόνο σε ποιητή του 70 και του 80 είναι πια ανεκτός… Διαβάστε αυτά δύο βιβλία, έχουν ωραίες ανταμοιβές…
Τα σέβη μου στο νότιο πόλο της Ελληνικής Ποίησης. Δυσθεώρητος ο υπαινισμός του, σχεδόν Αριστοφανικός. Ενας νότιος πόλος ( κρίση είναι του Ελύτη) λογικό νάχει τις …μηχανές του.!
Η ποίηση του Καβάφη δεν είναι προιόν οίστρου αλλά σοφίας. Γι’ αυτό και έγινε ποιητής τόσο αργά, όταν με τον χρόνο ωρίμασε η σοφία του. Οι υπόλοιποι απέχουν μακράν του ογκόλιθου της ποιήσεώς του.
.
Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ
Το αργότερο σε ενάμιση χρόνο το Μουσείο Κωνσταντίνου Π. Καβάφη (1863-1933), στην οδό Πολυγνώτου 13 της Πλάκας, θα είναι έτοιμο να δεχθεί τους πρώτους επισκέπτες. Η διαβεβαίωση προέρχεται από τον διευθυντή του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού, Μανόλη Σαββίδη, ο οποίος έχει κληρονομήσει, το 1995, από τον πατέρα του, τον καθηγητή Γ. Π. Σαββίδη, το αρχείο Καβάφη.
Ο Καβάφης 38 ή 40 ετών, το 1901 ή 1903
Το Σπουδαστήριο είναι ο φορέας, στον οποίο ανατέθηκε η χρήση της φερόμενης ως κατοικίας -κτίσμα του 1860- του πρώτου πρωθυπουργού της Ελλάδας Ιωάννη Κωλέττη (1773 ή 1774 – 1847), όπου θα στεγαστεί το σύνολο των χειρογράφων, βιβλίων, εγγράφων, φωτογραφιών και αντικειμένων του Αρχείου Καβάφη.
Η φερόμενη ως κατοικία του Ιωάννη Κωλέττη ανήκει στην ιδιοκτησία του υπουργείου Πολιτισμού. Είναι ένα από τα πολλά ιστορικά κτίρια, τα οποία αγοράστηκαν επί υπουργίας Μελίνας Μερκούρη, επειδή κατέρρεε. Η πρόταση της δημιουργίας Μουσείου Καβάφη στην Αθήνα έγινε από το πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου (έχει μετονομαστεί σε «Postbank») Αγγελο Φιλιππίδη προς τον διευθυντή του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού Μανόλη Σαββίδη. Βασική προϋπόθεση, ώστε να δοθούν τα χρήματα για την αναπαλαίωση του κτιρίου -που τελικά θα φθάσουν το 1 εκατ. ευρώ- ήταν να βρίσκεται σε χώρο τουριστικής προβολής ή σε βόλτα τουρισμού. Η «οικία Ι. Κωλέττη» ήταν η ιδανική λύση, καθώς βρίσκεται στον αρχαιολογικό περίπατο της Αθήνας των Κλασικών Χρόνων, με θέα στην Ακρόπολη.
Η φερόμενη ως οικία Ι. Κωλέττη, η οποία θα στεγάσει το υπό δημιουργία Μουσείο Κ.Π. Καβάφη
Το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο, εκτός από την αναπαλαίωση, θα στηρίξει οικονομικά επί είκοσι χρόνια -όσα θα είναι και η χρήση του κτιρίου από το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού- τη συντήρηση, τον καθαρισμό και τη φύλαξη του υπό δημιουργία Μουσείου Καβάφη. Η πράξη της παραχώρησης υπεγράφη τον Σεπτέμβριο, λίγες μέρες πριν από τις τελευταίες εκλογές, από τον τέως υπουργό Πολιτισμού Αντώνη Σαμαρά. Ετσι, παρεκάμφθησαν αφενός οι γραφειοκρατικές δυσκολίες και αφετέρου οι οικονομικές υποχρεώσεις του υπουργείου προς τον εγκατεστημένο εργολάβο, που είχε αναστείλει τις εργασίες αναπαλαίωσης της οικίας Κωλέττη – από τη διετία ’03-’04. Το Δημόσιο τού χρωστούσε 300.000 ευρώ. Δεν απομένει παρά η αρχιτεκτονική μελέτη, για να αρχίσουν εκ νέου οι εργασίες συντήρησης του κτιρίου.
Ο Μανόλης Σαββίδης έχει φανταστεί τη διαμόρφωση του χώρου, όταν του παραδοθεί, ως εξής:
– Ισόγειο: θα στεγαστεί αίθουσα πολυμέσων και θα ανασυσταθεί ένα ιδεατό δωμάτιο του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη, με έπιπλα του ποιητή, προσωπικά αντικείμενα και βιβλία του. Στον ίδιο χώρο, θα δημιουργηθεί εκθετήριο τεκμηρίων (χειρογράφων και άλλων αντικειμένων), αίθουσα εκδηλώσεων, πωλητήριο και ένα μικρό κυλικείο.
Το τελευταίο διαβατήριο του Κ.Π. Καβάφη, 1932. Επάγγελμα: Ποιητής· (Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού)
– 1ος όροφος: θα λειτουργήσουν το Ερευνητικό Κέντρο του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού, το υπόλοιπο Αρχείο του Καβάφη, η πλούσια βιβλιοθήκη και το Αρχείο του Σπουδαστηρίου, που περιλαμβάνει τα αρχεία του Κ. Θ. Δημαρά, του Γ. Π. Σαββίδη και του Λέανδρου Βρανούση. Το νέο Μουσείο Καβάφη θα έχει δική του ιστοσελίδα, με αποκλειστικό χορηγό το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο. Ο επισκέπτης θα πληρώνει για την είσοδό του συμβολικό εισιτήριο έστω και ενός ευρώ.
Το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, το οποίο ιδρύθηκε και λειτουργεί από το τέλος του 1996, δεν έχει πάρει ούτε ένα ευρώ από το ελληνικό κράτος. Είναι αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία με κοινωφελή και μορφωτικό σκοπό, που είναι η έρευνα και η προβολή της νέας ελληνικής γραμματείας και γενικά κάθε έκφρασης νεοελληνικού πολιτισμού και παιδείας. Ειδικότερα, σκοπός του είναι η διατήρηση της πνευματικής και ακαδημαϊκής παράδοσης του Κωνσταντίνου Θ. Δημαρά και του Γιώργου Π. Σαββίδη. *
enet, 15/10/09
Μουσείο Καβάφη
Σε 18 µήνες, αν όλα πάνε καλά, η Αθήνα θα διαθέτει ένα σύγχρονο µουσείο για τον πιο γνωστό σήµερα, παγκοσµίως, εκπρόσωπο των νεώτερων ελληνικών γραµµάτων. Το Μουσείο Κωνσταντίνου Καβάφη θα στεγαστεί στη λεγόµενη Οικία Κωλέττη, στον αριθµό 13 της οδού Πολυγνώτου, στην Πλάκα, δίνοντας την ευκαιρία στον τουρίστα και όχι µόνο που θα έχει κάνει τον κύκλο των αρχαίων µνηµείων, να δει στην ίδια περιοχή και κάτι πιο σύγχρονο, που του είναι επίσης οικείο.
Θα δώσει όµως και στον ερευνητή τη δυνατότητα καλύτερης µελέτης των αρχείων του αλεξανδρινού ποιητή, όπως και στον απλό θαυµαστή της ποίησης και του καβαφικού µύθου, να γνωρίσει από κοντά τις διαδροµές που τον οδήγησαν στον ποιητικό του άθλο. Γιατί µπορεί, όταν ακούµε το όνοµα Καβάφης, να σκεφτόµαστε έναν ηλικιωµένο οµοφυλόφιλο ποιητή που ζούσε χωρίς ρεύµα, µε κεριά, στο διαµέρισµα της οδού Λέψιους, ο Καβάφης όµως έζησε µια πλήρη ζωή εβδοµήντα χρόνων, σε µια εποχή µεγάλων αλλαγών, και εξελίχθηκε και ο ίδιος µέσα από αυτές, χάρις, κυρίως και πέρα από το ταλέντο του στην εργατικότητά του.
Το Μουσείο θα τα δείχνει όλα αυτά. Στο ισόγειο, όπου θα στεγαστεί ο εκθεσιακός χώρος, θα µπορεί κανείς να δει όχι µόνο τα κατάλοιπα του ποιητή που διαφύλαξε ο κληρονόµος του Αλέκος Σεγκόπουλος χειρόγραφα, σηµειώσεις, αλληλογραφία, φωτογραφίες, έπιπλα (ανάµεσά τους και το πραγµατικό γραφείο του ποιητή) αλλά και να αντλήσει όσες πληροφορίες θέλει από τον Καβάφη και την εποχή του µέσα από οθόνες αφής και άλλα διαδραστικά ηλεκτρονικά πολυµέσα. Οπως λέει στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισµού Μανόλης Σαββίδης, που οραµατίστηκε το Μουσείο αυτό, η έκθεση θα ξεκινάει από το ευρύτερο πλαίσιο και µετά θα εξειδικεύεται η πόλη, η οικογένεια, ο άνθρωπος, τα ποιήµατα και τέλος, η νεκρική του µάσκα, την οποία, «όταν τη βλέπει κανείς πρώτη φορά, παθαίνει ένα µικρό σοκ».
Στο ισόγειο θα υπάρχει επίσης πωλητήριο και καφενείο. Στον όροφο θα βρίσκεται ό,τι δεν εκτίθεται από το εργαστήριο συντήρησης µέχρι το ερευνητικό κέντρο ενώ το δώµα θα χρησιµοποιείται ως χώρος φιλοξενίας ερευνητών.
Τις ηµέρες αυτές ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση του σχεδίου. Το υπουργείο Πολιτισµού και Τουρισµού ενέκρινε τις µελέτες αποκατάστασης και µετατροπής του κτιρίου σε Μουσείο και το παρέδωσε για την ακρίβεια παρέδωσε τη χρήση του για τον συγκεκριµένο σκοπό στο Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισµού. Η δεύτερη φάση των έργων θα προχωρήσει µε ευθύνη του Ταχυδροµικού Ταµιευτηρίου που ανέλαβε τη γενναιόδωρη χορηγία.
΄Μ. Πιμπλης, Νέα, 25/10/10