από τον τόμο ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΡΟΒΟΛΗ (κείμενα για τον κινηματογράφο 1976-1989), εκδόσεις Αλεξάνδρεια

ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΤΡΙΒΗ ΤΩΝ ΤΕΡΑΤΩΝ

( Αλέξης Δαμιανός, Μέχρι το πλοίο, Ευδοκία)

1.        Οι δύο ταινίες του Δαμιανού (Μέχρι το πλοίο 1966, Ευδοκία 1971) έρχονται σήμερα στην επιφάνεια , όχι τόσο γατί τι ανακάλυψε το Κέντρο Ανεξάρτητου Ελληνικού Κινηματογράφου όσο γιατί τις απώθησε ο ανεξάρτητος ελληνικός κινηματογράφος στο σύνολό του, χωρίς εξαιρέσεις. Ένα παράδοξο, μια κατάρα πλανώνται πάνω απ’ αυτές τις ταινίες: αρέσουν σε όλο το «κύκλωμα» αλλά κανείς δεν δέχεται ότι έχει επηρεαστεί απ’ αυτές, θεωρούνται αφετηρίες ή σημαντικές στιγμές της πορείας του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου αλλά απορρίπτονται τελικά ως ανολοκλήρωτες αναλαμπές ενός δημιουργού που έχουν προκύψει λίγο ως πολύ τυχαία, αυθόρμητα με αδέξιο τρόπο. Ο Δαμιανός δεν θεωρείται «Μαιτρ» δεν έχει σχέση με το «επάγγελμα». Η κρητική, προχωρώντας τον εξορκισμό στο έσχατο σημείο του, θα ήθελε πολύ αυτές τις ταινίες να τις είχε σκηνοθετήσει η ελληνική κοινωνία. Η διαστρεβλωμένη μορφή της τελευταίας αρκεί για να δικαιολογήσει την «τερατώδη» όψη των δυο μοναχικών αυτών ταινιών, την καταστροφική τους χειρονομία. Κάτι τέτοιο υπαινίσσεται με αρκετή σαφήνεια η θεματική αναγνώριση της δουλειάς του Δαμιανού που επιχειρείται περιοδικά εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Το ΄τέρας είναι καταδικασμένο να προσφέρει για μια τελευταία φορά το θέαμα της αυτοκαταστροφής κι έπειτα να εξαφανιστεί. Έτσι όλοι θυμούνται τον Δαμιανό για να τον ξεχάσουν χωρίς αβαρίες.

2.        Το απωθημένο επιστρέφει: μπορούμε να δούμε σήμερα αυτές τις ταινίες σαν ανεκπλήρωτες  προφητείες που διέγραψαν στο εσωτερικό τους, πλάνο προς πλάνο, κάδρο προς κάδρο, τη διαδρομή μιας μυθοπλαστικής πρακτικής που οι ανεξάρτητες ελληνικές ταινίες, από την Αναπαράσταση μέχρι το Μελόδραμα;, απόφυγαν συστηματικά, συνειδητά ή όχι. Να τις διαβάσουμε σας μυθοπλασίες της διαστροφής, κινηματογραφικές χειρονομίες που εξαντλούν την εμμονή τους σε μορφές και αναπαραστατικά στοιχεία που γέννησε αλλά δεν μπόρεσε να αντέξει το κινηματογραφικό παρελθόν, η θεατρική σκηνή. Να αντιληφθούμε τη συνάντηση αυτών των μορφών, αυτών των στοιχείων με τον κινηματογραφικό μηχανισμό σαν μια διαδικασία παραγωγική σύγχυσης του κινηματογράφου με τις καταβολές του, άρνησης της με μανία αναζητούμενης από το ΝΕΚ «κινηματογραφικής καθαρότητας» που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στη θριαμβευτική επιστροφή του θεάτρου στο ΝΕΚ, επιστροφή σημαδεμένη από εντυπώσεις θεατρικότητας (ηθοποιοί στον Βενιζέλο, ουτοπία της δημιουργίας μιας σκηνής  «εφάμιλλης» με τη θεατρική στον Αγγελόπουλο, χρήση των ντεκόρ στον Παναγιωτόπουλο). Να εκτιμήσουμε τέλος ότι η σύγκρουση των (θεατρικών) πρώτων υλών με το κινηματογραφικό προϊόν, όταν εγγράφεται στην ίδια κινηματογραφική εργασία των ταινιών περιλαμβάνει ακόμα και την «εφεύρεση» της κινηματογραφικής τεχνικής. Ο κινηματογράφος του Δαμιανού είναι τόσο «αυθόρμητος» και «αδέξιος» όσο κι εκείνος του πρώτου Παζολίνι. (Ακατόνε, Μάμα Ρόμα)

(51)
Δε­κέμ­βρης 1975
Στή Σαπ­φώ

Νά λοι­πόν που έρ­χε­σαι α­πό κο­ντά κι ε­σύ μα­ζύ μʼ ε­μέ­να μι­κρό μου
κα­θώς σέρ­νω πί­σω μου σά σκυ­λί τήν κα­τε­στραμ­μέ­νη μου ευ­αι­σθη­σί­α καί σέ α­κο­λου­θώ.
Ντίν ντάν θά χτυ­πά­νε οι κα­μπά­νες τώ­ρα μέ­σα σου, ντίν ντάν.
Ε­γώ κοι­τά­ζο­ντας έ­ξω απʼ τό πα­ρά­θυ­ρο δέν εί­δα πα­ρά τό λο­ξό πέ­ταγ­μα ε­νός που­λιού α­νά­με­σα στά δυό μπαλ­κό­νια.
Α­πό πού μέ πε­ρι­μά­ζε­ψαν.
Στήν τόλ­μη τής ά­γνοιας στη­ρί­χτη­κε κά­θε πρά­ξη μου.
Ό­σο περ­νά­ει ο και­ρός οι πρά­ξεις μου λι­γο­στεύ­ουν.
Ντίν ντάν, οι δι­κές σου κα­μπά­νες, ντίν ντάν.
Τό φώς ε­νός κό­σμου τρε­μο­παί­ζει μέ­σα μου κα­θώς μέ βλέ­πεις
α­πλώ­νεις τά χε­ρά­κια σου νά τόν πά­ρεις: τί πιό α­πλό­· για­τί θά­πρε­πε άρα­γε νʼ α­να­ρω­τη­θείς γιʼ αυ­τή τήν κί­νη­ση.
Μά τόν έ­χω ό­μως αυ­τόν τόν κό­σμο;
Τί α­φί­νω νά φαί­νε­ται α­πό μέ­σα μου;
Εί­ναι κό­σμος αυ­τά τά ε­ρεί­πια;
Αυ­τή η σει­ρά α­πό παι­δι­κές η­λι­κί­ες που καμ­μιά τους δέν ω­ρί­μα­σε;
-Περ­νά­ω κι ε­γώ μιά απʼ τίς παι­δι­κές μου η­λι­κί­ες-
Σέ μιά στά­ση πα­ρό­μοια, μέ τά χέ­ρια α­πλω­μέ­να έ­χω στα­μα­τή­σει.
Ο κό­σμος που τρε­μό­φεγ­γε μέ­σα τους ε­πέ­ζη­σε­· ε­κεί­νοι έ­χουν α­ποσυρ­θεί πιά α­πό τό­τε…
Σέ ξε­γε­λώ. Σέ ε­ξα­πα­τώ μέ τά φι­λιά στόν τρυ­φε­ρό λαι­μό σου, ό­ταν ση­κώ­νε­σαι απʼ τόν ύ­πνο καί μέ α­να­κα­λύ­πτεις κά­θε φο­ρά.
Σού κλη­ρο­νο­μώ κι ε­γώ τήν μο­να­δι­κή μου κλη­ρο­νο­μιά. Η ει­λι­κρί­νειά μου α­πέ­να­ντί σου, η αυ­θόρ­μη­τη λα­χτά­ρα μου εί­ναι μιά α­πά­τη. Αλ­λά δέν α­φο­ρά στούς δυό μας. Α­νά­με­σά μας υ­πάρ­χει αυ­τή η ει­λι­κρί­νεια. Τήν κρα­τά­με. Εί­ναι δι­κιά μας. Με­τα­φέ­ρει τήν α­πά­τη, ναί, αλ­λά μάς έ­χει κιό­λας ε­πι­τρέ­ψει νά πλη­σιά­σου­με ο έ­νας τόν άλ­λον καί νά συμ­μα­χίσου­με ε­να­ντί­ον της. Η α­πά­τη δέν εί­ναι α­νά­με­σα σʼ ε­μέ­να καί σʼ ε­σέ­να. Εί­ναι α­νά­με­σα σʼ ε­σέ­να καί σʼ ε­μάς. Εί­ναι α­νά­με­σα σʼ εμέ­να καί σʼ ε­μάς. Εί­ναι α­νά­με­σα σʼ ε­μάς καί σʼ ε­μάς. Έ­τσι εί­μα­στε σύμ­μα­χοι. Δέν σʼ έ­χω προ­δώ­σει ό­πως βλέ­πεις. Έ­χω συμ­μα­χί­σει μα­ζύ σου ενα­ντί­ον μου. Έ­χω συμ­μα­χί­σει μα­ζύ σου ε­να­ντί­ον σου. Έ­χω συμ­μα­χί­σει μα­ζύ σου ε­να­ντί­ον μας. Εί­ναι μιά συμ­μα­χί­α που οι άλ­λοι δέν μπο­ρούν νά τήν α­πα­γο­ρεύ­σου­ν· ε­πει­δή απʼ ό,τι ε­πι­βάλ­λουν γιά τό δι­κό τους τό συμφέ­ρον προ­έρ­χε­ται.
Σέ μιά α­πό τίς παι­δι­κές σου η­λι­κί­ες σέ συ­να­ντώ.
Στήν τε­λευ­ταί­α παι­δι­κή μου η­λι­κί­α μέ συ­να­ντάς.
Εί­μα­στε τό­σο μι­κροί, τό­σο παι­διά, σχε­δόν συ­νο­μή­λι­κοι.
Μό­νο που ε­σύ έ­χεις αυ­τές τίς κα­μπά­νες μέ­σα σου.
-Ε­μέ­να έ­χουν πρα­σι­νί­σει. Εί­μαι στήν παι­δι­κή η­λι­κί­α τής σκου­ριάς. Όχι δέν έ­χει σκου­ριά­σει η παι­δι­κή μου η­λι­κί­α. Μή μού τό πείς. Δέν θά τό δε­χτώ. Εί­ναι κι αυ­τό μέσʼ στήν α­πά­τη. Α­νά­με­σά μας δέν έ­χει θέ­ση-.
Εί­σαι στήν παι­δι­κή η­λι­κί­α τής α­φής. Γιά νά μέ α­να­κα­λύ­πτεις γί­νο­μαι α­φή. Η γλώσ­σα μας εί­ναι η ε­πα­φή. Σού ζη­τώ συ­γνώ­μη που αρ­γώ. Κόντευα νά τήν ξε­χά­σω. Πρέ­πει νά τήν θυ­μη­θώ ξα­νά. Πρέ­πει νά ε­πι­στρέ­ψω κι ε­γώ. Η ε­πι­δε­ξιό­τη­τα εί­ναι θέ­μα ε­πι­στρο­φής. Α­κό­μα δέν τό έ­χω κατα­φέ­ρει κα­λά, γιʼ αυ­τό εί­μαι α­δέ­ξιος.
Τί ο­λο­κλη­ρω­μέ­νο εί­ναι τό πα­ρόν που έ­χεις!
Εί­σαι στήν πε­ρί­ο­δο τού πα­ρό­ντος. Δέν έ­χεις ό­νει­ρα. Δέν έ­χεις μέλ­λον. Τό παρελ­θόν τό ε­γκα­τα­λεί­πεις πί­σω σου σάν τό παι­χνί­δι που βα­ρέ­θη­κες.
Ντίν ντάν, οι κα­μπά­νες μέ­σα σου, ντίν ντάν. Αυ­τές έ­χεις.

ΓΙΑΝ­ΝΗ Σ. ΧΡΥ­ΣΟΥ­ΛΗ: Αυτοανθολογία Μέρος 21, Μέρος 22, Μέρος 23

ΟΙ ΣΗ­ΜΕΙΩ­ΣΕΙΣ Ε­ΝΟΣ ΑΝ­ΘΡΩ­ΠΟΥ

ΜΕ­ΡΟΣ ΠΡΩ­ΤΟ

(Κεί­με­να 1-80)
(1971 – 1979)
Θέ­λω να μι­λή­σω για τα πράγ­μα­τα α­πό­ψε. Για τα πράγ­μα­τα που ευ­γε­νι­κά, κά­νοντας τα λί­γα βή­μα­τα που έ­χουν α­πο­μεί­νει, ση­κώ­νο­νται στις μύ­τες των δακτύ­λων κι αχινόυν την τε­λευ­ταί­α τους κραυ­γή. Ευ­γε­νι­κά­· και με χά­ρη­· μα ω­στό­σο με μιαν α­πο­φα­σι­στι­κό­τη­τα και με μία θλι­μέ­νη τόλ­μη­· σπρώ­χνοντας τα χέ­ρια προς τα κά­τω, σφι­χτά στους γο­φούς, τε­ντώ­νο­ντας τον λαι­μό, με την ε­πί­γνω­ση πως έ­χουν ή­δη ε­γκα­τα­λη­φθεί, πως έ­χουν κιό­λας τε­λειώ­σει αυ­τό που η ά­κρη τού δια­ζώ­μα­τος σχε­δόν πά­ντα προ­κα­λεί, με την εκ­κίνη­ση. Με μιαν εκ­κί­νη­ση ε­σω­τε­ρι­κή, προ­σφέ­ρο­ντας προ­τι­μό­τε­ρα τον ε­αυ­τό τους.
“Κά­ΓΙΑ”

ΟΙ ΣΗ­ΜΕΙΩ­ΣΕΙΣ Ε­ΝΟΣ ΑΝ­ΘΡΩ­ΠΟΥ

Κεί­με­να (149) – (167), Φε­βρουά­ριος – Ιού­λιος 1986
(έκ­δο­ση: Ιού­νιος 1987)
Κεί­με­να (168) – (197), Αύ­γου­στος – Νο­έμ­βριος 1986
(έκ­δο­ση: Μάρ­τιος 1987)
Κεί­με­να (198) – (208), Δε­κέμ­βριος 1986 – Ια­νουά­ριος 1988
(έκ­δο­ση: Φε­βρουά­ριος 1988)
________________________________________________
Γιάν­νη Σ. Χρυ­σού­λη:”Οι Σημειώ­σεις ε­νός αν­θρώ­που”
Κεί­με­να (1) – (80), 1971 – 1979
________________________________________________
@ Γιάν­νης Σ. Χρυ­σού­λης
Ε­θνάρ­χου Μα­κα­ρί­ου 6. Πο­λύ­δρο­σο Α­μα­ρου­σί­ου 15125
Τηλ. 6807855
________________________________________________
Για την πολυτονική έκδοση:
Η πε­ρι­σπω­μέ­νη δια­τη­ρεί­ται μό­νο στα ε­ρω­τη­μα­τι­κά πού και πώς και στις λέ­ξεις στις ο­ποί­ες ή­δη υ­πάρ­χει σαν διακρι­τι­κό σύμ­βο­λο α­πό τις ό­μοιές τους με δια­φο­ρε­τι­κή έν­νοια.
“Κά­ΓΙΑ”
Ε­θν. Μα­κα­ρί­ου 6, Πο­λύ­δρο­σο 15125. Τηλ. 6807855 Α­θή­να
________________________________________________
Κά­για: Μία α­γα­πη­μέ­νη πα­ρα­λί­α τής Μυ­τι­λή­νης

(1) Στην Κα­τε­ρί­να Λ. 1971
Ό­πως σού ʽ­λε­γα λοι­πόν…
Τα κύ­μα­τα ο­δη­γού­σαν έ­ναν ε­πι­τά­φιο στις κα­μπού­ρες των βου­νών
κα­τά πά­νω μου προ­χώ­ρα­γε ο και­ρός
φύ­σα­γε α­πʼ τη θά­λασ­σα.
Νά­σαι στε­ριά και να τα δέ­χε­σαι ό­λα αυ­τά!
Ο τής α­νε­μι­κής σφο­δρό­τη­τας α­νά­λο­γος βομ­βαρ­δι­σμός αρ­μο­φό­ρων πτυέ­λων στα βρά­χια σου
Η δο­λί­ως φθεί­ρου­σα τε­ρη­δό­να τής πα­ρα­μέ­νου­σας άρ­μης
Η υ­πο­βό­σκου­σα ψηγ­μο­δί­αι­τος κου­φό­βρα­ση των νε­ρών στα σπή­λαια των ε­κτε­θει­μέ­νων σου πε­τρω­μά­των
Αι προ­εκ­σπερ­μα­τι­καί α­νορ­θώ­σεις εν εί­δει ε­τοί­μου κό­μπρας των ε­πι­μό­νως κοκ­κο­ποιού­ντων φι­λη­μά­των
Οι πε­ριο­δι­κοί α­ναρ­ρο­φώ­με­νοι λιγ­μοί
μη α­να­κο­πη­σών εν τη ο­δώ κε­κτη­μέ­νων τα­χυ­τή­των
Η α­τέρ­μων κα­τα­κό­ρυ­φος κο­χλί­ω­ση των δι­νών
Αι υ­πό τής ο­μί­χλης συ­ρό­με­ναι όρ­θιαι δια­τρη­θεί­σαι κραυ­γαί
Και ʽκεί­νες οι δια­στρο­φές τού α­γέ­ρα:
κα­τά το σχή­μα σας
κα­τά τη θέ­ση σας
Νυν και α­εί. Νυν και α­εί.
Στους προ­σε­κτι­κούς και ε­πι­με­λείς υ­πη­ρέ­τες τού πνεύ­μα­τος α­φιέ­ρω­σε το.
Και μη με κοι­τά­ζεις έ­τσι Ιε­ρέ­α τής Α­πό­γνω­σης!