[author] Του Σπύρου Αραβανή [/author]

Ελλάδα, 5ος αιώνας π.Χ.:

«καὶ ἐπεί γε ἀποθνῄσκειν ἀναγκαζόμενος τὸ κώνειον ἔπιε, τὸ λειπόμενον ἔφασαν ἀποκοτταβίσαντα εἰπεῖν
αὐτόν· Κριτίᾳ τοῦτ’ ἔστω τῷ καλῷ.

[author] Του Γιώργου Κ. Μύαρη [/author]

Για άλλη μια φορά η ποίηση υψώνει απέναντι στην οίηση το στιβαρό ανάστημά της κι αποκαλύπτει όσα τυφλοί ταγοί και παρακατιανοί αφήνουν να συμβαίνουν αδιαμαρτύρητα. Στη γλυκεία χώρα της Αθήνας ή/και της Κύπρου (και όχι μόνο!) ο καιροσκοπισμός και η οσφυοκαμψία των «από πάνω» συναγωνίζεται με τον καθωσπρεπισμό και την ιδιοτέλεια των «από κάτω», οδηγώντας στην υπονόμευση και την απώλεια της ελευθερίας. Κι αν η ειρωνεία δε μπορεί να αφανίσει τους κινδύνους, τουλάχιστον διαβρώνει την καλογυαλισμένη επιφάνεια της αλλοτρίωσης. Δυναμώνει την εγρήγορση του νου.
Λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του ο ποιητής και διανοούμενος Ανδρέας Παστελλάς (1932-2013) δημοσίευσε στο λευκωσιάτικο περιοδικό λογοτεχνίας και κριτικής Ακτή (τχ. 92, Φθινόπωρο 2012) το ποίημα «Θηραμένης διαπραγματευόμενος» (μαζί με το ποίημα «Πλάι στην άσπρη πέτρα»). Η πικρή γεύση από αρνητικές παρελθοντικές ιστορικές εμπειρίες διαχέεται σ’ αυτό, όπως και η βαθιά συναίσθηση της τραγικότητας στην σημερινή πορεία των ελληνικών πολιτισμικών εξελίξεων.

Θηραμένης διαπραγματευόμενος

                          «[…] προηγόρει δε αυτών Θηραμένης, λέγων ως χρη
                         πείθεσθαι Λακεδαιμονίοις και τα τείχη περιαιρείν[…]».
                         (Ξενοφώντος. Ελληνικά, Β΄, ΙΙ-ΙΙΙ, 22-24)

Στους ήχους γύφτικων ζορνέδων γκρεμίσαμε τα τείχη μας
με τις πέτρες τους κτίσαμε τα νέα μέγαρα
και τις επαύλεις μας
(ας είν’ καλά οι έξυπνοι developers με τα ελκυστικά «πακέττα» τους).
Κι’ οι αυλητρίδες, top models της χρονιάς,
με τους χορούς, τα pop και τα τσαλίμια τους,
ακούραστα στον υψηλό σκοπό δοσμένες,
κόψαν τα γόνατα εχθρών.
Ακόμα τις τριήρεις μας, όσες απόμειναν
μετά το μέγα κάζο στους Αιγός Ποταμούς,
στης Μουνιχίας το λιμάνι τις αράξαμε,
παραθαλάσσια καφέ των νέων μας,
όπου γυμνάζονται επαναστατικώς
στις ολονύκτιες συνάξεις τους.
Γιατί έρχεται τώρα και ρίχνει στο τραπέζι το σπαθί ο Λύσανδρος;
Τι άλλο να σοφίστηκε ο άθλιος να πάρει;
Ό,τι ήτανε να γίνει, έγινε.
Χωρίς εκβιασμούς και χρονοδιαγράμματα
(ξέρουμε δα και τέτοια)
όποτε θέλει ας κοπιάσει.
Ας βάλει, λοιπόν, τη σπάθα στο θηκάρι της.
Κι αν δώσαμε μισά, μισά –ας μην ξεχνά- στους Σπαρτιάτες επήλυδες
με τίτλους απλόχερης πολιτογράφησης,
μέτοικους και γνήσιους Αθηναίους χρίζοντάς τους,
στο κάτω-κάτω της γραφής ξένοι δεν είναι.
Της ίδιας μάνας γης παιδιά με μας
δεν είπαμε πως είναι;
(Το λένε οι Γραφές, αν το καλοσκεφτείς).
Να διαφεντέψουν συνεταιρικά τον δήμο
δίκαιο και πρέπον είναι.
Κι αν κάποιοι Λακεδαιμόνιοι φρουροί
στον βράχο της Ακρόπολης ψηλά ανεβασμένοι
βιγλάτορες του Ιερού άστεως των Αθηνών είναι,
ας μην ξεχνούν αξιοθέατο είν’ ο Παρθενώνας
κι ωραία από εκεί η θέα είναι.
Ευέλικτοι επί τέλους ας φανούμε
σε τέτοιες μάλιστα δύσκολες εποχές μεγάλης κρίσης
όπου δεινοπαθεί ο τουρισμός και ο λαός μας.

***************
Ο Γιώργος Κ. Μύαρης γεννήθηκε στην Κέρκυρα. Σπούδασε φιλολογία, φιλοσοφία και παιδαγωγικά και εργάζεται στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου και στη Μέση Εκπαίδευση. Δημοσιοποιεί απόψεις με εισηγήσεις σε συνέδρια κι επιστημονικές συναντήσεις, μελέτες, άρθρα και σημειώματα σε έντυπα και διαδικτυακά περιοδικά, γύρω από θέματα ιστορίας των ιδεών, της νεοελληνικής φιλοσοφίας και φιλολογίας, κοινωνικής και πολιτικής φιλοσοφίας.

[author] Του Στράτου Φουντούλη [/author]

Τώρα που ξεκινώ για τη νωθρή κατάβαση των ασήμαντων καταθέσεών μου, θα ήθελα πρωτίστως, να σας πω για τη ρίζα της ξεχασμένης έννοιας «Βαβουτσικάριος» ή Βαβουτσιάς –εκ του ʽβαυώʼ, που για ορισμένους λόγιους του «Ποιείν», προέρχεται από το ʽγραίαʼ και κατʼ άλλους εκ του ʽπαπουτσήςʼ ή σκέτο ʽπαπούτσιʼ κι ενίοτε ʽιπτάμενο παπούτσιʼ –τελευταία σπουδαία επιτεύγματα των ιπτάμενων παπουτσιών ήταν τα εκσφενδονισμένα στα κεφάλια των Τζωρτζ Μπους της Αμέρικα, του Ιρανού Αχμαντινετζάντ και του Γεωργίου Παπανδρέου Βʼ του Έλληνος. Στη δεκαετία του 30, στη Θεσσαλία βρισκόταν ακόμη σε χρήση η λέξη ʽβαβουτσάςʼ και στην Κωνσταντινούπολη το ʽμπουμπούτσηςʼ –και για να ρίξω ντόρτια μαλλιαρά τα οποία ευκόλως σκαμπάζετε- από την ίδια ρίζα προέρχεται κι ο δικός μας ʽμπαμπούλαςʼ το οποίο επικαλούμαστε για να τρώνε τα παιδιά, να αφήσουν επιτέλους δηλαδή, για λίγο στην άκρη το iPad.

Τω καιρώ εκείνω, βασική αδυναμία του κράτους του όψιμου μεσαίωνα ήταν το χάσμα ανάμεσα στους σχεδιαστές των εφαρμοστέων πολιτικών και στους επαγγελματίες διοικητικούς αξιωματούχους, ανάμεσα δε στους τελευταίους να μην παραλείψω να επισημάνω ότι, οι πρώτοι μόνιμοι αξιωματούχοι ήταν διαχειριστές περιουσίας –οι σερίφηδες (όπως οι περιβόητοι reeves και οι shire-reeves στην Αγγλία, οι prévôts στη Γαλλία κι οι ministeriales στη Γερμανία)- ήταν οι πρώτοι γνωστοί βαβουτσικάριοι του μεσαίωνα. Αυτοί συγκέντρωναν τα σκόρπια εισοδήματα των περιοχών που βρίσκονταν στη δικαιοδοσία τους και τα καθιστούσαν διαθέσιμα στους κυρίους τους –ενώ πρώτα φρόντιζαν να κρατήσουν μια ασήμαντη προμήθεια για το κόπο τους. Σε αντίθεση με τον σφριγηλό επαγγελματισμό των δημοσίων διοικητικών υπαλλήλων και αξιωματούχων, οι σχεδιαστές των εφαρμοστέων πολιτικών, αυτοί που λάμβαναν τις πολιτικές αποφάσεις -οι λεγόμενοι πολιτικοί, ήταν (ηθελημένα/αθέλητα) ανημέρωτοι, υστερόβουλοι και απρόβλεπτοι στις αποφάσεις τους, είχαν πλημμελή (ηθελημένα/αθέλητα) πληροφόρηση πάνω σε κρίσιμα ζητήματα, και δεν ήταν σε θέση (ηθελημένα/αθέλητα) να ελέγξουν τους διάφορους τοπικούς προύχοντες. Παραδεχόμενοι τις αδυναμίες τους, οι κυβερνώντες πολιτικοί έκριναν λογικότατα ότι ήταν πιο εύκολο να μεταβάλουν τη στάση των πολιτικών σχεδιαστών παρά των επαγγελματιών γραφειοκρατών.

Έτσι δημιούργησαν τη κατάλληλη Χάρτα ρυθμίσεων, τον βαβουτσικάριο των βαβουτσικάριων, το γνωστό εκείνο τον καιρό και ως Σύνταγμα.

Το Σύνταγμα σχεδιάστηκε για να συντηρεί ισορροπίες, έτσι ώστε να το επικαλείται κανείς κατά το δοκούν όπως τον εξυπηρετεί, ιδιαίτερα από αυτούς που έχουν ταχθεί να το εφαρμόζουν και να το υπερασπίζονται. Άφηνε πολλά περιθώρια βελτίωσης των εσόδων των πολιτικών, χωρίς να μειώνεται το κατιτίς των δημοσίων υπαλλήλων και γραφειοκρατών –επιπλέον προστάτευε την αξιοπρέπεια και την έντιμη υπόσταση των πολιτικών έναντι των κακόβουλων εκδικητικών λαϊκών προθέσεων. Ο νόμος αυτός στεφανώθηκε με τον εκκεντρικό τίτλο «Περί Ευθύνης Υπουργών», έναν τίτλο που έως τα σήμερα ταλανίζει ακόμα, ως προς την ερμηνεία του, σύγχρονους ιστορικούς κι αρχαιολόγους. Πολλοί δε εξ αυτών ισχυρίζονται ότι το σύνταγμα αυτό, ήταν η κύρια αιτία που οδήγησε την περίφημη πόλη της Βαβυλώνας στην οικονομική καταστροφή, διαγράφοντάς την από τον χάρτη της ιστορίας, για να λέμε και του στραβού το δίκιο, οι απόψεις διίστανται.

Προσφάτως Έλληνες αρχαιολόγοι κατάφεραν να μεταφράσουν ορισμένα αποσπάσματα του πασίγνωστου πάπυρου με τη σφηνοειδή γραφή, ο οποίος αναφέρεται στην συγκεκριμένη ιστορική περίοδο της Βαβυλώνας που μας ενδιαφέρει, βρέθηκε πριν μισό περίπου αιώνα, στη σπηλιά του Νταβέλη στον Υμηττό της Αττικής.

Ας παραθέσουμε μερικά από τα αποσπάσματα -αποδίδονται σε αγανακτισμένο ανώνυμο πολίτη της εποχής:

( […] = ασαφές κενό/δεν έχει ακόμη μεταφραστεί)

«[…] είναι ο θεσμός […]κανονίζει πώς διοικείται ο τόπος […] αυτό έπρεπε να μας έχει οδηγήσει από καιρό η απλή λογική […]την τραγική κατάσταση της παιδεί…[…] τραγική κατάσταση πρόνοια(ς)[…] συντηρεί ένα σύστημα που δεν εξασφαλίζει αξιοκρατία […] προστατεύει κάστες, που έτσι διαιωνίζονται και θεωρούν την ξεχωριστή τους θέση στην κοινωνία μας σαν ( κεκτημένο; )[…] Οι επαγγελματίες […] πολιτικής […] καθηγητές […] εργατοπατέρες […] άλλες ομάδες προστατεύονται με τον […] τον άλλο τρόπο από το Σύνταγμα, δίχως […]έχει κανείς εξηγήσει[…] διότι το έγραψαν οι ίδιοι. Αυτό […] το χαρακτηριστικό είναι αρκετό για […] στερήσει (από) αξιοπιστία […]από κατασκευή ανίκανοι και διεφθαρμέ(νοι) […] Σύνταγμα έπρεπε […] σύντομο, λιτό […] στα θεμελιώδη […] να είναι σαφές […] μην δέχεται πολλές ερμην… […] μην παραπέμπει σε νόμους που […] δεν υπάρχουν […] τι σημαίνει ʽμεριμνάʼ […] για τις δαπάνες των […] τι σημαίνει […] ποιος πληρώνει […] οι δήμαρχοι εκτροχιάζουν τους προϋπολο […] σύνταγμα λέει ψέματα στου […] πολίτες ότι […] κράτος μπορεί […] συντρέχει σε όλα […].οι κυβερνήσεις για δεκαετίες […]με δανεικά […]να καταντήσει τώρα […] κράτος αφερέγγυο […] υποθηκευμένο το μέλλον των […] επόμενων γενεών […] ασάφεια […]αφήνει χώρο […] βολικές ερμηνείες […]άρθρο 106 συνθλίβει τα […] δικαιώματα […] πολίτη απέναντι σε […] κρατική έννοια […] εξελιχθεί σε εργαλείο […] πελατειακού κομματικού συστήματος διαχείρ […] Η τάση […] ρύθμιση των πάντων […] χώρο για βολικές ερμηνείες.

Ακριβώς. Οι ερμηνείες, τα συμπεράσματα κι αντιδράσεις, δικά σας.

Στράτος Φουντούλης

Βρυξέλλες
16.2.13

[author] Του Σωτήρη Παστάκα [/author]

Μια ποιητική συλλογή δεν είναι ένα βιβλίο με τα ποιήματα που έγραψα τον προηγούμενο χρόνο. Δεν αποτελείται από το άθροισμα των ποιημάτων μου, αλλά από την αφαίρεση εκείνων που δεν στοχεύουν στην κεντρική ιδέα του βιβλίου. Μια ποιητική συλλογή κτίζεται γύρω από μια ιδέα, μια εικόνα, ένα συναίσθημα και ο ποιητής προσπαθεί να ανακαλύψει συγγένειες με αντίθετες ιδέες, εικόνες και συναισθήματα. Μια ποιητική συλλογή αποτελεί μια αισθητική ολοκληρωμένη πρόταση, βρίσκει το ύφος της από το περιεχόμενο, στοιχηματίζει αδιάκοπα με τη γραφή, συνομιλεί με τους άλλους ποιητές και δημιουργεί νέους αναγνώστες της ποίησης. Μια ποιητική συλλογή είναι μια ρήξη με τα ήδη γνωστά και πέρα από τον ορίζοντα αναμονής των ομοτέχνων.
Η Τριλογία αποτελείται από εκατό ποιήματα γραμμένα την τελευταία τριετία (2010-2011-2012), της οικονομικής κρίσης και της Ελλάδος του μνημονίου. Ανοίγει με τους νεκρούς του 2010 στη Σταδίου, και κλείνει με την αποστροφή στην Άνγκελα Μέρκελ πως «μόνον οι νεκροί είναι φτωχοί». Την ιδέα της «τριλογίας» την οφείλω στον ποιητή Πέτρο Γκολίτση (πρωταναγνώστη όλων των τελευταίων μου πονημάτων απʼ το Όρος Αιγάλεω του 2009 και μετά), ο οποίος μετά την ανάγνωση του Συσσιτίου (πριν βγει σε βιβλίο, από τις Εκδόσεις Σαιξπηρικόν), μου είπε πως το έβλεπε σαν το δεύτερο μέρος μιας τριλογίας. Ένας άλλος συγγραφέας, ο Παναγιώτης Πάκος (που επιμελήθηκε το αρχείο Word) μου επισήμανε πως θέμα της Τριλογίας είναι «ο μοναχός ο άνθρωπος (χαμένο κορμί) – που ανακαλύπτει τη συντροφικότητα (συσσίτιο) – και περιέρχεται σε διονυσιακή έκσταση (ροή ρακής)»… ουφ, το είπα! Ο Βασίλης Λαλιώτης τη βάφτισε Τριλογία. Ο Ανδρέας Νικολάου τη ζωγράφισε. Ο Δημήτρης Σωτηρόπουλος με το γραφιστικό του γραφείο (moebius design), το έστησε. Ο Κωνσταντίνος Μπούρας έγραψε το οπισθόφυλλο. Ο Βασίλης Χατζηβασιλείου διεύθυνε με σταθερό χέρι όλους εμάς τους μουσικούς, για να δώσουμε τον καλύτερο εαυτό μας.
Μια ποιητική συλλογή είναι μια ομαδική δουλειά και δεν έχει καμιά σχέση με τον ποιητή που γράφει μόνος του χάρη στην επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος. Είχα την τύχη να είμαι πρωταναγνώστης του Μιχάλη Γκανά κι άλλων ποιητών της γενιάς του ʼ70, συνομήλικων και πολύ νεότερων. Οι πρωταναγνώστες είναι τα πρώτα άτομα που επιλέγει ο ποιητής να μοιραστεί τη συλλογή του πριν πάρει το δρόμο για το τυπογραφείο, και τους ακούω πάντα προσεκτικά και με κατάνυξη.
Μια ποιητική συλλογή είναι μια πράξη ιερής Κάμπαλας. Όντας πολύ κακός στα μαθηματικά, είχα από παιδί μια ιδιαίτερη αγάπη για τη γεωμετρία. Τώρα, χρησιμοποιώ μια δικιά μου αριθμολογία που δεν έχει καμιά σχέση με την επιστήμη, για να κατασκευάζω τις εκάστοτε ποιητικές μου συλλογές. Να το πω διαφορετικά: μόνον όταν έχω τον αριθμό των ποιημάτων στο μυαλό μου μπορώ να ολοκληρώσω τη συλλογή. Ξέρω αμυδρά το τι λέει η αριθμολογία για τον αριθμό «τρία», 3. Ψυχαναλυτικά, ο αριθμός τρία δηλώνει το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, τις σχέσεις τριγώνου ανάμεσα στον γιο, τον πατέρα και τη μητέρα.
Μια ποιητική συλλογή δεν είναι μονοδιάστατη. Πρέπει να δημιουργεί νοήματα και να δίνει απαντήσεις σε ερωτήματα που δεν έχουν διατυπωθεί ακόμη. Πρέπει να αντέχει στο χρόνο, να μην ντρέπομαι να την ξαναδιαβάσω ύστερα από τριάντα χρόνια, όπως δεν ντρέπομαι να ξαναδιαβάζω την πρώτη μου ποιητική συλλογή, το Αθόρυβο γεγονός (20 μόλις ποιήματα χωρισμένα σε 2 μέρη), που είχε κυκλοφορήσει από το Μικρό Δέντρο το 1986.

Πρώτη δημοσίευση στο ΔΙΑΣΤΙΧΟ