Ο Σωτήρης Παστάκας και ο Σπύρος Αραβανής με τους συνεργάτες τους σάς καλούν να γιορτάσουμε από κοντά τα 2 χρόνια του “Ποιείν” στο “Άλεκτον” (Σφακτηρίας 23, Κεραμεικός 104 35 Τηλ: 210 3422001), την Κυριακή 19/10. Ώρα έναρξης: 20.30

Υ.Γ. 1 Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όσους στηρίζουν το “Ποιείν” αυτά τα χρόνια. Ένα επίσης μεγάλο ευχαριστώ και σε όσους το πολεμάνε. Οι πρώτοι μάς δείχνουν το δρόμο, οι δεύτεροι την έξοδο. Πολύτιμη η παρουσία και των δύο.

Υ.Γ. 2 Μία μεγάλη συγγνώμη για τα λάθη, τις παραλείψεις και τις αδικίες μας. Ελπίζουμε οι παιδικές μας ασθένειες να περάσουν γρήγορα.

Σωτήρης Παστάκας: Μικρή απολογία της ποίησης

Ίσως, οι απόπειρές μας να καθορίζουμε τάσεις και ρεύματα στην ποίηση των τελευταίων χρόνων, δεν αποτελούν παρά ευγενή ονειροπολήματα, δυσπρόσωπες χίμαιρες, απραγματοποίητους πόθους. Αφού δεν μπορούμε να γράψουμε μια ιστορία της ποίησης, αναλισκόμαστε κάθε τόσο, με τη λήξη σχεδόν του ημερολογιακού έτους, στο μάταιο εγχείρημα να ιστορήσουμε τα επιφαινόμενά της. Η γενική μας διαπίστωση και το μόνιμο παράπονο για την απουσία, στις μέρες μας, ενός ισχυρού “ποιητικού δόγματος”, κερδίζει αναμφίβολα και πολύ εύκολα την κοινή αποδοχή. Η ποίηση στις μέρες μας, τα τελευταία τριάντα χρόνια ας πούμε, σύμφωνα και με τον Ευγένιο Αρανίτση, αφού περιέγραψε τις ήττες του κόσμου, υμνεί άμεσα ή έμμεσα και τη δική της ήττα. Όταν λέμε πως υμνεί, ίσως υπερβάλουμε: είναι ακριβώς η αδυναμία να υμνήσει την ήττα της, που αποτελεί την προσωπική της ήττα. Για τις ιστορικές και ιστορίζουσες αντιλήψεις μας, το γεγονός φαντάζει τελεσίδικο κι απρόσβλητο. Μόνον που η ποίηση αρνείται την ιστορική της συνέχεια, και υπερβαίνει τις λογικές κατηγοριοποιήσεις μας.
Θα μπορούσαμε να πούμε, ξεχνώντας για λίγο τις σχολές και τα δόγματα, πως αυτά ήταν δυνατά την εποχή που η ποίηση κατοικούσε μέσα στα ποιήματα. Από το 1950 και μετά, φαίνεται πως η ποίηση δεν βρίσκεται πλέον μέσα στο φυσικό της φορέα, το ποίημα. Σε εκείνο μπορούμε να αναζητήσουμε μόνον κάποια στοιχεία που μπορούν να την προκαλέσουν, αόριστες νύξεις και μαγικές επικλήσεις που καθιστούν εφικτή την παρουσία της, σαν μουσικό προανάκρουσμα, σαν αχνό και πρόχειρο ιχνογράφημα που μας δίνει μόνον μια ιδέα των χαρακτηριστικών του προσώπου. Η ποίηση έκτοτε, βρίσκεται κάπου αλλού, εκτός. Γι’ αυτό, ίσως, γνωρίζει επιτυχία μόνον όποιος είναι ικανός να υπαινιχθεί την παρουσία της, πέρα και υπεράνω των πενιχρών του μέσων, των στίχων δηλαδή, όπως ο Μπόρχες.
Δεν είναι τυχαίο πως ο συγκεκριμένος ποιητής φαντάζει ως ο κύριος δημιουργός του δεύτερου ημίσεως του αιώνα μας: ήταν από τους πρώτους που διαπίστωσε πως το ποίημα αρχίζει πλέον εκεί που τελειώνουν οι λέξεις.

Έχουν περάσει δυο χρόνια, εάν καλώς ενθυμούμαι, από τη σκέψη και την έξαψη που μου δημιούργησε η εκπομπή της κ. Τσουκαλά «Έχει Γούστο» στην κρατική τηλεόραση. Ήταν η παγκόσμια ημέρα της Ποιήσεως και καλεσμένοι της γνωστής παρουσιάστριας ήταν οι κ. Γιάννης Κοντός και Αντώνης Φωστιέρης. Σε δεδομένη στιγμή της συζητήσεως, η κ. Τσουκαλά ρωτούσε επιμόνως τον κ. Κοντό περί της χρησιμότητος της Ποιήσεως, όχι «για εσάς τους ποιητές» αλλά, προφανώς, για κείνους που δεν είναι ποιητές. «Τι χρησιμότητα έχει ένα λουλούδι;», αντέτεινε ο κ. Κοντός. Και η κ. Τσουκαλά απάντησε: «Το λουλούδι προΰπάρχει. Δεν είναι ανθρώπινο δημιούργημα». Για τις όποιες αποκλίσεις από τις ακριβείς εκφράσεις ζητώ προκαταβολικώς συγγνώμη, καθότι, ευάλωτος στην απάτη της, αποτείνομαι αποκλειστικώς στη μνήμη, τούτη την ώρα των επερχόμενων αράδων.

To ζήτημα της παρήχησης με έχει πολυαπασχολήσει. Ο φθόγγος που επιμένει τοποθετείται συνήθως μέσα σε λέξεις που εκφέρονται. Όμως οι λέξεις που εκφέρονται έχουν κουραστεί, γιατί δεν υπάρχει κοινό να μην τις ακούει από εκείνους που στερούνται την αίσθηση. Γιʼ αυτό κι εγώ αναζητώ ένα ποίημα μεστό παρηχήσεων, με τους επιμένοντες φθόγγους να λιάζονται μέσα σε λέξεις που παραλείπονται, εξίσου, όμως, υποχρεωτικές με τις λέξεις που εκφέρονται. Προκειμένου να πετύχω το μονόδρομο προς τον υπαινιγμό, εντός του οποίου κρύβονται οι λέξεις-αντηχεία των εκφερομένων, πρέπει να δεχθώ ότι διαθέτω την αίσθηση. Μόνο αν διαθέτω την αίσθηση μπορώ να ενισχύσω την ένταση των λέξεων που εκφέρω, χρησιμοποιώντας τις παρηχήσεις τους με λέξεις που δεν εκφέρω, αλλά εννοώ. Δέχομαι ότι διαθέτω την αίσθηση σημαίνει πως εννοώ λέξεις που, ώσπου να τις εννοήσω, έχουν μέσα στα στήθη των ανθρώπων υπόσταση γνώριμου ρίγους, αναγόμενου στη φυσική ροπή στρέψης προς τον ήλιο (δέχομαι τον ήλιο, επομένως, σημαίνει δέχομαι τον ηλιοτροπισμό). Κείνον που αποφάσισε τις αναστομώσεις της ομορφιάς μέσα στους ιστούς του Ωραίου δεν τον γνωρίζω-είμαι, βέβαιος, όμως, πως, αν υπάρχει, αυτός αποφάσισε την έλξη της ομορφιάς ως αποτύπωμα κύματος θαλάσσης, τουτʼ έστιν ως φαινόμενο με αδελφά αποτελέσματα, αλλʼ ουδέποτε όμοια. Όταν με κυριεύει ο φόβος της εκπεμπόμενης ασυναρτησίας (ή, τελοσπάντων, της αντιαισθητικής χασμωδίας), συχνά επιστρατεύω παράδειγμα. Καθώς, λοιπόν, ο πατέρας (ή η μάνα) παρακολουθεί το φιλμ, μπορεί να ταραχθεί από μια φαινομενικά απλή απεικόνιση του γνώριμου (μόνο η καρδούλα του σκηνοθέτη ξέρει την αγωνία αυτής της απλότητας). Όταν επιστρέψει στο σπίτι, η μάνα (ή ο πατέρας) ενδέχεται να προσφέρει ένα άγγιγμα απαλό στα μαλλιά του παιδιού της (πού ξεφύτρωσε ένα άγγιγμα που ως το ποίημα ήταν ξεχασμένο;). Όσο η ανθρωπότητα γίνεται σοφότερη, εκτιμά ολοένα και περισσότερο τέτοια ισχνά στην όψη αλλά ποιοτικώς και αθροιστικώς σωτήρια νεύματα. Δε με πιστεύετε; Ρωτήστε τις ασφαλιστικές εταιρείες, να μάθετε πώς μεταλλάσσεται το συμφέρον, όταν το ίδιο διαπιστώνει ότι βάλλεται από την αντίληψη του εαυτού του. Μπορεί να φαντάξει επικερδής η υποχώρηση σε αυτό που εισπνέεται ή σε κείνο που καταπίνεται, ώσπου το ανυποχώρητο να αποδειχθεί επικερδέστερο. Αυτό, λοιπόν, κάνει η ποίηση: υπαινίσσεται, μέσα σε δευτερόλεπτα, μέσα σε κλάσματα, αν χρειαστεί, των πιο ανεπαίσθητων δευτερολέπτων, το χάδι στο παιδικό κεφάλι. Του χορταριού τη βρώση. Την παύση του ψεκασμού του χορταριού με βιοκτόνα, ώσπου χορτάρι πια να μη μοιάζει (αν δεν ακούστηκε το αύριο της παρήχησης, παρακαλώ σας να ακουσθεί ο συνειρμός). Μη λησμονούμε ότι η ανθρωπιά, ως μέγεθος καταγόμενο από τον μύθο, έχει πολλές μονάδες μέτρησης: το φιλί, την αγκαλιά, το δάκρυ, τη βροχή, τη μητέρα του Ηρακλή, την Περσεφόνη-πόσοι θα έτρωγαν καννίβαλοι τη γη δίχως της ποίησης τʼ αμόνι; Προς Θεού, δεν εννοώ ανθρώπους. Οι άνθρωποι δημιουργούν φυλακές για τους εαυτούς τους-δεν μπορούν να σπάσουν την αλήθεια περισσότερο. Η ποίηση δημιουργεί μια κόλαση, στα καζάνια της οποίας βασανίζει συμπεριφορές-γιατί για την ποίηση, όλοι οι άνθρωποι είναι αθώοι.

Οι ποιητές γνωρίζουν πόσο ωφέλιμο είναι το πάθος για την εμπορική επιτυχία ενός έργου. Στις μέρες μας, μια ραγισμένη καρδιά θα κυκλοφορήσει σε πολυάριθμες εκδόσεις.

Ζούμε σε μια εποχή που διαβάζει περισσότερο απʼ όσο πρέπει για να είναι σοφή και σκέφτεται περισσότερο απʼ όσο χρειάζεται για να είναι όμορφη.

Το πνεύμα ενός βαθιά ενημερωμένου ανθρώπου μοιάζει με παλαιοπωλείο διακοσμητικών αντικειμένων: όλο τέρατα και σκόνη και τα πάντα κοστολογημένα πολύ πάνω από την πραγματική τους αξία.

Τίποτα δεν είναι τόσο επικίνδυνο όσο το να είσαι υπερβολικά μοντέρνος – κινδυνεύεις να γίνεις παλιομοδίτης εντελώς ξαφνικά.

Τίποτε δεν προκαλεί τόση απήχηση όσο μια καλή κοινοτοπία. Κάνει τους πάντες να νιώθουν οικεία.

Το καλό τελειώνει ευχάριστα, το κακό δυσάρεστα. Αυτό είναι μυθιστόρημα.

Είναι εξωφρενικό να θέτεις έναν σκληρό και εύκολο κανόνα για το τι πρέπει να διαβάζει κάποιος και τι όχι. Το μεγαλύτερο μέρος του μοντέρνου πολιτισμού βασίζεται σε αυτά που δεν θα έπρεπε κάποιος να διαβάζει.

Πολλοί χρεοκόπησαν έχοντας επενδύσει στην πρόζα της ζωής. Να σε φαλιρίσει όμως η ποίηση είναι τιμή σου.