Σύγχρονος του Μολιέρου, του Ρακίνα, του Λαφονταίν, ευνοούμενος του Λουδοβίκου του ΙΔ΄ και εκπρόσωπος των belles letters του δεύτερου μισού του 17ου αιώνα, ο Νικολά Μπουαλώ έμεινε στην ιστορία της γαλλικής λογοτεχνίας ως κωδικοποιητής των ποιητικών κανόνων που είχε αρχίσει να θεσπίζει στις αρχές του «κλασικού» αιώνα ο Γάλλος ποιητής και κριτικός, Φρανσουά ντε Μαλέρμπ. Λάτρης της κλασικής παιδείας, ήδη από τα χρόνια της βασικής του εκπαίδευσης, θεωρεί τον εαυτό του ως τον «σύγχρονο Οράτιο» και αποκαλεί τον Λουδοβίκο «σύγχρονο Αύγουστο»· ο «Βασιλιάς Ήλιος» μάλιστα, το 1684, θα διατάξει την εκλογή του στην Γαλλική Ακαδημία. Έτσι, μετά τις «Σάτιρες» που συνθέτει από τα 1657, περνά στις «Επιστολές» και από εκεί στο κορυφαίο του έργο, την έμμετρη «Ποιητική Τέχνη», το οποίο (εξεδόθη τον Ιούλιο του 1674) κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Στιγμή, σε μετάφραση της Φανής Παιδή. Ο τίτλος του βεβαίως αποτελεί δάνειο από το κλασικό έργο του Οράτιου γεγονός που έδωσε αφορμή στους εχθρούς του Μπουαλώ να το θεωρήσουν ως μια απλή μετάφρασή του. Ο ίδιος όμως, όπως μας πληροφορεί η μεταφράστρια, στα σχόλια του βιβλίου, στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης του έργου γράφει ότι «τα δάνεια από τον Οράτιο δεν ξεπερνούν τους πενήντα, το πολύ εξήντα στίχους». Η αλήθεια είναι ότι το ποιητικό-κριτικό φάντασμα του Οράτιου πλανάται πάνω από όλο το έργο του Γάλλου ποιητή αφού οι συγγένειες στα θέματα που θίγονται, από την πρωτοκαθεδρία της αισθητικής, την κατάταξη των ποιητικών ειδών, το ρόλο του κριτικού μέχρι το γενικότερο πνεύμα του έργου που τείνει προς τον συμβουλευτικό και όχι τον κανονιστικό χαρακτήρα, είναι εμφανείς. Θα πρέπει, επίσης, να αναφέρουμε εδώ ότι με κοινή πηγή τον Οράτιο και με επιρροή το έργο του Μπουαλώ θα γράψει και ο «Μπουαλώ της Αγγλίας», όπως αποκάλεσαν τον Αλεξάντερ Ποπ, στα 1711, το γνωστό «Δοκίμιο περί Κριτικής», έργο που θα ακολουθήσει και αυτό τη δική του αυτόνομη πορεία.

Παρουσιάστηκαν οι ποιητικές συλλογές των Καλοζώη, Παπαδόπουλου, Χριστοδουλίδη
Υπότιτλος:
Εν καιρώ παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και κρίσης συναισθημάτων και αξιών η σύγχρονη κυπριακή ποίηση δηλώνει ζωντανή. Και οι ποιητικές συλλογές τριών εκπροσώπων της παρουσιάστηκαν το βράδυ της Δευτέρας στη Λευκωσία σε μια εκδήλωση που διοργανώθηκε από την Ενωση Λογοτεχνών Κύπρου στο Πολιτιστικό Κέντρο της Λαϊκής.

Πρόκειται για τη βραβευμένη με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης, συλλογή «Η Κλίση του Ρήματος» του Γιώργου Καλοζώη (Εκδόσεις Φαρφουλάς 2009) , τον «Ελικα Φανταστικού Ελικοπτέρου» του Μιχάλη Παπαδόπουλου (Εκδόσεις Φαρφουλάς 2010) και το «Απραγματοποίητο» του Γιώργου Χριστοδουλίδη (Εκδόσεις Γαβριηλίδη, 2010).

Στην ομιλία της η φιλόλογος-πανεπιστημιακός, Μαίρης Ρούσσου Σινκλαίρ, εξέφρασε την άποψη ότι τα 32 ποιήματα που συναποτελούν τη συλλογή, γραμμένα σʼ ένα κατεξοχήν προσωπικό ποιητικό ιδίωμα, στοιχειοθετούν «μια ποιητική πρόταση, που ενώ εστιάζει στην πατρίδα του (ποιητή), την Κύπρο και τον ελληνισμό γενικότερα, εκφράζει και μια βαθύτατη αγωνία για την κρίση και την παρακμή του δυτικού πολιτισμού».

Σύμφωνα με την κ. Ρούσσου Σινκλαίρ, ο Γιώργος Καλοζώης στη συλλογή του αυτή έχει πια χαράξει τον δικό του δρόμο και συνδιαλέγεται με δυναμικό τρόπο με την ευρωπαϊκή ποιητική παράδοση του υπερρεαλισμού «η οποία δεν λειτουργεί μόνο στο επίπεδο της αυτόματης γραφής, αλλά επεξεργάζεται και τα πορίσματα της ψυχανάλυσης».

Όπως ανέλυσε, διά μέσου των διαδοχικών μεταμορφώσεων του ποιητικού υποκειμένου, τα ποιήματα, γεμάτα σύμβολα και αλληγορίες «είναι τις περισσότερες φορές σαν όνειρα ή εφιάλτες, προϊόντα ενός προσωπικού αλλά και συλλογικού ασυνειδήτου που βγαίνουν στην επιφάνεια αναζητώντας επίμονα την ερμηνεία». Μαζί με τα όνειρα, ο θάνατος, σημαντική παράμετρος στην ποίηση του Γιώργου Καλοζώη, δεσπόζει σαν βαθιά υπαρξιακή αγωνία για τη συνακόλουθη λήθη, ώστε τα ποιήματα, που αποτελούν την «Κλίση του Ρήματος», να διαβάζονται σαν μια γραμματική της απώλειας.

Ο Καλοζώης γεννήθηκε στη Λευκωσία το 1963. Σπούδασε ελληνική φιλολογία στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάζεται ως φιλόλογος στη δημόσια εκπαίδευση.

Η συλλογή του “Ανάποδος κόσμος” (εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2000) τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Το Φεβρουάριο του 2011 απονεμήθηκε για δεύτερη φορά στον Καλοζώη από το Υ.Π.Π το Κρατικό Βραβείο Ποίησης (για εκδόσεις του έτους 2009) για τη συλλογή του «Η κλίση του ρήματος». Η νέα, έκτη κατά σειρά, ποιητική συλλογή του Γιώργου Καλοζώη ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Φαρφουλάς.

Όμοια αναφορά στη διάρκεια της δικής μου ζωής τα τωρινά δεν έχουν. Ο κόσμος γύρω συζητά στα σοβαρά το ενδεχόμενο της πείνας, της εξαθλίωσης, της ολικής επαναφοράς στην κατοχική και μετακατοχική κατάσταση. Τέτοιος βουβός πανικός -παραγωγός, προαγωγός και τροφός δουλικότητας- δε φανταζόμουν ποτέ ότι θα κυβερνούσε τόσο ανενόχλητος και κραταιός την Ελλάδα. Ερεβομανείς κοπροκρατούν το παρόν: αυτά που οι πουλημένοι ηγέτες ενός έθνους δεν μπορούν να του επιβάλλουν, επιβάλλονται ως αναγκαιότητες έξωθεν. Μια παγκοσμιότητα χρειάζεται, προφανώς, η νέα τάξη για να μυρίσει ανθρώπινο κρέας, δεδομένου ότι και ο πλέον σηψαιμικός ντόπιος άρχοντας περιορισμένη, μόνο, σηψαιμία μπορεί να διασπείρει προτού τα πεζοδρόμια ξηλωθούν και τον πάρουν στο κυνήγι. Τα πεζοδρόμια, όμως, τώρα δε μιλάνε. Πώς να μιλήσουν. Αυτά που από καιρό ήθελαν οι ντόπιοι άρχοντες να κάνουν, γίνονται μεν, αλλά όχι ιδία βουλήσει. Ξένοι τους είπαν να τα κάνουν. Τα υπόλοιπα είναι νούμερα και στα νούμερα-που να με πάρει ο διάολος και να με σηκώσει-δεν ήμουν ποτέ καλός. Δε θέλω να παρεξηγηθώ: γνωρίζω άριστα τι διεφθαμένοι κλεφτοκοτάδες υπήρξαμε επί μακρόν. Αυτό (το κανάλι, το στόμα, το μέσον, το όπλο) όμως που προσπαθεί να με πείσει ότι η κατάστασή μου -όπως και η κατάσταση διεθνώς- έχει αποκλειστικώς να κάνει με τα λεφτά που δανείστηκαν οι λαοί (από ποιους;) και πρέπει τώρα να τα επιστρέψουν (σε ποιους;) άδικα προσπαθεί. Δε θα με πείσει. Δίχως να γνωρίζω ονόματα και διευθύνσεις, τους διαισθάνομαι τους απανταχού τοκογλύφους, τους πορωμένους συνωμότες, τους αναστομούμενους μεγαλοκαρχαρίες, τους τελετάρχες που χτίζουν τα γραφεία τους απέναντι από τα νοσοκομεία.

Δύσκολο να μιλά κανείς για ποιήματα σε τέτοιους καιρούς. Είναι αληθινός ο βιασμός κι οι λέξεις μοιάζουν ανήμπορες να τον διακόψουν. Ελλείψει, όμως, λογοτεχνικής κριτικής στην Ελλάδα κι εν όψει μιας αυτάρεσκα ανακυκλούμενης ονοματολογίας (αυτο- και ετεροδοξολογίας) η οποία ούτε από οικονομική κρίση καταλαβαίνει ούτε από πείνα, δε βλάπτει κανείς να διαπιστώνει ότι χρειαζόμαστε περισσότερους ως εμέ αδαείς που εκφράζουν το γούστο τους και λιγότερους επαΐοντες που εκφράζουν το συμφέρον τους. Διατηρώ επί διετία τη στήλη τούτη για να επαναλαμβάνω, μεταξύ άλλων, την αυτή διαπίστωση: χρειαζόμαστε κείμενα που πραγματεύονται γραφόμενα, όχι κείμενα που προωθούν τις μπίζνες των συντακτών τους.

Το ποιητικό βλέμμα είναι η βρυσομάνα που ποτίζει όλο το έργο του Μάνου Ελευθερίου, ακόμα και το πεζογραφικό ή το ιστορικό-δοκιμιακό ως προς τις επιλογές του. Ο ποιητής είναι εκείνος που θερμαίνει τον στιχουργό, γι’ αυτό και ο στιχουργός είναι σχεδόν πάντα αυτοβιογραφικός, το δε τραγούδι άμεσα ανταλλάξιμο, αν το θελήσεις, με ποίημα.

“Συνοικισμός”, “Μαθήματα μουσικής”, “Τα ξόρκια”, “Αγρυπνία στην εκκλησία του προφήτη Ελισσαίου για το σκοτεινό τρυγόνι”, “Τα όρια του μύθου”, “Το μυστικό πηγάδι”, “Αναμνήσεις από την όπερα”, “Το νεκρό καφενείο”, “Η Πόρτα της Πηνελόπης” είναι οι, επίτηδες, αχρονολόγητοι  τίτλοι των ποιητικών του συλλογών. Και δεν τις χρονολογώ γιατί διέπονται όλες από περίπου κοινά χαρακτηριστικά και μια ομοιογένεια εντελώς προσωπικού ύφους, το οποίο μετατοπίζεται εκάστοτε ελαφρά ανάλογα με τις θεματικές ανάγκες. Κοινή ωστόσο είναι η αίσθηση οτι ο Ελευθερίου θεωρεί ακόμα και την ποίηση μάταιη πράξη και τον ποιητή αυτόβουλο θύμα-παρανάλωμα του πυρός. Ακούστε:

“Την ώρα που έγραφε το μαύρο τ’ όνειρο
της νύχτας
το λευκό χαρτί σιγά σιγά καιγότανε στην άκρη.

Σιγά σιγά κι από τον άκρη γίνηκαν
κι όλα τ’ άλλα.
Ώσπου με πνίξαν οι καπνοί
κι έμεινα δίχως σπίτι.”

Καλησπέρα σας. Θα αναφερθώ σε μερικά βασικά στοιχεία της ποιητικής συλλογής του Σπύρου Αραβανή, “Η Ιστορία ενός Ανθρώπου”.

Εδώ, βλέπουμε τον άνθρωπο που αντιλαμβάνεται την πνευματικότητα σαν τον φυσικό κόσμο, που με τη βαρύτητα και την πυκνότητά του μας δοκιμάζει. Χρησιμοποιεί τον πραγματικό, χειροπιαστό κόσμο σαν έδαφος, έτσι που να γίνουν οι αόρατες ψυχικές δυνάμεις από κορμί και χώμα. Η υλική υπόσταση αποδεικνύει την άυλη. Γράφει: “Μεγάλα κομμάτια λύπης / ξεκολλούν από το σώμα μου / – σαν βράχοι από βουνό -“.

Στερεώνει την περιοχή του με πολύ συγκεκριμένα υλικά και βιωματικά στοιχεία: “Τα πόδια μου / σκουριασμένος διαβήτης / ανοίγουν μόνο όσο τους επιτρέπει το σώμα”. Τα αισθήματα σωματοποιημένα στις διαδικασίες του χρόνου και της φθοράς, μετέχουν στον έρωτα και το θάνατο: “Όλοι με θνητά πνευμόνια / και αθάνατες υποσχέσεις”. Την ίδια σωματικότητα συναντούμε και στον ίδιο τον λόγο. Για τα “μεγάλα κομμάτια λύπης”, λέει ακόμα: “τι πείνα μού θέρισαν / και την έσπειραν / λέξεις”. Για το “γυμνασμένο αίμα”, λέει: “Το φέρνω στη γλώσσα μου / και τη μουδιάζει. / Έπειτα πάνω της στρώνω / φωνήεντα και σύμφωνα / σαν χαλίκια / σε πίσσα καυτή”. Ψηλαφώντας τα ίχνη του νεκρού παιδιού, γράφει: “Στο δρόμο που σκοτώθηκε / μελάνι δεν φυτρώνει / μόνο φωνή”. “Χρωστάς ένα ποίημα” / του είπε η Ζωή ένα βράδυ. / “Γερνάω λέξεις” / απάντησε. Έτσι, φανερώνεται συχνά μια στιβαρή λεπτότητα, μια σκληρή ευαισθησία και πικρή ειρωνεία: “Κάποτε μεγάλωσε / και δεν χώραγε πια στον τάφο”. Η γεύση του δέρματος, ο τρύπιος μαστός.