Σε πρόσφατη δημοσιοποίηση στοιχείων, η πρωτιά της Λένας Μαντά στο επίπεδο των δανειζόμενων βιβλίων στις δημόσιες βιβλιοθήκες προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις. Η δική μου, αντανακλαστική σκέψη, δεν ήταν άλλη από την υπενθύμιση του μεγάλου απόντος από τα ποιητικά πράγματα. Σε αντίθεση προς τις συνήθεις πεποιθήσεις της εποχής, ότι για την κατάντια του ποιητικού γίγνεσθαι ευθύνονται οι ανάλγητοι εκδότες, ο ποιητικός πληθωρισμός των αυτοχρηματοδοτούμενων εκδόσεων, η εγκατάλειψη του μέτρου και της ομοιοκαταληξίας, το απαίδευτο κοινό, δεκαετίες τώρα σταθερά πιστεύω ότι ο μεγάλος εχθρός της σύγχρονης ποιητικής παραγωγής είναι η κρυπτικότητα. Η δική μου, περιορισμένη εποπτεία στις εκατοντάδες των τίτλων που εκδίδονται ετησίως, αυτό μαρτυρά: ένα απέραντο τραίνο με άπειρα βαγόνια, μισθωμένα για ταξίδι δίχως επιβάτες.

Στις ποιητικές συναντήσεις του φυσιολατρικού ομίλου Πατρών (ομού με την Άννα Νιαράκη, τον Τάσσο Παγιασλή, τον Θωμά Παπαστεργίου και άλλους ανήσυχους, τότε νέους, της Αχαΐας…) θυμάμαι πόσο θύμωνα την ομήγυρη τονίζοντας ότι αν δεν προταχθούν οι ανάγκες του αναγνώστη σε αυτό που γράφουμε, είμαστε καταδικασμένοι στα ράφια των αζήτητων, όχι ως πρόσωπα, αλλά ως τέχνη ολόκληρη. Ουδείς έχει ανάγκη από ποιήματα που δεν μπορεί να καταλάβει, είτε αυτός που τα γράφει αντιλαμβάνεται ότι προσεύχεται σε ανύπαρκτο θεό είτε όχι.

Την ώρα που μουσικοί, επιστήμονες, φιλόσοφοι του καναπέ, προπονητές σχέσεων και άλλοι ψηφιακώς δρώντες ζουν μεγάλες στιγμές την εποχή του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, οι ποιητές, οι θεωρητικά αρμόδιοι να γεννήσουν τον στίχο που θα κοινοποιηθεί παντού, θα αρμέξει μάτια, θα καθηλώσει ψυχές, θα αναπαραχθεί σε τοίχους και στάσεις λεωφορείων, δεν καταφέρνουν να εισχωρήσουν πουθενά.

Μπαίνω στο αυτοκίνητο. Οι Domenica άδουν Μήτσο Παπανικολάου:

Πέρασες όπως περνούνε

Όσα δεν θα ξαναρθούνε

Σε κρατώ στον νου μου ακόμα

Σαν τριαντάφυλλο στο στόμα.

Αν τέτοιους στίχους έχει ανάγκη η εποχή, ποιος θα γιατρέψει τη ναρκισσιστική διαταραχή των γραφιάδων για να γραφτούν;

H θεατρική απόδοση κλειστοφοβικών έργων που έχουν σημειώσει τεράστια επιτυχία στον κινηματογράφο (ενδεικτικά: 12 ένορκοι, ο κύκλος των χαμένων ποιητών) παρουσιάζει συχνά ενδιαφέρον, δεδομένου ότι, όπως και να το κάνουμε, η ζωντανή ερμηνεία έχει χάρες που μοιραία χάνονται στο πανί. Στο θέατρο “Άνεσις” ανεβαίνει φέτος η Misery του θρυλικού Stephen King, με πρωταγωνιστές τον Αναστάσιο Ροϊλό και την Φιλαρέτη Κομνηνού.

Γράφω από το μετερίζι του θεατή, σε καμία περίπτωση του ειδικού, ευρισκόμενος στην ευχάριστη θέση να προτείνω την παράσταση σε όλους όσοι αγαπούν το θέατρο, αφού θα γίνουν μάρτυρες δύο δυνατών ερμηνειών, ενός ζευγαριού που δρα επί σκηνής με άφθονη χημεία.

Επειδή, όμως, δεν συμμερίζομαι την άποψη ότι τα κριτικά κείμενα πρέπει υποχρεωτικώς να κολακεύουν, αλλά είναι υποχρέωσή τους να αποπειρώνται και τον προβληματισμό, ακολούθως καταγράφω μερικές σκέψεις που στριφογύρισαν στο μυαλό μου κατά την θέαση της παράστασης.

Εν πρώτοις, θεωρώ ότι το κωμικό στοιχείο που εμπροθέτως επιδιώκεται, όχι ευτυχώς ως κυρίαρχο, αλλά ως συστατικό των τεκταινομένων, αδυνατίζει την υποβλητική ατμόσφαιρα του έργου, δίχως να προσφέρει κάποια αναγκαία αποφόρτιση. Το είδος του τρόμου (fantasy κατά τον αείμνηστο Peter Cushing) αντιλαμβάνομαι ότι πολλοί βιώνουν ως κάποια ενοχική, δευτέρας διαλογής απόλαυση, αλλά υπάρχουν κι εκείνοι που το απολαμβάνουν ως αυτό που είναι, αυθορμήτως και οργανικά απορρίπτοντας προσμίξεις που μπορούν να το νοθεύσουν, να το γελοιοποιήσουν ή να το μεταλλάξουν. It is no laughing matter, όπως έλεγε ο Gary Oldman στον αξέχαστο Δράκουλα του Francis Ford Coppola.

Στη θεατρική διασκευή, αλλά και στην ερμηνεία της κυρίας Κομνηνού, απουσιάζει η λατρεία της Annie Wilks για τον Paul Seldon, νευραλγικής σημασίας φόντο τόσο στο βιβλίο όσο και στην κινηματογραφική του απόδοση. Eίναι άλλο πράγμα ο βασανισμός της παράνοιας, και άλλο ο βασανισμός της λατρείας. Οι εκφράσεις θαυμασμού και αφοσίωσης, το λάγνο βλέμμα της ερωτευμένης τρελής, δε θα έπρεπε να απουσιάζει.

Η Annie Wilks της κυρίας Κομνηνού είναι περισσότερο μια εγκληματική φύση με αυτιστική συμπεριφορά, παρά μια παρανοϊκή γυναίκα που για λόγους συγκυριακούς κατάφερε να αιχμαλωτίσει το είδωλό της, γι’ αυτό και ελάχιστα δείχνει να απολαμβάνει την παρουσία του. H Αnnie Wilks της Kathy Bates ήταν διαφορετική. Ευτυχισμένη για το τρόπαιό της και δυστυχισμένη επειδή γνωρίζει πως δε θα καταφέρει να το έχει για πάντα.

Πέραν τούτων, τόσο η κ. Κομνηνού όσο και ο κ. Ροϊλός είναι άξιοι συγχαρητηρίων. Στο κοινό δεν πέρασε ούτε μια διεκπεραιωτική στιγμή. Το πάτημα αμφοτέρων ήταν γιομάτο πάθος και συναίσθημα.

Περιηγούμαι αρκετές δεκαετίες σε αυτόν τον πλανήτη, σταθερά εντυπωσιασμένος από τα πράγματα. Τη δεκαετία του 80 με εντυπωσίαζαν τα φιλμ του Εφιάλτη στον δρόμο με τις λεύκες, τα οποία ενοικίαζα από το κατάστημα Darts προς δραχμές πενήντα επ’ αόριστον. Τη δεκαετία του 90 με εντυπωσίαζαν τα ερυθρά Honda Civic με τους ατμοσφαιρικούς κινητήρες των 160 αλόγων από τα 1600 κυβικά εκατοστά, χάριν μεταβλητού χρονισμού των βαλβίδων. Την πρώτη δεκαετία της νέας χιλιετίας εντυπωσιαζόμουν από τα έντομα “υδροβάτες”, την εξανθοσμία, την κοινωνιοβιολογία και το ποίημα “το πλησιέστερο” της Κικής Δημουλά. Καιρό, όμως, τώρα τα φώτα των εντυπώσεών μου έχουν φύγει από τα αρώματα, τις παραστάσεις, τα ποιήματα και τις πληροφορίες και έχουν εστιαστεί στα δικαιώματά σας. Είναι δικαίωμά σας να κλέβετε το κράτος, επειδή και το κράτος σας κλέβει. Είναι δικαίωμα σας να σφηνώνεστε μπροστά από όσους περιμένουν υπομονετικά τη σειρά τους σε δρόμους, φανάρια και ουρές, επειδή βιάζεστε. Είναι δικαίωμά σας να υβρίζετε χυδαία τους πολιτικούς που εκλέγετε, διότι αυτοί πρέπει να είναι καλύτεροι από εσάς. Είναι δικαίωμά σας να κατασυκοφαντείτε ανθρώπους, να σπιλώνετε συνειδήσεις, να ασκείτε κάθε μορφής βία επειδή κάποιος διαφωνεί μαζί σας για ένα εξώφυλλο, μια πολιτική θέση, έναν τραγουδοποιό που έφυγε από τη ζωή. Είναι δικαίωμά σας να υποχρεώνετε τους ανθρώπους να χρησιμοποιούν αντωνυμίες, καταλήξεις επιθέτων και ουσιαστικών, νεολογισμούς κατά τα γούστα σας, και να απαγορεύσετε λέξεις που περιγράφονται σαφώς σε κάθε λεξικό τσέπης. Έχετε δικαίωμα να χωρίζετε επειδή βαριέστε, και να διαχειρίζεστε τα τραύματα που οι χωρισμοί δημιουργούν στα παιδιά με βαθυστόχαστες φιλοσοφικές προσεγγίσεις τύπου “αν δεν είμαι εγώ καλά, δε θα είναι και το παιδί μου”, αφού οι εαυτοί σας είναι πιο σημαντικοί από τα παιδιά που φέρνετε στον κόσμο. Είναι δικαίωμά σας να γυμνάζετε ποικιλοτρόπως τα παιδιά σας για το πώς θα βιαιοπραγούν έναντι άλλων παιδιών, μα και των δασκάλων τους, στο σχολείο, γιατί όλοι σας οφείλουν υποταγή.

Είστε οι άγριοι του δικαιώματος. Προσκυνώ. Τι υπέροχο να ζει κανείς σε σπίτι με κήπον, ομού με γαϊδουράκια που χαίρονται οι κεφάλες των.

Sold out. Τέχνη που αντιστέκεται. Sold out. Κυκλωτικοί χοροί και Selfie Sticks στη σκηνή. Sold out. Των 200. Των 5.000. Των 100.000. Sold Out. Ο Ψαθάς στην Επίδαυρο, το 1956, καθισμένος οκλαδόν να φωνάζει στον Καραμανλή: “Κόβε στύλο, Πρόεδρε… κάτσε κάτω, δε βλέπουμε…”. Sold out. 2025 και απουσία πολιτικών-ούτε για τις κοσμικές φωτογραφίες. Sold out. Live θεατρική κολποσκόπηση και βιασμός σαν να μην αρκεί η αληθινή ανατριχίλα. Sold out. Πειραματικά θεάματα σαν φρέσκο χώμα. Sold out. H Ταράτσα που επιμένει οκτώ χρόνια να αντικρίζει κατάματα την Σελήνη χωρίς να πέφτει στην τρύπα από κάτω. Sold out. Θερινές παραστάσεις με χειμερινές αποσκευές. Sold out. Συναυλίες «ιστορικές» πριν ακόμα γίνουν. Sold out. Σημαίες. Λικνίσματα. Σημαίες και λικνίσματα. Λικνίσματα και σημαίες. Sold out. Παιδιά στους ώμους και υψωμένα κινητά. Sold out. Αφιερώματα και Αφιερώσεις. Sold out. Σε Δήμους, σε Κοινότητες, σε Γήπεδα, σε Ραχούλες, σε Δάση, σε Ποτάμια. Όχι σε Βοσκοτόπια. Ευτυχώς. Sold out. Λίγο ακόμα Ηρώδειο και σε τρία χρόνια ξανά Κολυμβήθρα του Σιλωάμ να ξεπλένει ιερότητα και καψούρα. Sold out. Ψίχουλα και επιχορηγήσεις. Sold out. Τέχνη λοιδορημένη, αλλά ποτέ νικημένη. Sold out. Τέχνη που αυτοκαταστρέφεται το καλοκαίρι. Sold out. Τέχνη που συνεχίζει τον χειμώνα. Sold out. Τέχνη. Ευλογία. Λαϊκισμός. Πείσμα. Επικοινωνιακές τεχνικές. Αγωνίες. Περσινά ξινά σταφύλια. Τέχνη. Μπροστά. Μπράβο. Μπράτσο. Τέχνη. Sold. Τέχνη. Out. Τέχνη σφαχτάρι. Τέχνη αποκούμπι. Ο «ελάχιστος εαυτός». Καθόλου λίγο. Πια.