35 χρόνια από τον θάνατο του Παύλου Σιδηρόπουλου

Π. Σιδηρόπουλος: Κανέναν δεν πειράζω και πάντα προσπαθώ να μην ενοχλώ τον άλλο και μονάχος να τη βρω. Φιλάω τη γριά μου, απλώνω τα φτερά μου κι όπου γουστάρω πάω, και τρέχει ο άνεμος μπροστά. Όμως σε όλα όσα αρχίζω, κάτι δεν πάει καλά. Ενώ στην αρχή είν’ ωραία, στο τέλος κάτι πάει στραβά. Κι έτσι ψάχνω κάπου στην τύχη να σταθώ και σπίτι δεν μπορώ να κοιμηθώ.

Χορός: Παυλάκη, γύρω σου σωπαίνουν, τους φτάνει που ανασαίνουν, τι ζητάς; Ξέρουνε τι τους περιμένει στην πολυθρόνα βολεμένοι, τι ρωτάς; Στα σκοτεινά δωμάτια είν’  η ψυχή μας γυμνή και δε χωράν’ εκεί μυστικά. Κι εγώ μονάχα ξέρω πως η αλήθεια είν’ εκεί που η μοναξιά σου στον καθρέφτη κοιτά. Πού να γυρίζεις;

Π. Σιδηρόπουλος: Τις περισσότερες φορές το περπάταγα μονάχος. Ωστόσο στο Άμστερνταμ ο Φαληριώτης και στο Παρίσι ο Βερεσιώτης μού γελούσαν. Θανάτου χρέος μού μετρούσαν, σε καταφύγια με τραβούσαν να ξεχνώ. Με ηρωίνη, φίλε, που είναι γλυκιά, πολύ γλυκιά, μα ‘ναι κλειστά τα περιθώριά της. Κι ήμασταν μόνοι, εγώ κι αυτή, κι ανάμεσά μας μια φωνή απελπισμένη. Σ’ ό,τι μισώ, σ’ ό,τι αγαπώ, ήμουν εγώ, μα πίσω μου αυτή ήταν κρυμμένη. Ένα φιξάκι, φίλε, δεν είναι παρά μια στιγμή, κι όμως μπορεί να γίνει μια ολόκληρη ζωή. Τώρα ξέρω πως ανάσκελα θα με βρουν ένα πρωί. Μα είναι Aυτή. Μονάχα Aυτή. Και δεν μπορεί κανένας, μα κανείς, να τη χορτάσει. Έτσι, παίρνω σβάρνα τους γιατρούς. Οτύπος που κοιτάς δεν είναι ροκ εν ρολ σταρ. Κατά τ’ άλλα εσείς, που ‘σαστε υγιείς και αξιοπρεπείς, βοηθήστε μας και λίγο. Δώστε μας πνοή, στέγη και τροφή και μια ιδέα στεγανή που να μην μπάζει κρύο. Aντιθέτως δώδεκα μέτρα απ’ τηνπόρτα σας κι εσείς πέρα βρέχει. Επομένως. γυναίκα, γίνε η ανασταλτική αιτία, γιατί τελειώσανε τ’ αστεία. Το ξέρω πως δεν είμ’ αυτός που πάνω του θα στηριχτείς ούτε λεφτάς. Κι ίσως γυρνάς πιωμένο μες στα μπαρ να με βρεις. Όμως εγώ θα σου μετρώ της πόλης το σφυγμό μ’ αγκαλιές, θα σου χαϊδεύω το μυαλό με χίλιες και μια νύχτες γλυκές, ροκ εν ρολ στο κρεβάτι. Και ξέρω πως είναι λίγο δύσκολο, μα εγώ στο λέω, μπορούσα να περιμένω, και μπορώ. Βλέπεις, οι δυο μας μόνοι δε νιώσαμε ποτέ. Τώρα, τώρα πες μου ποιον, πες μου ποιον θα ‘χεις να τα λες; Στα σκοτεινά δωμάτια είν’ η ψυχή μας γυμνή και δε χωράν’ εκεί μυστικά. Κι εκεί να σ’ αγαπάω ξέρω, κούκλα μου, εκεί, τη μοναξιά μου στον καθρέφτη όταν σπας. Πού να γυρίζεις;

Χορός: Αγάλματα κομμάτια στα μάτια της τα δυο, τριγύρναγε στα μουσεία μ’ ένα μπάσταρδο. Αλαζονικός και καχύποπτος από την άλλη εσύ, πέταξες την μπέρτα σου εμπρός και είπες:

Διά του παρόντος διενεργούμε αυτή τη νεκροψία.

Ήταν ένα λουλούδι θερμοκηπίου, έξω στην ύπαιθρό μου.

Τα βάσανά μας ήταν τόσα που δεν μπορούσαμε να τα γιατρέψουμε.

Και έτσι, λοιπόν, ένα άγγιγμα που ήταν πατρογονικό δικαίωμά, μού έγινε κάτι ξένο.

Μαζευτείτε όλοι,

συμβαίνει ξανά.

Η συμπονετική πείνα μας κατακλύζει.

Δεν θα το πούμε σε κανέναν, εκτός σε όλους μας τους φίλους.

Πρέπει να μάθουμε:

Πώς τελείωσε;

Ήμασταν τυφλοί μπροστά σε απρόβλεπτες καταστάσεις.

Μάθαμε τα σωστά βήματα, σε διαφορετικούς χορούς.

Και πέσαμε θύματα των παρείσακτων βλεμμάτων.

Χάσαμε το παιχνίδι των πιθανοτήτων,

πόσες να ήταν οι πιθανότητες;

Σύντομα θα γυρίσουν σπίτι, στους συζύγους τους,

περήφανες γιατί τον εμπιστεύονται,

υστέρα, πυρετωδώς, τηλεφωνούν στις ξαδέλφες τους.

«Μάντεψε ποια βρήκαμε σήμερα στα μαγαζιά,

να περπατά σε κύκλους σαν να ήταν χαμένη.

Δεν το έμαθες; Χώρισαν.»

Και με κοφτή ανάσα ρωτούν: «Πώς τελείωσε;».

Θεσσαλονίκη — Στις πρόβες του Ριχάρδου στη Γάζα, στο Θέατρο Τεχνών Θεσσαλονίκης, η ατμόσφαιρα μοιάζει ηλεκτρισμένη. Δύο γυμνοί άνδρες σηκώνουν προσεκτικά δύο σώματα γυναικών, ενώ στο βάθος προβάλλεται η εικόνα ενός παιδιού πίσω από ένα διάφανο φιλμ, το χέρι του απλωμένο προς το φως, σαν να ζητά αέρα. Η εικόνα αυτή —ταυτόχρονα ιερή και αφόρητα επίκαιρη— προμηνύει το τολμηρό εγχείρημα της ομάδας Ars Moriendi Theater Group, που στις 14 Νοεμβρίου θα παρουσιάσει σε πρεμιέρα το έργο Ο Ριχάρδος στη Γάζα, σε σύλληψη, δραματουργική σύνθεση και σκηνοθεσία Θάνου Νίκα.

Η παράσταση επιχειρεί μια επικίνδυνη σύνδεση: τον Σαίξπηρ με τη Γάζα, το αρχέτυπο του εξουσιομανή Ριχάρδου με την τραγωδία των αμάχων. Στη σκηνή, ο λόγος του Ριχάρδου Γ’ διασταυρώνεται με αποσπάσματα από το έργο της Caryl Churchill Seven Jewish Children και μαρτυρίες Εβραίων της Θεσσαλονίκης που χάθηκαν στο Άουσβιτς. Από τη συνάντηση αυτή δεν προκύπτει διδακτισμός, αλλά μια θεατρική τελετουργία μνήμης. Ο Νίκας δεν κατασκευάζει ένα θέαμα· ανασύρει φωνές. Το σώμα των ηθοποιών γίνεται φορέας Ιστορίας, ένας χορός που κυμαίνεται ανάμεσα στην εξομολόγηση και την εξέγερση.

Η Ρένα Χατζηδάκη («Μαρίνα») (1943-2003), κόρη της συγγραφέως Λιλής Ζωγράφου, υπήρξε μεταφράστρια, επιμελήτρια εκδόσεων και ψυχοθεραπεύτρια.

Ενταγμένη στον χώρο της Αριστεράς, «εκ γενετής πολιτική κρατούμενη» (βλ. συνέντευξή της στον Δημήτρη Γκιώνη [Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 1991] στο περιοδικό Οδός Πανός, τ.χ. 128, 2005, «Αφιέρωμα στη Ρένα Χατζηδάκη» σ.σ. 125-130) αφού «από την κοιλιά της μάνας μου με κρατούσαν οι Γερμανοί ως όμηρο στις φυλακές της Αγιάς κοντά στα Χανιά».

Το 1968 μέσα στις Φυλακές Αβέρωφ, ως κρατούμενη, έγραψε το ποίημα-ποταμός «Κατάσταση Πολιορκίας»:

«όντας ερωτευμένη, σαν ένα ερωτικό γράμμα. Έγραψα συνολικά πέντε ενότητες και τις διοχέτευσα έξω. Οι δυο χάθηκαν, οι άλλες τρεις είναι αυτές που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης, στου οποίου το χέρι έπεσαν τυχαία από κάποιο κοινό φίλο».

Ο Θεοδωράκης γράφει στο ημερολόγιό του (και αργότερα στο βιβλίο του «Το χρέος») σχετικά με το έργο:

«Η Μαρίνα έμεινε στο διάδρομο μπροστά στο κελί αρ.1. Μαζί με μια άλλη κοπέλα που φορούσε πανταλόνια. Όταν με ξαναπήγαν πλάϊ στο παλιό κελί η Μαρίνα είχε μεταφερθεί στο κελί των γυναικών. Όταν έκανα την μεγάλη απεργία πείνας άκουγα τη φωνή της Μαρίνας που φώναζε τον φρουρό να με προσέχει… Η Μαρίνα έγραψε ένα ανυπέρβλητο σε ομορφιά, δύναμη και αλήθεια ποίημα. Κάθε λέξη, εικόνα, νόημα, μπηγόταν στη σάρκα μου. Με πονούσαν. Με ανακούφιζαν. Με λύτρωναν. Ήταν η φωνή μας. Ήταν τα ίδια μου τα λόγια « οι ελπίδες που έγιναν “σαπισμένα σταφύλια”.» Ήταν η οργή. Η πίκρα. Κι όμως ήταν η δύναμή μας. Πρώτα πήρα το πρώτο μέρος. Συνέθεσα χωρίς ανάσα τη μουσική. Αργότερα στο Βραχάτι μου στείλαν το δεύτερο και το τρίτο μέρος. Σα μουσική φόρμα είχα την ευκαιρία να επιβεβαιώσω το δρόμο που άνοιξα με τα “Επιφάνεια-Αβέρωφ”. Ήταν ένα καινούριο “Τραγούδι-Ποταμός” σε τρία μέρη. Στην αρχή ο τίτλος ήταν “Γυναικείες Φυλακές Αβέρωφ” γιατί εκεί γράφτηκε μετά την καταδίκη της Μαρίνας από το στρατοδικείο. Η Μαρίνα έγραφε κ’ έσκιζε αμέσως τα ποιήματά της. Σώθηκαν τα δικά μας χάρη σε μια συγκρατούμενη φίλη της (ήταν η Σύλβα Ακρίτα) που φρόντισε να τα αντιγράψει. Αργότερα μπήκε ο οριστικός τίτλος: “Κατάσταση Πολιορκίας».