Hernando de Acuña y Zúñiga (1518 – 1580), Ποιήματα / «Προς έναν καλό ιππότη και κακό ποιητή η Λύρα του Γκαρσιλασο κακοφτιαγμένη» (Μετάφραση- Επίμετρο: Αθηνά Στυλιανή Μίχου) [Α΄ ΜΕΡΟΣ]

Στον βασιλιά κύριο ημών

Κύριε, πλησιάζει πια, και δεν είναι πια μύθος
η ένδοξη εποχή, που υπόσχονται τα ουράνια
ποίμνιο ένα, και μόνο έναν ποιμένα στα αλάνια,
προς καθορισμένη τύχη στο δικό σας πλήθος.

Σε αυτή τη μέρα, το τόσο υψηλό πια ήθος
σας δείχνει το τέλος στα δικά μας ιερά ζιζάνια,
και προμηνύει στον κόσμο, για πιότερη διαφάνεια
έναν Μονάρχη, μια Αυτοκρατορία και ένα Ξίφος

Η τροχιά πια της γης νιώθει εν μέρει,
και ελπίζει σε όλα τη δική σας μοναρχία,
που εσείς κατακτήσατε σε πόλεμο με άξια αρχή:

Ότι σ’ αυτόν που έδωσε ο Χριστός το δικό του χέρι,
θα δώσει τη δεύτερη καλύτερη ευημερία
όπου, νικώντας τη θάλασσα, θα νικήσει τη γη.

**

Al rey nuestro señor

Ya se acerca, señor, o ya es llegada
la edad gloriosa, en que promete el cielo
una grey, y un pastor, solo en el suelo,
por suerte a vuestros tiempos reservada.

Ya tan alto principio en tal jornada
os muestra el fin de nuestro santo celo,
y anuncia al mundo, para más consuelo
un Monarca, un Imperio, y una Espada:

Ya el orbe de la tierra siente en parte,
y espera en todo vuestra monarquía,
conquistada por vos en justa guerra:

Que a quien ha dado Cristo su estandarte,
dará el segundo más dichoso día
en que, vencido el mar, venza la tierra

Σημειώσεις για τα φριουλάνικα ποιήματα (Απόσπασμα)

Ιδιαίτερης μνείας χρήζει ο πολιτιστικός θησαυρός των φριουλάνικων ποιημάτων του Παζολίνι. Είναι έργο μεγάλης πνοής και αυθεντικότητας, κι έχει γίνει ερευνητικό αντικείμενο πολλών γλωσσολόγων, φιλολόγων, λεξικογράφων, ιστορικών της λογοτεχνίας, μεταφραστών και λαογράφων.
Όσον αφορά στη μετάφρασή τους στα ελληνικά, καταβλήθηκε κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να αποδοθούν απευθείας από τα φριουλάνικα. Για τον σκοπό αυτό έγινε εμβάθυνση στις ιδιαιτερότητες της φριουλάνικης γλώσσας, σε σύγκριση και με άλλες διαλέκτους και ιδιώματα της ιταλικής, με τη συνδρομή ειδικών λεξικών. Η επιλογή αυτή κρίθηκε απαραίτητη, ώστε να διατηρηθεί, όσο είναι δυνατόν, ο ιδιαίτερος και αυθόρμητος χαρακτήρας –χαρακτήρας δημώδους τραγουδιού– που διαπερνά τα ποιήματα αυτά. Παράλληλα, βέβαια, έγινε και αντιπαραβολή με τις αντίστοιχες εκδοχές των φριουλάνικων στην κοινή ιταλική, τις οποίες παραθέτει ο ίδιος ο ποιητής. Πέραν
τούτου, θα παρότρυνα τους Έλληνες αναγνώστες, μολονότι φαίνεται δύσκολο, να επιχειρήσουν να διαβάσουν τους φριουλάνικους στίχους φωναχτά, γιατί με την αυθεντικότητα που βγάζει ο ήχος τους, είναι δυνατόν να ανακαλύψουν  τη γοητεία και τη μουσικότητά τους.
Μοναδική φιλοδοξία της παρούσας μελέτης είναι –μέσα από τις εργοβιογραφικές απεικονίσεις, τις πολιτισμικές και ανθρωπολογικές ανησυχίες του, τους γλωσσικούς πειραματισμούς του, τις αισθητικές επιρροές και τις συνθήκες της πραγματικότητάς του– να αναδείξει την ιδιαιτερότητα της ποιητικής γραφής του Παζολίνι και να σκιαγραφήσει την ποιητική προσωπογραφία του. Αυτή η προσωπογραφία προχωρά βήμα-βήμα στην υλοποίησή της με την πίστη ότι η ενδότερη «Αλήθεια» του βρίσκεται φυλακισμένη μέσα στους στίχους τους φριουλάνικους των τρυφερών του χρόνων αλλά και στους ύστερους, στους πιο έντονα μαχητικούς και πειραματικούς. Σ’ εκείνους τους στίχους που, πέρα από τον ιδεολογικό-κοινωνικό οραματισμό του, την ασίγαστη ανάγκη του για ελευθερία, τον χωρίς διάκριση ανθρωπισμό του, καταδεικνύονται και οι λόγοι για την πολύπτυχη δημιουργία του και την απόλυτη αιρετικότητά του, λόγοι που προφανώς είναι συνυφασμένοι με τα θραύσματα της ψυχής του: οδύνη, απώλεια και θλίψη, τους καθοριστικούς παράγοντες του ποιητικού και φιλοσοφικού του λόγου.
Τα πολύτιμα φριουλάνικα ποιήματα του Παζολίνι καταλαμβάνουν ένα μεγάλο μέρος του συνόλου του ποιητικού έργου του. Είναι γραμμένα σε μια μειονοτική γλώσσα της βορειοανατολικής Ιταλίας, στη γλώσσα που μιλιόταν στο Φριούλι –συγκεκριμένα στο μικρό χωριό Καζάρσα ντέλα Ντελίτσια, τον τόπο καταγωγής της μητέρας του– με γραπτές μαρτυρίες παλαιότερες από της ιταλικής (Ο Δάντης Αλιγκιέρι την αναφέρει στο σύγγραμμά του για την ευγλωττία των δημωδών γλωσσών De Vulgari Eloquentia που γράφτηκε το 1302-1305).

Η σημείωση δε του Παζολίνι «di cà da l’aga» οριοθετεί την περιοχή δεξιά του ποταμού Ταλιαμέντο όπου μιλιούνται τα δυτικά φριουλάνικα (δηλαδή τη ντοπιολαλιά της Καζάρσα), τα οποία διαφέρουν από τις παραλλαγές των φριουλάνικων που μιλιούνται «di là da l’aghe», πέρα από τον Ταλιαμέντο. Όντας εξαιρετικός γνώστης της ισπανικής, της γαλλικής, της προβηγκιανής και των λογοτεχνιών τους, ο Παζολίνι ανακαλύπτει την υπάρχουσα συγγένεια μεταξύ της φριουλάνικης και των άλλων ρομανικών γλωσσών, καθώς και την ικανότητά της να διατηρεί τις λατινικές της ρίζες χάρη σε μια προφορική παράδοση αιώνων που καλλιεργήθηκε από τις χαμηλές κοινωνικές τάξεις.

GOTÁN

Αυτή η γυναίκα έμοιαζε με τη λέξη ποτέ,

απ’ τον αυχένα της ανέβαινε μια ιδιαίτερη σαγήνη,

ένα είδος λησμονιάς για να φυλάσσονται τα μάτια,

αυτή η γυναίκα είχε εγκατασταθεί στο αριστερό μου πλευρό.

Προσοχή, προσοχή, εγώ κραύγαζα, προσοχή,

όμως εκείνη εφορμούσε όπως ο έρωτας, όπως η νύχτα,

τα τελευταία νεύματα που έκανα για το φθινόπωρο

πλαγιάσανε ήσυχα κάτω από τον κυματισμό των χεριών της.

Εντός μου ξεσπάσανε κρότοι ξεροί,

πέφτανε κομματιασμένες η οργή, η θλίψη,

η κυρά έβρεχε γλυκά

πάνω στα οστά μου τα ακινητοποιημένα στη μοναξιά.

Όταν έφυγε εγώ τουρτούριζα σαν κατάδικος,

μ’ ένα βίαιο μαχαίρι σκοτώθηκα,

θα περάσω όλον τον θάνατο ξαπλωμένος με τ’ όνομα της,

αυτό θα κάνει το στόμα μου να σαλέψει για τελευταία φορά.

Στη Νέα Υόρκη

Το φεγγάρι είναι ένα σιδερένιο

νόμισμα της παιδικής ηλικίας

στις τσέπες των διαμερισμάτων

το χέρι που απλώνω προς αυτό είναι κρύο

αλλά καθησυχαστικό.

Τόσο προσβάλλει η χροιά και ο ρυθμός
της αδέξιας σας λύρας, που αστραπιαία
γίνεται η διακριτικότητα θυμός
δυσαρέσκεια πηγαία,
και σεις μόνο, κύριε, νιώθετε ωραία.

Εγώ σε δύσβατα βουνά
πιστεύω ότι τέτοιος ύμνος θα σκλήραινε
τα θεριά τα δυνατά
ή γέλιο θα τους έφερνε
αν η φύση με το γέλιο τους έραινε.

Kαι όσα εκφράσατε σε ωδή
κάνουν τα πτηνά να φύγουν απ’ τη φωλιά,
και ο άγριος Άρης με οργή,
μπρος στην όψη σας, γελά
αφού τον Φοίβο χαμένος ακολουθείτε πιστά.

Αχ αυτοί οι θαλασσινοί
στις μεγαλοπρεπείς ρόδες ας σταθούν,
και ας είναι Γερμανοί,
αφού για να επαινεθούν
στη μούσα σας θα ‘πρεπε να συστηθούν!

Αλλά αχ, θέε μου, για εκείνη
που η ομορφιά της από σας θα εξυμνηθεί,
εσείς κάνετε εκείνη
να προτιμά να θαφτεί
παρά να επιθυμεί να επαινεθεί!

Γιατί η μούσα σας μόνη της σε όλα
αρκεί να στεγνώσει του κάμπου τα λαχανικά
και τον κρίνο και τη βιόλα,
ώσπου η τόση ομορφιά,
μένει χωρίς χρώμα και δροσιά.