Πόση οργή μπορεί να κρύβει ένας ευαίσθητος και πόση ευαισθησία ένας οργισμένος;

Ήταν τα πρώτα μου ερωτήματα μετά την ανάγνωση των “Μικροκειμένων” του Γιώργου Μίχου, ενός ανθρώπου που πολλοί άνθρωποι του διαδικτύου ευχαρίστως θα ήθελαν να τον έβλεπαν να εκτελείται μπροστά στο Σύνταγμα…Οι περισσότεροι όμως στριμώχνονται κοντά ως αναγνώστες του, έστω και κρυφοί, μήπως και πάρουν κι αυτοί λίγη λάμψη κάθε που λαμπαδιάζει σκέψεις…

Τι είναι τα “Μικροκείμενα”, λοιπόν, ή αλλιώς τα μικρά κείμενα για μεγάλες αλήθειες, όπως θα έλεγε και ο λατρευτός Τάσος Λειβαδίτης…; Βουτιές σε ανοιχτές θάλασσες. Παίρνεις ανάσα και καταδύεσαι. Μέσα σε ένα σύμπαν εξομολογήσεων, ιστοριών, αφορισμών, φόβων, φαντασμάτων καταδίωξης, αποφάσεων και μη. Όλο λες θα τον πετύχω απροστάτευτο, εξουθενωμένο, τρωτό, θα του δώσω μια χείρα βοηθείας ως αναγνώστης, να αναδυθούμε μαζι στην επιφάνεια, όμως ποτέ δεν τα καταφέρνεις γιατί γνωρίζει τόσο καλά τις συντεταγμένες του, γιατί γνωρίζει οτι δεν είναι άτρωτος, που αυτογιατρεύεται σε κάθε του τελεία. Ενώ εσύ μένεις κάτω στο βυθό, χαμένος στα φύκια-μαρτυρίες του.

Εδώ και δύο μέρες έχω βάλει στο μυαλό μου να γράψω μια κριτική, ένα βιβλίο που διάβασα πρόσφατα και το ανακάλυψα στο βιβλιοπωλείο «Πολύχρωμος Πλανήτης». Πρόκειται για το πρώτο και ίσως το καλύτερο βιβλίο του πεζογράφου Αλέξη Αρβανιτάκη. Τίτλος του βιβλίου «Γράμματα στο Μάριο». Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το έτος 1982 από τις εκδόσεις του ειδήμονα Γιώργου Χρονά, «Σιγαρέτα». Προφανώς το βιβλίο άρεσε και εξαντλήθηκε γρήγορα. Ακολούθησε η δεύτερη έκδοση, την οποία έχω στα χέρια μου, των άγνωστων σε έμενα εκδόσεων, «Η Άμαξα» το 1985. Οι εκδόσεις κατά την ομολογία του φίλου Γιάννη Γκούμα (ο όποίος εξέδωσε μια ποιητική συλλογή σʼ αυτές τις εκδόσεις με τίτλο «Στην άκρη της γλώσσας») έβγαλε μόνο τρία με τέσσερα βιβλία και μετά έκλεισε.
Ξεκινώ από το εξώφυλλο. Μια ακαλαίσθητη φωτογραφία (σε γρο πλαν), ως προς την εκτύπωση, δυο ερωτευμένων αγοριών που φορούν και οι δύο αθλητικό φανελάκι που ξαπλωμένοι πάνε να φιληθούν ερωτικά.

Το Κέρασμα του Απογεύματος – Γιάννης Τζώρτζης (1993)

«Είπα στην αγάπη να κατέβω ένα απόγευμα – μη με ρωτάς που πήγα.»

Τα πιο ωραία, τα πιο γλυκά βιβλία, είναι εκείνα που βρίσκεις τυχαία, σε ανύποπτο χρόνο, ανύποπτο μέρος και με περίεργη διάθεση συνάμα. Ένα παλαιοβιβλιοπωλείο του κέντρου, μια φευγαλέα ματιά αλλά και η χαρά της στιγμιαίας απόφασης μου έδωσαν τροφή για σκέψη, ποιητική θα έλεγα, για αρκετό καιρό.
Κριτική επί της ουσίας δεν πρόκειται να κάνω. Και απεριόριστες γνώσεις ποιητικής τέχνης να είχα πάλι δε θα το έκανα. Άλλωστε, όπως είχα στο παρελθόν τονίσει μέσω του blog, μου αρκεί η λιτή παρουσίαση ενός δυνατού βιβλίου, αγαπημένου, κομματιού του εαυτού του αναγνώστη σε μια εποχή, ένας άλλος τρόπος ώθησης, προτροπής δεν ξέρω, να το διαβάσουν κι άλλοι.
Ποιήματα του Γιάννη Τζώρτζη είχα ακούσει κάποια βραδιά στο «ΑΝ» στα Εξάρχεια από τον Ίκαρο Μπαμπασάκη. Μου άρεσε. Τον αναζήτησα, μάταια όμως! Ώσπου ήρθε το τελευταίο –ίσως- βιβλίο του(εν έτη 1993, δεν έχω άλλες πληροφορίες για τον ποιητή, συγχωρήστε με) «Το Κέρασμα του Απογεύματος». Τριανταπέντε σελίδες, εικοσιτέσσερα πεζά ποιήματα, απόλυτα ερωτικά, απόλυτα αισθησιακά, απολύτα ψυχογραφήματα ενός άνδρα, που παίρνει διάφορα πρόσωπα και καταλήγει, χωρίς να βλέπει ή να ξέρει την κατάληξη, στο αδιέξοδο του έρωτα ή της ίδιας του της ύπαρξης.

Μια μπαλάντα για τον Τάσο
«Μικρό βιβλίο για μεγάλα όνειρα», εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 1987

«Έζησα μες στη ματαιότητα
και πάνω στον Ωκεανό…»

Κάπως έτσι ξεκινά να γράφει ο ποιητής, δημιουργώντας μια αυτοβιογραφία της γνώσης, που σκοπό έχει να μας διδάξει τις κρυφές χαρές της ζωής αλλά και του ονείρου, του ανέφικτου ή έστω του μη πραγματοποιήσιμου.

«Όμως, ακόμα δεν μπόρεσα να καταλάβω
γιατί δεν πραγματοποιούνται τα ανθρώπινα όνειρα.»

«Ώ ανεκπλήρωτο, που ακόμα κι όταν όλα μας εγκαταλείπουν εσύ αφήνεις έξω από την πόρτα μας
ένα μικρό γιασεμί.»

«Ώσπου νύχτωνε και τ’ άστρα φώτιζαν σιγά σιγά
το ακατανόητο του κόσμου.»

Θα μπορούσαμε να κατηγοριοποιήσουμε το βιβλίο του Τάσου Λειβαδίτη, αν υπήρχε τέτοια κατηγορία στο χώρο της λογοτεχνίας, τοποθετώντας το στο ράφι του «ονείρου», παρέα ίσως με την «Ερμηνεία των ονείρων» του Σίγκμουντ Φρόυντ, ή έστω να το ανακηρύξουμε ως μια μπροσούρα για την παιδεία ή ως ένα απόλυτο μανιφέστο για την αγάπη της μάθησης και τον πόνο της γνώσης.

«Αλήθεια, θα μάθουμε ποτέ ποιοί είμαστε; Όνειρα, φιλοδοξίες, επιθυμίες, φόβοι» «πρέπει να βρω μιαν απάντηση, σκεφτόμουν,
αλλιώς είναι σα να μην έζησα»

Πρόκειται ίσως για ένα «εγχειρίδιο» της ποιητικής τέχνης, ακόμα κι αν ο συγγραφέας του ποτέ δεν το χαρακτήρισε επίσημα στο εξώφυλλο του βιβλίου,
ως συλλογή ποιημάτων, είτε ως αυτοβιογραφία, είτε ως πεζογράφημα με στοιχεία παρμένα από την αληθινή του ζωή. Χαρακτηρίζουμε όμως, το τελευταίο βιβλίο που πρόλαβε να δει τυπωμένο, ως μια συλλογή ποιημάτων, συγκαταλέγοντάς το ανάμεσα στις 1400 και πλέον σελίδες του συνολικού ποιητικού του έργου. Κι αυτό γιατί πέρα από συγγραφέας ποιητικών έργων, ο Τάσος Λειβαδίτης υπήρξε δάσκαλος της ποιητικής τέχνης, που έδωσε τη φλόγα και το ερέθισμα σε πολλούς μεταγενέστερους μαθητές, να ακολουθήσουν τα χνάρια και τα βήματα που ο ίδιος άφησε τυπωμένα στα πολύπλοκα και δυσνόητα μονοπάτια που δημιούργησε.
Σκόπιμα; Ίσως…

Εγκαινιάζεται σήμερα η νέα στήλη του “Ποιειν”, poiein corner, με κριτικές-παρουσιάσεις ποιητικών συλλογών παλαιοτέρων ποιητών γραμμένες από νέους ανθρώπους χωρίς μεγάλες κριτικές αξιώσεις, αλλά ως ματιές νεοτέρων “γραφιάδων” απέναντι σε “δοκιμασμένους” ομότεχνούς τους. Ούτε το ευχέλαιο ούτε τα απωθημένα και με μοναδική διαπλοκή την ποίηση και όχι το βίος των δύο πλευρών
«Το θα και το να του θανάτου», του Αντώνη Φωστιέρη, Εκδόσεις Καστανιώτη, β’ έκδοση, Αθήνα 1990.

Αν θεωρήσουμε ότι η μισή επιτυχία ενός ποιητικού βιβλίου είναι η επιλογή του τίτλου του, ο Αντώνης Φωστιέρης έχει κερδίσει το στοίχημα από νωρίς: «Το θα και το να του θανάτου» ή αλλιώς το θαύμα και το νάμα της ζωής, οι μελλοντολογικές προβλέψεις και οι υποτακτικές του τετελεσμένου προς τους μυημένους των μυστηρίων που υπόσχεται ο χρόνος. Μα όσο απόλυτος και ολοστρόγγυλος είναι ο θάνατος τόσο συμπαντική και συμπαγής είναι και η ζωή, κι αυτό μας το προμηνάει ο ποιητής στο πρώτο κιόλας ποίημα της συλλογής του: «Όποιος μπαίνει στο θάνατο δεν μιλάει πια γι αυτόν/ κι όποιος ζει τη ζωή την ξεχνάει για πάντα» (Πρόλογος ή Επίλογος). Γι αυτό και δε θα μπορούσαν να είναι συγκοινωνούντα δοχεία παρά μόνο μέσω της δημιουργίας και εν προκειμένω της ποίησης, της αληθινή ποίησης, με το υγρό που μεταφέρεται από το ένα στο άλλο, να είναι οι λέξεις. Και ο Φωστιέρης είναι εργάτης των λέξεων, πονάει για αυτές, ματώνει. Κάθε του στίχος κρύβει από κάτω ένα ολόκληρο ηφαίστειο νοημάτων και ερωτημάτων, φτιάχνοντας ποιήματα-αγωνίες: «Ποιός θα χει χρόνο να βυθιστεί στη λίμνη μιας ανάμνησης», (Το θα και το να του θανάτου), «Ποιό άγαλμα κοιμάται μες τα μάρμαρα;» (Το άγαλμα), «Ποιά γλώσσα κατάφερε να περιγράψει επακριβώς το σώμα» (Ποιό σώμα εκφράζει τη σκέψη), «Ποιός θα πιστέψει άραγε/ πως σπαταλήσαμε τη λίγη αιωνιότητα που μας αναλογεί»(Ανεπίδεκτοι αθανασίας), «Ν’ αλλάξω και να μείνω ίδιος (Ποιός;)» (Σημειώσεις για τη αυριανή μέρα). Ερωτήματα που αν σε βρουν ανέτοιμο, σε καρφώνουν, προκαλώντας σου διαμπερές τραύμα, τη σκέψη σου. Γιατί αυτή αναζητάει ο ποιητής, για αυτή είναι προορισμένα τα ποιήματα του κι αλίμονο σε όποιον, πριν μπει στην ποίηση του, προσπαθήσει να σκουπίσει τα πόδια του στο χαλάκι της εξώπορτάς της. Μένει για πάντα ξένος της.