Έρωτας χωρίς έλεος

Το σκοτεινό μυθιστόρημα της Μπροντέ για τον έρωτα ως καταστροφή, την ταξική βία και την εμμονή, όπου η φύση και οι άνθρωποι συγκρούονται αδιάκοπα, υπό δοκιμασία.

Τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» στην κινηματογραφική μεταφορά από την Έμεραλντ Φένελ (“Υποσχόμενη Νέα Γυναίκα”, “Saltburn”) επιχειρούν κάτι φιλόδοξο, να επανασυστήσει μια από τις πιο σκοτεινές και παρεξηγημένες ιστορίες αγάπης της παγκόσμιας λογοτεχνίας στο σύγχρονο κοινό, όχι ως απλό ρομαντικό δράμα εποχής, αλλά ως μια ωμή, σχεδόν εμμονική τραγωδία παθών. Η ταινία δεν ενδιαφέρεται να εξωραΐσει τον μύθο, αντίθετα, βουτά βαθιά στην καρδιά της ιστορίας της Κάθριν Έρνσοου (Ρόμπι) και του Χίθκλιφ (Ελόρντι), αποκαλύπτοντας την αγάπη τους ως μια δύναμη καταστροφική, αλληλένδετη με την κοινωνική βία, την ταξική ανισότητα και την προσωπική εκδίκηση.

Η υπόθεση εκτυλίσσεται στα ανεμοδαρμένα υψίπεδα του δυτικού Γιόρκσαϊρ, έναν τόπο που λειτουργεί, βέβαια, όχι απλώς ως φόντο αλλά ως αντανάκλαση των εσωτερικών συγκρούσεων των ηρώων. Εκεί, στο απομονωμένο σπίτι των Έρνσοου, καταφθάνει ο Χίθκλιφ, ένα ορφανό παιδί άγνωστης καταγωγής, το οποίο υιοθετεί ο πατέρας της Κάθριν. Από την πρώτη τους συνάντηση, η σχέση των δύο παιδιών ορίζεται από μια σχεδόν άγρια οικειότητα. Μεγαλώνουν μαζί, αψηφώντας κοινωνικούς κανόνες, βρίσκοντας καταφύγιο ο ένας στον άλλον, σε έναν δεσμό που μοιάζει περισσότερο με κοινή ταυτότητα παρά με απλό έρωτα.

Καθώς όμως ενηλικιώνονται, η κοινωνική πραγματικότητα παρεμβαίνει βίαια. Ο Χίθκλιφ παραμένει ένας ξένος, υποβαθμισμένος, στόχος περιφρόνησης και κακοποίησης, ενώ η Κάθριν καλείται να επιλέξει έναν δρόμο που υπόσχεται ασφάλεια και κοινωνική άνοδο. Η απόφασή της να παντρευτεί τον Έντγκαρ Λίντον δεν παρουσιάζεται ως προδοσία από αγάπη, αλλά ως πράξη αυτοσυντήρησης. Η Φένελ δίνει έμφαση στο εσωτερικό ρήγμα της Κάθριν, αγαπά τον Χίθκλιφ με τρόπο απόλυτο, σχεδόν μεταφυσικό, αλλά γνωρίζει πως η ένωση μαζί του θα σήμαινε κοινωνική και προσωπική καταστροφή.

Σύνθεση: Δημήτρης Κογιάννης / Ερμηνεία: Βιολέτα Φιλίππου

 Ηχογράφηση, Μίξη, Mastering – Παναγιώτης Κολοκοτρώνης στο Temple Studio

ΣΑΝ ΠΕΘΑΝΩ

Θα πεθάνω μιαν αυγούλα μελαγχολική του Απρίλη,
όταν αντικρύ θανοίγη μέσ’ στη γάστρα μου δειλά
ένα ρόδο – μια ζωούλα. Και θα μου κλειστούν τα χείλη
και θα μου κλειστούν τα μάτια μοναχά τους σιωπηλά.

Θα πεθάνω μιαν αυγούλα θλιβερή σαν την ζωή μου,
που η δροσιά της, κόμποι δάκρι θα κυλάη πονετικό
στο άγιο χώμα που με ρόδα θα στολίζη τη γιορτή μου,
στο άγιο χώμα που θα μου είνε κρεβατάκι νεκρικό.

Όσα αγάπησα στα χρόνια της ζωής μου θα σκορπίσουν
και θαφανιστούν μακριά μου, σύννεφα καλοκαιριού.
Όσα μ’ αγάπησαν μόνο θάρθουν να με χαιρετίσουν
και χλωμά θα με φιλάνε σαν αχτίδες φεγγαριού.

Θα πεθάνω μιαν αυγούλα μελαγχολική του Απρίλη.
Η στερνή πνοή μου θάρθη να στο πη και τότε πια,
όση σου απομένει αγάπη, θάναι σα θαμπό καντύλι
– φτωχή θύμηση στου τάφου μου την απολησμονιά.

Ξεχασμένο και αφημένο για χρόνια σε υπόγεια, αυτό το πολύτιμο άλμπουμ επιτέλους ανθίζει, ανασαίνει και έρχεται εν ζωή. Σαν ένα εύθραυστο πλάσμα, με προσοχή το πήραμε, με στοργή το φροντίσαμε και μαζί, με ανιδιοτέλεια, θα το αγαπήσουμε. Ένα άλμπουμ κατ’ εμάς πολύτιμο, σαν ένα κρίνο διάφανο, ανθίζει μόνο μια φορά στα χρόνια, εκθαμβωτικό και σπάνιο. Η νύχτα είναι κι αυτή ένας ήλιος. Αυτό είναι το δεύτερο και για πάντα τελευταίο άλμπουμ απ’ τις Μπαλάντες για φόνους. Και με αυτόν το δίσκο, στιγματίζεται η 10η κυκλοφορία απ’ το Άσυλο Ονείρων. Το άλμπουμ κυκλοφορεί μετά το Πάσχα σε 300 μαύρα και 200 κόκκινα αντίτυπα βινυλίου.

Πίνακας: Μαριάννα Παρμάτζια / Γραφιστικά: Στέφανος Στυλιανός / Εικαστική και γραφιστική επιμέλεια: Άσυλο Ονείρων / Ηχογράφηση: Στούντιο Ηχοβρύχιο, Γιώργος Παυλίδης / Μίξη & mastering: Λάμπρος Σφυρής / Τη μίξη, το mastering και τη παραγωγή του άλμπουμ ανέλαβε το Άσυλο Ονείρων.

Γράμματα σε μια άγνωστη

Ποίηση: Νικανόρ Πάρα /Μετάφραση: Βασίλης Λαλιώτης

Όταν θα περάσουν τα χρόνια
κι εγώ θα ‘μαι μόνο
ένας άντρας που αγάπησε,
ένα ον που σταμάτησε
απέναντι στα χείλη σου
ένας άνθρωπος που κουράστηκε
να περπατάει μέσα στους κήπους σου,
που θα βρίσκεσαι εσύ;

Η κατασκευή της εξουσίας

Η εξουσία δεν είναι μόνο δύναμη επιβολής, είναι αφήγηση. Όποιος ελέγχει την ιστορία που λέγεται, ελέγχει και την πραγματικότητα που οι άνθρωποι πιστεύουν.

Η ταινία «Ο Μάγος του Κρεμλίνου» του Ολιβιέ Ασαγιάς επιχειρεί να αφηγηθεί μια ιστορία που κινείται στο μεταίχμιο πολιτικής μυθοπλασίας και ιστορικής πραγματικότητας. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Βαντίμ Μπαράνοφ (Πολ Ντέινο), ένας φανταστικός αλλά απολύτως πειστικός χαρακτήρας που λειτουργεί ως παρατηρητής και ταυτόχρονα αρχιτέκτονας , της σύγχρονης ρωσικής εξουσίας. Η ταινία στηρίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Τζουλιάνο ντα Έμπολι και στον Βλάντισλαβ Σουρκόφ, τον πραγματικό «γκρίζο καρδινάλιο» του Κρεμλίνου. Μέσα από τη δική του διαδρομή, η ταινία χαρτογραφεί τη μετάβαση της Ρωσίας από το χαοτικό τοπίο της δεκαετίας του ’90 στην αυστηρά ελεγχόμενη πολιτική σκηνή της εποχής του Βλαντιμίρ Πούτιν.

Η αφήγηση ξεκινά στα πρώτα χρόνια μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, όταν η χώρα βρίσκεται σε μια κατάσταση σχεδόν υπαρξιακής σύγχυσης. Ο νεαρός Βαντίμ Μπαράνοφ, τον οποίο ενσαρκώνει ο Πολ Ντέινο, παρουσιάζεται ως ένας ευφυής αλλά ανήσυχος άνθρωπος που προσπαθεί να βρει τον ρόλο του μέσα σε μια κοινωνία όπου οι παλιοί κανόνες έχουν καταρρεύσει και οι νέοι δεν έχουν ακόμη διαμορφωθεί. Αρχικά στρέφεται προς τον κόσμο της τέχνης, αναζητώντας έναν τρόπο να εκφράσει την εποχή του. Όμως γρήγορα αντιλαμβάνεται ότι στην αναδυόμενη ρωσική πραγματικότητα η επιρροή δεν ασκείται μόνο μέσα από την τέχνη, αλλά κυρίως μέσα από την εικόνα και τα μέσα ενημέρωσης.

Έτσι, ο Μπαράνοφ μετακινείται στον χώρο της τηλεόρασης και γίνεται παραγωγός ριάλιτι προγραμμάτων. Εκεί ανακαλύπτει κάτι που θα αποδειχθεί καθοριστικό, τη δύναμη της αφήγησης. Η τηλεόραση δεν καταγράφει απλώς την πραγματικότητα, τη διαμορφώνει. Το κοινό πιστεύει αυτό που βλέπει, ακόμη κι αν πρόκειται για μια σκηνοθετημένη εκδοχή της αλήθειας. Αυτή η συνειδητοποίηση μετατρέπεται σταδιακά σε εργαλείο.

Ο Κατάλογος που παρουσιάζεται, των 25 δίσκων με μελοποιημένη ποίηση 2000-2025, είναι ενδεικτικός της μουσικής ποικιλομορφίας που παρουσίασε αυτό το μουσικό είδος την πρώτη εικοσιπενταετία του 21ου αιώνα. Δίπλα σε αυτούς τους δίσκους υπάρχουν δεκάδες μεμονωμένα τραγούδια (που δεν εμπεριέχονται σε αυτόν τον Κατάλογο], δηλαδή, δεν εντάσσονται σε μια μουσική εργασία μόνο με ποίηση.

Συνθέτες διαφορετικών γενεών, με θητεία στο είδος, συνθέτες της νέας γενιάς, μπαλάντες, λαϊκά και παραδοσιακής καταγωγής τραγούδια, λόγιες συνθέσεις, συμφωνικά τραγούδια και τραγουδοποιοί και συγκροτήματα που κινούνται σε χώρους του  rock, της jazz, τoυ art rock,  της ambient, του dark wave, της electronica, του funk, του triphop κ.ά. συνεχίζουν είτε τη δική τους μουσική παράδοση είτε την εν γένει παράδοση του είδους, αλλά και ανοίγουν νέους δρόμους πρόσληψης της ποίησης μέσω της μουσικής.

Αξιοσημείωτο επίσης το γεγονός οτι αυτό το διάστημα συναντάμε μελοποιήσεις από ένα πιο ευρύ φάσμα της Ελληνικής και Παγκόσμιας ποιητικής Γραμματείας -σε σχέση με το παρελθόν. Συναντάμε μελοποιήσεις στα πρώτα ποιητικά έπη, της Οδύσσειας και της Ιλιάδας, της Κρητικής λογοτεχνικής Σχολής («Ερωτόκριτος», «Ερωφίλη» κ.ά.), της Νέας Αθηναϊκής Σχολής (Παλαμάς, Δροσίνης, Σουρής κ.ά.), σε ποιητές του Μεσοπολέμου (Παπανικολάου, Φιλύρας κ.ά.) της Γενιάς του ΄30 (Σεφέρης, Ελύτης, Εμπειρίκος κ.ά.), της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς (Καρούζος, Σαχτούρης, Λειβαδίτης, Αναγνωστάκης, Πατρίκιος, Αλεξάνδρου κ.ά.) της Δεύτερης Μεταπολεμικής Γενιάς (Ασλάνογλου, Δημουλά, Λεοντάρης, Λάσκαρης κ.ά.) της Γενιάς του ΄70 (Βαρβέρης, Χιόνης, Κοντός, Γκανάς, Μαστοράκη, Μπράβος, Βέης, Γώγου, Παγουλάτος, Αγγελάκη- Ρουκ κ.ά.). Δεν έλειψαν βεβαίως και τα μελοποιημένα ποιήματα από το χώρο της Ξενόγλωσσης ποίησης (Ρεμπώ, Μπρεχτ, Λόρκα, Μαγιακόφσκι, Μπουκόφσκι, Γκίνσμπεργκ, Κόρσο, Ρουμί, Πεσσόα, Καγιάμ, Βιγιόν, Τσέλαν, Πούσκιν, Λόρκα, Μπόρχες, Ρίλκε κ.ά.).

Σταθερά σημεία αναφοράς οι συνεχιζόμενες -με σχεδόν αμείωτο ρυθμό μέχρι τις μέρες μας- μελοποιήσεις ποιημάτων του Καβάφη (ο ποιητής με τις περισσότερες μελοποιήσεις αυτό το διάστημα, τόσο ως ολοκληρωμένες δισκογραφικές εργασίες [βλ. Μικρούτσικος, Παπαδημητρίου, Σπανός, Ξυδάκης, Πλάτωνος, Κορκολής, Κογιάννης, Κάλλιας, Κουλούρας, Ρώτα, Τσίλη, Πετρίτσης κ.ά.  όσο ως δεκάδες μεμονωμένα τραγούδια), του Καρυωτάκη, του Λαπαθιώτη και της Πολυδούρη. Στην υπό εξέταση χρονική περίοδο, επίσης, συναντάμε εξ’ ίσου μελοποιήσεις κλασικών ποιητών ως προς τη «θητεία» τους στη δισκογραφημένη μελοποιημένη ποίηση (βλ. Ρίτσος, Βάρναλης κ.ά.) αλλά και ποιητών και πεζογράφων όπως ο Παπαδιαμάντης, ο Παλαμάς και ο Βρεττάκος που δεν εμφανίζονται συχνά στο αντίστοιχο χώρο μουσικής σύνθεσης, αλλά και ποιητών/ιων της νεότερης εποχής όπως οι: Διονύσης Καψάλης, Διονύσης Καρατζάς, Ηλίας Λάγιος,  Γιώργος Κοζίας, Γιώργος Κακουλίδης, Γιώργος Δάγλας, Σοφία Κολοτούρου κ.ά.

Μελοποιημένα ποιήματα, λοιπόν, θα συναντήσουμε πολλά αυτά τα χρόνια. Πολύ όμως λιγότερα θα καταφέρουν να σπάσουν το φράγμα του ειδικού κοινού, να περάσουν στο ραδιόφωνο, να οδηγήσουν ακροατές σε βιβλιοπωλεία, να αναδείξουν νέους ποιητές, να επιτελέσουν έναν λειτουργικότερο ρόλο στο σύγχρονο μουσικό corpus.  Το ζήτημα είναι πιο σύνθετο -και δεν θα αναλυθεί στο παρόν κείμενο- από την εύκολη σύγκριση με τα αντίστοιχα έργα περασμένων δεκαετιών και τον συσχετισμό των  ταλέντων.

*Αποσπάσματα από μια ευρύτερη σχετική Μελέτη

[25 ΔΙΣΚΟΙ ΜΕΛΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΠΟΙΗΣΗ 2000-2025]