`

Ξεχωρίζω πάντα σαν πενταπόσταγμα της απλόχερης συνεισφοράς του Τάσου Λειβαδίτη τούς πιο κάτω στίχους από τη συλλογή Συμφωνία αρ. Ι (Αθήνα, 1957) «Και πες τους, σύντροφε, δε φέρνω κανένα μήνυμα./Απλώς τον ανθρώπινο πόνο υπενθυμίζω.» Αυτή είναι συμπύκνωση που δεν επιχειρεί να υποκαταστήσει την επιβαλλόμενη άμεση ψηλάφηση στη σκαπτή ύλη που απολαμβάνουμε από της άδολης ψυχής του ποιητή τα κοιτάσματα. Σίγουρα το δίστιχο αυτό και τη σημασία του δεν θέλησαν να πληροφορηθούν εκείνοι οι κύκλοι της αντιδραστικής εξουσίας που δίκαζαν τον δήθεν «αντεθνικό» ποιητή εξαιτίας της …επικίνδυνης αγάπης, που αποτελούσε κατʼ ουσιάν το φορτίο της συλλογής Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου και λογόκριναν το περιεχόμενο ή καταδίωκαν την προβολή της νεορεαλιστικής ταινίας Συνοικία το όνειρο της βασισμένης σε σενάριο του Τάσου Λειβαδίτη και του Κώστα Κοτζιά.
Ιδεολογικές και αισθητικές πλευρές του ποιητικού έργου του Λειβαδίτη και της πολυδιάστατης αγωνιστικής συγγραφικής παρουσίας του ανέδειξαν με αφορμές επετειακές, ιδίως στα εικοσάχρονα του θανάτου του Λειβαδίτη, οι δοκιμιακές εργασίες και οι ανθολογήσεις σαν αυτές των Γιώργου Δουατζή, Γιάννη Κουβαρά, Γιώργου Μαρκόπουλου, Παναγιώτη Νούτσου (εκδομένες στα 2008 και 2009) και πλήθος δημοσιευμάτων σε έντυπα από φίλους της ποίησής του.
Τα θέματα αυτά, όπως και τη σχέση με την «επικοινωνιακή ποίηση», τη σημαίνουσα θέση εντός της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, τη διέλευση του ποιητή μέσα από αυτό το ποιητικό σύμπτωμα που οι κριτικοί απέδωσαν ως «ποίηση της ήττας», διεξέρχεται η επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Έλλη Φιλοκύπρου στην πολυσέλιδη εισαγωγή της στη μελέτη «Ένοχος μιας μεγάλης αθωότητας». Η ποιητική περιπέτεια του Τάσου Λειβαδίτη που πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη, εικοσιπέντε χρόνια από τον θάνατό του ποιητή.
Η αμερόληπτη και απροκατάληπτη ενασχόληση της Φιλοκύπρου με την ελληνική ποίηση και την πεζογραφία του 20ου αιώνα προϊδεάζει για ένα πόνημα ξεχωριστό.

`

ΕΥΕΡΓΕΤΗΜΑΤΑ

Το κορίτσι των προαστίων, διάφανο, στην πρώτη του νιότη. Μάτια πέτρες, η ακίνητη πόλη. Θα μπορούσε κανείς να συλλαβίσει όλη της την έκταση. Όμως οι τομές των δρόμων, οι έρωτες, τα εμπορεύματα, οι εκπλήξεις. Μες στο φως της θα εξελίσσεται. Η ακμή της θα είναι παρατεταμένη. Κοίταξε πώς γελάει το διάφανο κορίτσι των προαστίων. Είναι ήδη στην πρώτη του νιότη και φαίνεται σαν μες απ΄τα φτεροκοπήματα. ʽΗσυχα, απλώνει τα πέπλα της και αυτοκηρύσσεται πολιτεία. Τα πρωινά γερνά και ευεργετεί.

`

*

ΟΙ ΣΚΟΠΟΙ
Πέρασε χειμωνιάτικος από το δρόμο μας. Τραγουδούσε χαμηλούς σκοπούς, όπως οι οδοιπόροι. Είπαν ήταν εδώ και αιώνες νεκρός σε ένα ναυάγιο στις Αντίλλες. Τώρα λοιπόν ένας πνιγμένος σέρνεται στις πολιτείες μας. Άσβηστος ίσκιος γυρνά τις νύχτες και όλο κλαίει εμπρός στα αγάλματα. Κάθε πρωί σκοτωμένος στις στέρνες. Κάθε πρωί ζωηροί μανδραγόρες, κάτω από τους κρεμασμένους μας.

`

E.M. Forster – Ε.Μ. Φόρστερ (1879-1970)

Ο Ε.Μ. Φόρστερ γεννήθηκε στο Λονδίνο την 1η Ιανουαρίου 1879, και ήταν ο κύριος εκπρόσωπος του ανθρωπισμού (humanism) της Μεγάλης Βρετανίας. Δημοσίευσε πέντε μυθιστορήματα όσο ζούσε ― Where Angels Fear to Tread [Όπου άγγελοι φοβούνται να βαδίσουν] (1905), The Longest Journey [Το πιο μακρινό ταξίδι] (1907), A Room with a View [Ένα δωμάτιο με θέα] (1908), Howards End (1910), A Passage to India [Ένα πέρασμα στην Ινδία] (1924) ― μια σειρά διηγημάτων (συνολική έκδοση, 1948), κριτική, δοκίμια και βιογραφίες. Το Maurice (1913-14), που δόθηκε στη δημοσιότητα μετά το θάνατό του το 1971, είναι ένα αδύναμο μυθιστόρημα που αφορά το πρόβλημα της ομοφυλοφιλίας του. Η μεγαλύτερη επιτυχία του ήταν αναμφίβολα το  Ένα πέρασμα στην Ινδία, μετά από το οποίο δεν έγραψε κανένα σπουδαίο έργο. Το κύρος του Φόρστερ ως μείζων μυθιστοριογράφος αναμφισβήτητα βασίζεται σʼ αυτό το μυθιστόρημα. Τα προηγούμενα βιβλία του έχουν σημαντικά ελαττώματα και είναι «φτιαχτά». Στο Ένα πέρασμα στην Ινδία, η καλλιτεχνική παρόρμηση του Φόρστερ έχει την δύναμη να δημιουργήσει μια οργανική πλοκή που εξαρτάται από μια ασάφεια: τι έκαναν ή δεν συνέβη μεταξύ της Αντέλα Κουέστ και του Αζίζ στις Malabar Σπηλιές. Ο Αζίζ δικάζεται για απόπειρα βιασμού, μα δεν μαθαίνουμε ποτέ την αλήθεια. Μεταφέρει μια μοναδική αίσθηση της τραγωδίας του κενού που υπάρχει μεταξύ των Ινδών και των Άγγλων, ακόμη κι αν δεν το επιθυμούν. Επιπλέον, ενώ το μυθιστόρημα λειτουργεί στην εντέλεια σε ρεαλιστικό και ψυχολογικό επίπεδο, λειτουργεί επίσης σε συμβολικό επίπεδο ― με τις ίδιες τις Malabar Σπηλιές και την παράξενη προσωπικότητα της κυρίας Μώρ, ως τα δύο βασικά σύμβολα. Σʼ ένα υπέροχο (καθότι έξυπνο και προκλητικό) βιβλίο κριτικής, Aspects of the Novel [Πτυχές του μυθιστορήματος] (1927), ο Φόρστερ μελέτησε διεξοδικά και μετά απέρριψε τη γνώμη του Αμερικανού μυθιστοριογράφου Henry James [Χένρυ Τζέιμς] (1843-1916) ότι ένας συγγραφέας πρέπει προπάντων νʼ αποφεύγει να εκφράζει την προσωπική του αντίληψη  και στα δικά του βιβλία, ούτε λίγο ούτε πολύ, ο Φόρστερ είναι ο παντογνώστης αφηγητής. Πάντως ο δάσκαλός του είναι ο Μαρσέλ Προύστ [Marcel Proust] (1871-1922).
Οι μορφωτικές επιρροές στον Φόρστερ προήλθαν από το Kingʼs College, Cambridge, στις αρχές του 20ου αιώνα, τα πολλά ταξίδια ανά τον κόσμο ― και τον Καβάφη, τον οποίο γνώριζε. Ίσως να κατόρθωνε περισσότερα αν είχε συμβιβαστεί δημοσίως (ως μυθιστοριογράφος) με την ομοφυλοφιλία του. Το μεταθανάτιο Meurice είναι ευαίσθητο, αλλά δείχνει πόσο μακριά ήταν από το να αντιμετωπίσει την άποψη του εαυτού του που τόσο πολύ τον βασάνιζε.
Ο Φόρστερ πέθανε από καρδιακή προσβολή στις 7 Ιουνίου 1970 στο Coventry σε ηλικία 91 ετών.