Είναι γνωστή τοις πάσι η σχέση ιατρικής, φιλολογίας και φιλοσοφίας και θα περιοριστώ να αναφέρω τα παραδείγματα του Αδαμάντιου Κοραή και του Ιωάννη Καποδίστρια. Θα καταγράψω, επίσης, τη φράση του Ιπποκράτη: Ιητρός γαρ φιλόσοφος ισόθεος. Αυτό το αόρατο νήμα που συνδέει την ιατρική με τη φιλολογία και τη φιλοσοφία θα επιβεβαιωθεί μέσα από το έργο του Καθηγητή Ιωαννίδη.
Ο Ιωάννης Π.Α. Ιωαννίδης απέχει παρασάγγας από τον κλασικό σύγχρονο επιστήμονα ο οποίος ασχολείται με ένα εξαιρετικά περιορισμένο αντικείμενο, με μια επιστημονική λεπτομέρεια η οποία, μεταξύ μας, συχνά είναι μικρής σημασίας. Δεν του ταιριάζει να γνωρίζει σχεδόν τα πάντα για το σχεδόν τίποτα. Είναι ταυτόχρονα σπουδαίος επιστήμονας και βαθύς διανοητής. Είναι η κλασική περίπτωση του «homo universalis» με τα πολλά ενδιαφέροντα, τα πολλά ταλέντα, τη βαθιά ευφυΐα, και τη βαθιά γνώση σε πολλούς τομείς, όπως οι θετικές επιστήμες, η φιλοσοφία, η παγκόσμια ιστορία, η μουσική, η τέχνη και η λογοτεχνία. Το ταξίδι του αναπολεί ένα πλούσιο πολιτισμικό σύμπαν. Ας μην λησμονούμε ότι κατά τη διάρκεια του ταξιδιού διατρέχει κανείς τουλάχιστον τρεις φορές το ίδιο μονοπάτι: το επινοεί, το πραγματώνει και το καταγράφει επιστρέφοντας.

Ο Γιάγκος Πλατής ανήκει στις νέες ιδιαίτερες λογοτεχνικές – ποιητικές φωνές. Έκανε την πρώτη του εμφάνιση το 2020 μέσω των εκδόσεων Οσελότος με ένα τόμο μικρών πεζών με τίτλο «Σήμερα είπα να μη γράψω» κι εκεί ήδη φάνηκε πως ο νεαρός δημιουργός κάτι ξεχωριστό είχε να πει και δικαίως κέρδισε την προσοχή μιας μερίδας αναγνωστικού κοινού. Λίγο καιρό πριν, ο Πλατής πραγματοποίησε το επόμενο βήμα του παραδίδοντας την πρώτη του ποιητική συλλογή «Χάνοντας χρόνο», αυτή τη φορά μέσω των εκδόσεων Έναστρον που φιλοξενούν υπό τη στέγη τους νέους αλλά και καταξιωμένους εργάτες του λόγου σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Με σπουδές Κοινωνιολογίας στο Πάντειο και ΜΜΕ στο City University of London, ο Πλατής ασχολείται επαγγελματικά με την αρθρογραφία και με τη μουσική αλλά ασχολείται και με το σαγηνευτικό παιχνίδι των σκέψεων, της αφήγησης και της παρατήρησης σκιών, βλεμμάτων και καταστάσεων που αποκτούν υπόσταση μέσω των λέξεων -και του ρυθμού και της δύναμής τους- και γίνονται ιστορίες που αντικατοπτρίζουν όσα ζούμε, όσα νιώθουμε, φοβόμαστε, αρνούμαστε, παραδεχόμαστε, όσα ομολογούμε ή αποκρύπτουμε από τον εαυτό μας και τους άλλους -αιχμάλωτοι ελεύθεροι στη μικρή ζωή μας, παγιδευμένοι στον ιστό των παθών μας, των συναισθημάτων, των αδιέξοδων πόθων μας, των εσωτερικών μας εκρήξεων που μας ωθούν μακριά απ’ τον ρυθμό του κόσμου.

Στη συλλογή «Χάνοντας χρόνο», που περιέχει 32 ποιητικές ιστορίες για τον άνθρωπο και τα βάθη, τους βυθούς και τους ουρανούς του, ο Γιάγκος Πλατής καταθέτει έντιμα, καθαρά, μεστά και εύστοχα τ’ αληθινά μας, τα χαμένα / καμένα χαρτιά μας, τις εναλλαγές και τις συναλλαγές μας, τις κραυγές και τους ψιθύρους μας, την άνευρη ενηλικίωσή μας, τα παραμύθια εκείνα που χτίζουμε και μέσα τους ζούμε κι εκείνα που πουλάμε σε τιμή ευκαιρίας, τη μνήμη που μας μεθά και μας χτυπά σαν ηλεκτρικό ρεύμα, τα μάτια μας που ατενίζουν στωικά την αλλαγή σκυτάλης των εποχών.  Κυρίως γραμμένα σε α’ πρόσωπο ενικού αριθμού -άρα εξομολογητικού ύφους- (με την παράλληλη χρήση του β’ ενικού και του α’ πληθυντικού), τα πεζοποιήματα / ποιήματα του «Χάνοντας χρόνο» πορεύονται στο σήμερα -συχνά με  το βλέμμα στραμμένο στο χθες-, στη ζωή στο κλεινόν άστυ (το εσωτερικό και εξωτερικό, το κυριολεκτικό και μεταφορικό).

Μια δυστοπική ποίηση ταξικής και υπαρξιακής κατάρρευσης

Η τελευταία ποιητική συλλογή του Σωτήρη Νούσια, Λαιμητόμος στον ουρανό (ΑΩ, 2023), αποτελεί ένα έργο που ξεχωρίζει για τη δυναμική της γλώσσας και την τόλμη της κριτικής της. Συνδυάζει την πολιτική και κοινωνική κριτική με υπαρξιακά ερωτήματα, προσφέροντας μια δυναμική και συχνά δυστοπική προοπτική για τον σύγχρονο κόσμο.

Οι πολιτικές και υπαρξιακές προβολές της δημιουργούν μία ατμόσφαιρασκοτεινή, με στίχους γεμάτους εικόνες βίας, αποξένωσης και αντίστασης, όπου η αφηγηματική πυκνότητα ισορροπεί με μία γλώσσα συμβολική και μερικές φορές προκλητική.

Ξεχωρίζει η εικονιστική γλώσσα με τη χρήση μεταφορών και σκοτεινών εικόνων (μια λαιμητόμος ακρωτηριάζει τον Ουρανό). Ο ουρανός-λαιμητόμος μοιάζει να συμβολίζει το τέλος των αστικών ψευδαισθήσεων, οδηγώντας στην ταξική συνειδητοποίηση μέσω της καταστροφής.

Χαρακτηριστική είναι η μπαχτινικήπολυφωνία του έργου. Οι στίχοι του Νούσια εναλλάσσονται μεταξύ λυρισμού, σαρκασμού και προφητικού τόνου, δημιουργώντας μια δυναμική ανάγνωση. Η χρήση αντισυμβατικών εκφραστικών δομών αποκαλύπτει μια απόπειρα διατάραξης της γλωσσικής ρουτίνας.Ο ποιητής παραδίδει μια ριζοσπαστική, πολιτικά δραστική ποίηση με επαναστατικές και υπαρξιακές προεκτάσεις. Καταγγέλλει την καταπίεση, την καπιταλιστική εκμετάλλευση και την υποκρισία των θεσμών, δείχνοντας μια κοινωνία που έχει θυσιάσει την ανθρωπιά της («Άδειος Θάνατος», «Ελευθερία Άπνευστη» κ.ά.).Φέρνει στην επιφάνεια την απελπισία και την απώλεια νοήματος σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από ψευδοαναπαραστάσεις και τεχνητές εμπειρίες («Αναρωτήσεις ονείρου», «Η χορωδία της νάρκωσης»).

Αν η λογοτεχνία είναι, εν τέλει, ένας τρόπος να κατοικήσουμε τον κόσμο, τότε η ποίηση της Pia Tafdrup δεν μας μαθαίνει απλώς πώς να κατοικούμε, αλλά πώς να αισθανόμαστε τον κόσμο εκ νέου. Η δανέζα ποιήτρια, με μια διαδρομή που εκτείνεται πάνω από τέσσερις δεκαετίες, έχει δημιουργήσει ένα σώμα έργου βαθιά προσανατολισμένο στη σωματικότητα, στη φύση, στη μνήμη, στη βίωση του υποκειμένου μέσα από τις αισθήσεις.

Η πρόσφατη ελληνική έκδοση Οι Πέντε Αισθήσεις, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν, προσφέρει στο ελληνικό κοινό ένα έργο-σταθμό, τόσο στην πορεία της ίδιας όσο και στην ευρωπαϊκή ποίηση των τελευταίων ετών.

Η Tafdrup, ήδη από τα πρώτα της βήματα, έδειξε πως δεν ενδιαφέρεται για την καθαρή φόρμα ούτε για τον πολιτικό θόρυβο. Ενδιαφέρεται για τη βραδύτητα με την οποία ένα παιδί ακουμπά το δάχτυλο σε ένα τζάμι τον χειμώνα· για την αμηχανία που φέρει η μνήμη μιας φωνής· για την εσωτερική πάλη που γεννά ο έρωτας, η γλώσσα και το σώμα. Με συλλογές όπως Η Πύλη της Βασίλισσας και Τα Άλογα του Ταρκόφσκι, μας είχε ήδη μυήσει σε έναν κόσμο όπου η μεταφυσική δεν είναι σύστημα σκέψης, αλλά ποιητική αίσθηση· μια ανοιχτή πληγή που μοιάζει με προσευχή.

Σε αυτό το πλαίσιο, η σειρά Οι Πέντε Αισθήσεις λειτουργεί σαν το αποκορύφωμα μιας μακρόχρονης ποιητικής αναζήτησης. Εδώ, η Tafdrup διαμορφώνει συστάδα ποιητικών ενοτήτων όπου κάθε αίσθηση αποκτά τη δική της ποιητική συντακτική και ρυθμική δυναμική. Η Γεύση του Ατσαλιού είναι ένα έργο αιχμηρό, σχεδόν μεταλλικό, γεμάτο μνήμες βίας, απωλειών και απογευματινών επιστροφών. Η Μυρωδιά του Χιονιού αγγίζει το σχεδόν άπιαστο — ο κόσμος γίνεται ανάμνηση πριν ακόμα συμβεί. HΘέα του Φωτός συνθέτει μια ποιητική του βλέμματος, όπου το βλέμμα είναι πάντα ενεργό, φορτισμένο, μερικές φορές και επικίνδυνο. Ο Ήχος Απ’ τα Σύννεφα ασχολείται με το απροσδιόριστο του ήχου, με την ηχώ του ανείπωτου. Τέλος, Το Άγγιγμα του Δέρματος — η πιο σπαρακτική ίσως από τις πέντε συλλογές — προσφέρει μια ποιητική της εγγύτητας, της απώλειας και της ανασύστασης της ταυτότητας μέσω του άλλου.

Ο αρσενικός λόγος στην ποίηση του Καλυβίτη: έμφυλη αποδόμηση ή πατριαρχική επιβεβαίωση;

Στη σύγχρονη ελληνόφωνη ποιητική παραγωγή παρατηρείται μια επίμονη προσοχή προς την οπτική αισθητική του στίχου. Η μεταμοντέρνα αποδόμηση του στίχου και η διάταξη του ποιητικού σώματος μοιάζουν να έχουν αναχθεί σε κριτήριο λογοτεχνικής αξίας. Συχνά μάλιστα, κριτικά κείμενα εκθέτουν τις τυπογραφικές ακροβασίες (φόρμα), αδιαφορώντας για τις ιδεολογικές εγγραφές που ενσωματώνονται στο ίδιο το αισθητικό, καθιστώντας τελικά τον πατριαρχικό λόγο όχι μόνο απαρατήρητο, αλλά και εξιδανικευμένο, ντυμένο με τον μανδύα του “τραυματισμένου αρσενικού” ή του “ριζοσπάστη δημιουργού”. Ωστόσο, συχνά πίσω από την πειραματική μορφή λανθάνει ο ίδιος εξουσιαστικός ετεροκανονικός λόγος που τελικά οδηγεί σε αποσιώπηση της έμφυλης βίας, όχι μόνο ως θεματικής, αλλά και ως δομικής συνθήκης της ποιητικής παραγωγής. Ένας λόγος κυριαρχικά ανδρικός που διασπά βίαια το σώμα του άλλου –το γυναικείο– τοποθετώντας το στη σιωπή. Η γυναίκα δεν γράφει, δεν ενεργεί, δεν υπάρχει παρά ως υλικό προς κατανάλωση και αποδόμηση.

Η ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Καλυβίτη, Ο Ιονέσκο παραφυλάει στην πόρτα ιανουάλις (Θράκα, 2025), είναι μια ποιητική συλλογή που αποδεικνύει ότι η νέα γενιά μπορεί να αναδείξει πρωτότυπες φωνές στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία. Οι στίχοι του Καλυβίτη διακρίνονται από μια σπάνια δραματική ένταση με σκοτεινές εικόνες και ένα πολυεπίπεδο γλωσσικό παιχνίδι που προκαλεί τον αναγνώστη και την αναγνώστρια να εμβαθύνουν σε έναν κόσμο γεμάτο συναισθηματικές και υπαρξιακές ανακαλύψεις. Η γλώσσα του είναι πυκνή, συχνά ελλειπτική, και φέρνει στο προσκήνιο μια ατμόσφαιρα που ταλαντεύεται ανάμεσα στο ονειρικό και τον παραστατικό ρεαλισμό.

Η συλλογή αποτελείται από ποιήματα που εξερευνούν θέματα όπως ο θάνατος, η μνήμη, η αποξένωση, η ερωτική επιθυμία και το ανθρώπινο σώμα. Οι εικόνες που χρησιμοποιεί ο ποιητής είναι συχνά βίαιες και διαταραγμένες. Για παράδειγμα, στο ποίημα «Ανεμοθύελλα», η φύση μεταμορφώνεται σε δαιμονική δύναμη που αλληλεπιδρά με τον ανθρώπινο ψυχισμό, ενώ στο «Σεπτέμβριος», ο μήνας γίνεται μια ανθρωπομορφική ύπαρξη που συμβολίζει τόσο τη γέννηση όσο και τον θάνατο. Αυτές οι εικόνες δημιουργούν μια αίσθηση δυστοπίας, όπου τα όρια ανάμεσα στο σώμα, τη φύση και το υπερφυσικό θολώνουν.