`

[Μονκς Χάουζ, Ρόντμελ, Σάσσεξ]

Κυριακή [23(;) Μαρτίου 1941]

Αγαπημένη[1],

Δεν φαντάζεσαι πόσο μου άρεσε το γράμμα σου[2]. Αυτήν τη φορά, όμως, νιώθω ότι έχω πάει πολύ μακριά για να επιστρέψω. Είμαι σίγουρη πια ότι τρελαίνομαι πάλι. Είναι ακριβώς όπως την πρώτη φορά, ακούω συνέχεια φωνές, και ξέρω πως τώρα δεν θα το ξεπεράσω.
Το μόνο που θέλω να πω είναι ότι ο Λέοναρντ υπήρξε εξαιρετικά καλός, καθημερινά, πάντα• δεν μπορώ να φανταστώ κάποιον άλλον που θα έκανε περισσότερα για εμένα. Ήμασταν απόλυτα ευτυχισμένοι μέχρι τις τελευταίες εβδομάδες, όταν ξεκίνησε αυτή η φρίκη. Θα τον διαβεβαιώσεις γιʼ αυτό; Νιώθω πως έχει να κάνει τόσα πολλά, πως θα συνεχίσει, καλύτερα χωρίς εμένα, και θα τον βοηθήσεις εσύ σε αυτό.
Δυσκολεύομαι να σκεφτώ καθαρά πλέον. Εάν μπορούσα, θα σου ʼλεγα τι σημαίνετε εσύ και τα παιδιά για μένα. Νομίζω πως ξέρεις.
Το πάλεψα, μα δεν μπορώ άλλο.

Βιρτζίνια

`

`

Πρόλογος: Γεωργία Λαδογιάννη, Επιμέλεια- Έρευνα: Ηρακλής Κακαβάνης

`

Ο ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΣ

ΑΥΓΗΝ αυγή
και μόλις βγει
στον ουρανό
το γαλανό
απ” το βουνό του ήλιου ο δαυλός
από κοντά
τον χαιρετά
με λαγαρή
φωνή αργυρή
ο ψάλτης ο κορυδαλλός

ΕΤΣΙ κ” εσύ
Νιότη χρυσή,
όλη χαρά
με τα φτερά
της φαντασιάς στα ουράνια πέτα.
με λαγαρή
φωνή αργυρή
σαν τον τρελό
κορυδαλλό
τον Ηλιο, τη Ζωή χαιρέτα.
`
40 ποιήματα του Κώστα Βάρναλη για παιδιά έρχονται στο φως, 90 περίπου χρόνια από τότε που πρωτοεκδόθηκαν. Όπως επιβεβαίωσε και η προσωπική έρευνα του Ηρακλή Κακαβάνη, είχαν δημοσιευτεί -κατά παραγγελία- και με την υπογραφή του Νώντα Έλατου (ψευδώνυμο του εκπαιδευτικού Επαμεινώνδα Γ. Παπαμιχαήλ) στην ποιητική συλλογή “Ο κορυδαλλός”, καθώς η μεταξική δικτατορία δεν επέτρεπε στο μεγάλο μας ποιητή να δημοσιεύσει τίποτε με το δικό του όνομα. Τα ποιήματα αυτά θα έμεναν ίσως στην τυπική αναφορά της επιμελήτριας του “Αρχείου Βάρναλη” Θεανώς Μιχαηλίδου, που τα συμπεριέλαβε στην εργογραφία του Κ.Βάρναλη, αν το κριτικό πνεύμα του Ηρακλή Κακαβάνη δεν τα εκτιμούσε όπως τους έπρεπε, ώστε να τα παρουσιάσει, για πρώτη φορά, στο περιοδικό Θέματα Παιδείας (τεύχ. 51-52) προαναγγέλλοντας την τωρινή έκδοσή τους.
Περιορισμένα σʼ ένα βαθμό απʼ τον κανόνα της λογοκρισίας και της κυρίαρχης αγωγής -αναγκαίο κακό της επιδιωκόμενης κυκλοφορίας τους-, φέρνουν ωστόσο τη σφραγίδα της τεχνικής δεξιοτεχνίας και του κοφτερού πνεύματος ενός αξεπέραστου δημιουργού. Διδακτικά στο κύριό τους περιεχόμενο, διακρίνονται από το σατιρικό και λυρικό στοιχείο της βαρναλικής τέχνης. Κι ό,τι δεν αποδέχεται η συνείδηση του μεγάλου ποιητή γνωρίζει εξίσου έντεχνα να το υπονομεύει.
Παιχνιδιάρικα και συνάμα τρυφερά, αλλά πάντα ρεαλιστικά, ο Βάρναλης μάς παρουσιάζει, ακόμα και κατʼ αντιπαράθεση, χαραχτήρες παιδιών που μαθαίνουν, μεγαλώνουν και διαπλάθονται μέσα στις λαϊκές οικογένειές τους, με τις δυσκολίες της ζωής και τις συγκρούσεις της εποχής να εκδηλώνονται τουλάχιστον στο επίπεδο των ηθικών αξιών. Και, στις περισσότερες περιπτώσεις, φέρνει σε πέρας μιαν ολότελα απολαυστική δημιουργία.

Ρίτα Νικολαΐδου, φιλόλογος, διευθ. “Θέματα Παιδείας”

`
*********************************************************
[…] Η έρευνα απρόσμενα έφερε στο φως και ένα θησαυρό από τριάντα εννιά παιδικά ποιήματα, που έγραψε – κατά παραγγελία- το 1936 ο Κώστας Βάρναλης και δημοσιεύτηκαν στις αρχές του 1937 με την υπογραφή του Νώντα Έλατου. Πρόκειται για ψευδώνυμο του Επαμεινώνδα Γ. Παπαμιχαήλ, εκπαιδευτικού, ποιητή και συγγραφέα πολλών σχολικών βιβλίων. Έγραψε τα ποιήματα κατά παραγγελία και επʼ αμοιβή! Τα πούλησε στον Νώντα Έλατο.

`

Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΦΥΓΗΣ

Συλλάβισα σιωπές
σε λίστες αναμονής
μα τώρα πια
μιλώ τη γλώσσα της φυγής.

Το παρακείμενο μονοπάτι
φλυαρεί ακατάπαυστα.
Βηματισμός αόριστος
ζωή χαμένη.

Στον ενεστώτα χρόνο
ένα ταξίδι τραυλίζει
στα χείλη μου
καθώς προσπαθώ να φωνάξω
τον μέλλοντα του δρόμου.

Μιλώ τη γλώσσα της φυγής,
αυτοδίδακτος
στη μητρική γλώσσα
των ονείρων μου.

Πώς να συνεννοηθούμε;

[Ο πίνακας του εξωφύλου είναι έργο της εικαστικού Μαρίας Ξενούλη]

`

Η Μνήμη·

ολοκλήρωμα της απώλειας,

ασυνεχής στη συνέπειά της,

θυσιάζει…

Οι οιωνοί είναι επιφυλακτικοί.

Γνωρίζουν

ή

φοβούνται;

Στον βωμό,

δακτυλικοί εξάμετροι

συγκροτούνται σε χρησμό.

«Αναλώσιμα σφάγια

είσαστε όλοι·

το μεσημέρι οι κρεοπώλες,

δωρεάν θα σας μοιράζουνε»

μεταφράζω

και σκέφτομαι

τη διατίμηση της Ψυχής να προλάβω

στην αγορά.

`

(είμαι καλά)

το καλάθι της έκφρασης
περιέχει
πρωινή ναυτία,φλούδες ψέματος,σπόρους υπομονής,
το κρέμασες δεύτερο
μαστό να ταίσεις
εμένα, την πρόσχαρη αμηχανία
μια θάλασσα θυσία
ένας ουρανός βωμός
κι εσύ το λυρικό δειλινό

***

λάθεψε το κύμα
γλύφει ανεμικά περάσματα, τους δρόμους
δεν φτύνει ξανθό νερό μα πικρό σάλιο
έχει χέρια, πόδια
κουβαλάει την μνήμη αλλά όχι
για να ξαναπεράσει από κει
για να χαθεί μαζί
της
σε νέο χώμα,είμαι τρύπια βάρκα και
με σέρνω στην
άκρη της σελίδας

***

η ποίηση
υπόθεση αφιλοκερδής