«Η ΠΑΡΑΒΑΣΗ» της συνείδησής μας

«Όσο πληθαίνουν οι νόμοι, πολλαπλασιάζονται οι παράνομοι»

Λάο Τσε

Το πιο πάνω ρητό στροβίλιζε στο μυαλό μου, διαβάζοντας την πολύ υποσχόμενη νουβέλα του αξιόλογου κύπριου πεζογράφου Κυριάκου Στυλιανού, ο οποίος μας έχει δώσει εξαιρετικά δείγματα γραφής με τη διηγηματική του συλλογή «Κλεμμένα παιχνίδια» (Αρμίδα, 2022) και τη νουβέλα «Ανάπηρος Ορίζοντας» (Αρμίδα, 2024).

Η ιστορία της εν λόγω νουβέλας αναφέρεται στον Ελευθέριο Ελευθερίου,έναν τριανταπεντάχρονο περίεργο και ατημέλητο τύπο, ο οποίος, αποφασίζει μια μέρα να κάνει κάτι το οποίο θεωρείται, από πολλούς, αδιανόητο: να καταγγείλει τον εαυτό του για μια τροχαία παράβαση σε έναν αστυνομικό σταθμό! Μαζί του κουβαλά μια μυστηριώδη μαύρη τσάντα, το περιεχόμενο της οποίας κρατείται από τον συγγραφέα, μυστικό. Φτάνοντας στο αστυνομικό τμήμα, θα περάσει από τα αδιάκριτα βλέμματα του φρουρού Κώστα και της καθαρίστριας Χρυστάλλας. Τα δύο αυτά πρόσωπα, ας σημειωθεί, είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας, βιοπαλαιστές, άτομα που συναντάς εύκολα στη σημερινή σύγχρονη κοινωνία, τα οποία προσθέτουν αυθεντικότητα στην αφήγηση του Στυλιανού.

Φτάνοντας, λοιπόν, στο αστυνομικό τμήμα, ο Ελευθερίου θα συναντήσει το αδυσώπητο πρόσωπο του συστήματος εξουσίας στα πρόσωπα του Προϊστάμενου αστυνομικού, Παναγιώτη Οικονόμου, των Υφιστάμενων αστυνομικών Αντωνίου, Γεωργίου, Ιωάννου αλλά και του αστυνομικού Αντρέα, ο οποίος στο τέλος θα τον πετάξει έξω από το γραφείο, μετά από υποδείξεις του Προϊσταμένου του. Όταν, θα βρεθεί μόνος του ξανά ο Ελευθερίου, μέσα από τον μονόλογό του, που υφαίνει έντεχνα ο Στυλιανού, θα αποκαλυφθεί πως ο Ελευθερίου δεν είναι τόσο αθώος τελικά, διότι, ενώ δήλωσε πως παραβίασε το όριο ταχύτητας στον δρόμο κατά 20 χιλιόμετρα, στην πραγματικότητα είχε χτυπήσει, πριν μερικές μέρες με το αυτοκίνητό του, έναν άλλο οδηγό που προσπαθούσε στην άκρη του δρόμου, να αλλάξει το ελαστικό του αυτοκινήτου του που είχε σκάσει. Άρα, στην πραγματικότητα, το σύστημα εξουσίας που ο ίδιος ο Ελευθερίου είχε πρόθεση  να διακωμωδήσει και να εξευτελίσει, αυτό το ίδιο νοσηρό σύστημα χρησιμοποίησε και ο ίδιος για να μην του καταλογιστούν ευθύνες για την πράξη του.Με άλλα λόγια εφάρμοσε αυτό που τόσο διαδεδομένα λέγεται πια: «Μάθε τους κανόνες σαν επαγγελματίας, για να μπορείς να τους παραβιάσεις σαν καλλιτέχνης».

Η νουβέλα «Η παράβαση» χωρίζεται σε 7 επεισόδια και θα μπορούσαν άνετα να είναι οι σκηνές θεατρικής παράστασης:«Στο προαύλιο», «1η και 2η σκηνή», «Στο γραφείο του Προϊσταμένου», «Δύο διαφορετικές συζητήσεις», «Επιστροφή στο Γραφείο», «Ανεμοστρόβιλος» και «Επίλογος».

Για να καταλάβει κανείς την υποκριτική δεινότητα της Δάφνης Πατακιά, θα πρέπει πρωτίστως να κατανοήσει τη δυνατότητά της να κατοικεί σ’ ένα διαρκές όριο ανάμεσα στο εγώ και το εσύ. Τι εννοώ μ’ αυτό; τη δυνατότητα να μπορεί αλλάζει ταυτότητες διατηρώντας ένα προσωπικό στίγμα σ’ αυτές. Στο πρόσωπό της υπάρχει κάτι που αντιστέκεται στην ταυτότητα. Δεν είναι ακριβώς μυστήριο· είναι η αδυναμία του προσώπου να κλείσει. Το βλέμμα της δεν ολοκληρώνει τον χαρακτήρα. Τον αφήνει ανοιχτό, σαν πληγή. Το σώμα δεν κατοικεί ποτέ εντελώς μέσα στο όνομα που του δόθηκε. Δεν υπάρχει ταυτότητα Γι’ αυτό και οι ηρωίδες της μοιάζουν να βρίσκονται πάντοτε σε κίνηση. Δεν μετακινούνται απλώς μέσα στον χώρο. Μετακινούνται έξω από τον εαυτό τους.

Ιδιαίτερα στη Benedetta του Paul Verhoeven, η Δάφνη Πατακιά δεν υποδύεται απλώς την Bartolomea. Εισέρχεται σ’ έναν χώρο όπου το σώμα, προτού ακόμη μιλήσει, έχει ήδη καταδικαστεί. Το μοναστήρι είναι ο τόπος της πειθαρχίας, της σιωπής, της απαγόρευσης· ένα σώμα που επιθυμεί βρίσκεται εκεί πάντοτε κατηγορούμενο για κάτι που μπορεί να κάνει. Κι όμως, ακριβώς μέσα σε αυτή την απαγόρευση, το σώμα αρχίζει να αποκτά τη μεγαλύτερη έντασή του. Η Bartolomea είναι, από την πρώτη της παρουσία, ένα σώμα που δεν έχει ακόμη βρει τη θέση του μέσα στον κόσμο. Η Πατακιά δεν την παρουσιάζει ως μια γυναίκα που αποφασίζει να επαναστατήσει. Η εξέγερση συμβαίνει βαθύτερα, σχεδόν ακούσια. Στο βλέμμα, στην κίνηση, στον τρόπο με τον οποίο πλησιάζει ένα άλλο σώμα. Δεν υπάρχει πρόγραμμα. Υπάρχει έλξη.

Και η έλξη είναι ήδη μια μορφή παραβίασης.

Στον κόσμο της Benedetta, το σώμα πρέπει να είναι καθαρό επειδή πρέπει να ανήκει στον Θεό. Όμως η σάρκα δεν γνωρίζει σε ποιον ανήκει. Η επιθυμία εμφανίζεται χωρίς άδεια. Δεν ζητά ερμηνεία ούτε συγκατάθεση από τον νόμο. Απλώς συμβαίνει. Αυτό είναι που κάνει την Bartolomea τόσο επικίνδυνη.Δεν είναι η γυναίκα που αρνείται συνειδητά το ιερό. Είναι η γυναίκα μέσα από την οποία το ιερό και το βέβηλο παύουν να μπορούν να διαχωριστούν. Η Πατακιά παίζει αυτή την αστάθεια με μια αξιοσημείωτη οικονομία. Δεν χρειάζεται να καταστήσει την Bartolomea προκλητική. Το αντίθετο: η δύναμή της βρίσκεται στην απλότητα. Στο βλέμμα που παραμένει λίγο περισσότερο απ’ όσο επιτρέπεται. Στο σώμα που πλησιάζει. Στην αμηχανία πριν από το άγγιγμα. Στη σιωπή που γίνεται πιο ερωτική από οποιαδήποτε δήλωση. Το ερωτικό, έτσι, δεν βρίσκεται μόνο στη σκηνή της σωματικής επαφής. Έχει ήδη αρχίσει πολύ νωρίτερα. Βρίσκεται στην αναμονή της επαφής. Και η αναμονή είναι ίσως η πιο καθαρή μορφή επιθυμίας: το σώμα βρίσκεται ακόμη απέναντι από το αντικείμενό του, αλλά έχει ήδη χάσει την αυτάρκειά του. Το ερωτικό δεν είναι απλώς η απόλαυση του άλλου· είναι η στιγμή κατά την οποία το κλειστό άτομο πλησιάζει την απώλεια των ορίων του. Ο άνθρωπος επιθυμεί τον άλλον επειδή, μέσα από τον άλλον, επιθυμεί να πάψει να είναι απολύτως ξεχωριστός. Αυτό συμβαίνει στην Bartolomea. Το σώμα της δεν ζητά απλώς ένα άλλο σώμα. Ζητά, χωρίς να το γνωρίζει, τη διάρρηξη της μοναχικότητάς του.

Ο Μάκης Τσίτας μάς ξαφνιάζει πάντα ευχάριστα με τις λογοτεχνικές δημιουργίες του. Βιβλία καλογραμμένα, που απευθύνονται σε ευρύ αναγνωστικό κοινό,σε μεγάλους και μικρούς, προφέροντάς τους τέρψη και συναισθηματική πληρότητα.

Τσίχλες ταξιδίου είναι ο τίτλος του βιβλίου του, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Ο τίτλος πρωτότυπος,προσελκύει με την πρώτη ματιά το ενδιαφέρον των βιβλιόφιλων. Αν, βέβαια, η πρώτη λέξη «τσίχλες» μας δημιουργεί ευφάνταστες εικασίες, η δεύτερη μας υπόσχεται ταξίδι.Ταξίδι γεμάτο περιπέτεια, δράση, και προπαντός γνώση. Η ζωή στην πόλη είναι δύσκολη και στην επαρχία ανιαρή, επομένως ένα βιβλίο που υπόσχεται ταξίδι είναι δώρο ανεκτίμητο.Το έχει πει άλλωστε και ο Αλεξανδρινός ότι το ταξίδι έχει αξία, η Ιθάκη θα είναι πάντα εκεί. Το ταξίδι με τιςέξοχες αφηγήσεις του Μάκη Τσίτα είναι βέβαιο ότι θα μας ενθουσιάσει και θα  μας ξεναγήσει σε ενδιαφέροντα μονοπάτια, ώστε να μείνει ανεξίτηλο στη μνήμη μας.

Τα δεκαεννέα διηγήματα του βιβλίου έχουν πολλούς αποδέκτες.Οι ήρωές τους είναι πρόσωπα οικεία στον αναγνώστη όπως και τα γεγονότα, που διαδραματίζονται στο κάθε αφήγημα, γιατί αγγίζουν τις ευαίσθητες χορδές της ψυχής του. Ίσως πάλι ψηλαφίσει σ’ αυτά και προσωπικά του βιώματα, ευχάριστα ως επί το πλείστον, που θα τον κάνουν να χαμογελάσει.

Πώς είναι δυνατόν να μη συγκινηθεί ο αναγνώστης, διαβάζοντας το διήγημα «Πάρε τη ζακέτα σου» και να μην ταυτιστεί με τον ήρωα και τις προσωπικές του αναμνήσεις από την έγνοια της δικής του μάνας, όταν μεγάλο αγόρι πια, την άκουγε να του λέει: «Είσαι καλά; Έφαγες ή ξεχάστηκες με τη δουλειά; Μην αργήσεις το βράδυ, θα ανησυχώ». Η μάνα μπορεί να έφυγε από τον μάταιο κόσμο, αλλά η αγάπη της θα ηχεί πάντα στ’ αυτιά του παιδιού, που όσο κι αν μεγαλώνει για τη μάνα είναι το παιδί της.

Το χιούμορ στον γραπτό λόγο θεωρείται «το άλας» που δίνει νοστιμιά, αρκεί ο συγγραφέας να το διαθέτει και να μπορεί να το μεταγγίσει και στα γραπτά του.

Ζήτησε να με πάρει μαζί της. Το περίμενα. Από μικρούλα, σε μένα όλες οι ματιές της. Να μάκρυναν, άραγε, τα κατάξανθα, σγουρά μαλλιά της; Και το καινούριο φόρεμα, να τόνιζε όσο έπρεπε την ασπράδα του προσώπου της και τα τσακίρικα μάτια, στο χρώμα της άγουρης ελιάς; Τα δάκρυα της χθεσινής νυχτιάς τα είχαν κάνει λόγγο άγριο τα μάτια της; Κι οι πρώτοι ίμεροι, έπαιζαν σίγουρο κρυφτό πίσω από τα χαμηλωμένα βλέφαρά της, όταν πρωτάρχισαν να την κορτεζάρουν κι έτρεμε μη και το καταλάβει ο πατέρας της;

Όλα σε μένα τα πρωτορωτούσε. Η αρχόντισσά μου, η Ξανθούλα μου η λατρεμένη… Που για χατίρι μιας θαλασσινής αγκάλης, βαθιάς, πλατιάς, που την ταξίδευε σε ωκεανούς, μα και της έταζε λιμάνι υπήνεμο, έφυγε απ’ της μάνας της την αγκαλιά κι από της Σμύρνης την αβάσταχτη ωραιότητα, για ένα μικρό, μα ολόγλυκο νησί του Αιγαίου.

«Ετούτον, μάνα μου, μαζί μου τον εθέλω. Δεν με χρειάζεται τίποτα άλλο απ’ το σπιτικό μας, ο άντρας μου θα με τα φτιάξει όλα στο νησί, ξέρει αυτός. Τάξιμο με έκαμε κι όρκο βαρύ, πως θα με κάμει ευτυχισμένη. Αμά εσύ, μη με χαλάσεις τώρα την καρδιά και μη με σεκλετίσεις. Θα τόνε πάρω στο νησί τον αϊνά μου αυτόν, μαζί με τα προικιά μου. Να σας θωρώ, κάθε που θα αϊναλίζομαι, τη μακρυνάρα μας να βλέπω, τον κήπο μας, στο πίσω μέρος του σπιτιού, κι όλα μας τα καλά. Ποιος να το ξέρει πότε θα ξανάρθω, πότε θα ξαναϊδωθούμε, μάνα μου…»

«Γιαβρί μου, εσύ… Πότε σε χάλασα εγώ χατίρι;» είπε η μάνα, και την έκλεισε στην αγκαλιά της. Το νυφικό του κοριτσιού, δαντέλα κάτασπρη, ολοκέντητη στο χέρι, έλαμπε. κρεμασμένο απέναντί μου.

Από τον μοναστικό βίο της Ι. Μονής Μαρδακίου-Γαρδικίου

στην πολιτική και εκκλησιαστική Ιστορία της Μεσσηνίας.

Με τον τίτλο Τα χειρόγραφα της Μονής Μαρδακίου – Συμβολή στην πολιτική και εκκλησιαστική Ιστορία της Μεσσηνίας κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 2026 το νέο βιβλίο του Δρα του Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήματα Ιστορίας-Αρχαιολογίας και Φιλoσοφίας) και πανεπιστημιακού καθηγητή (μέλος Εργαστηριακού Διδακτικού Προσωπικού (ΕΔΙΠ) στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου), Μάριου Αθανασόπουλου.       

Πρόκειται για ένα πολυσέλιδο ιστορικό έργο επιστημονικού χαρακτήρα, το οποίο μόνο ένας επιστήμων ιστορικός των γνώσεων και των ικανοτήτων  του παραπάνω συγγραφέα θα μπορούσε να φέρει εις πέρας. Το βιβλίο περιέχει πρωτότυπο και αδημοσίευτο αρχειακό υλικό και, μαζί με την ιστορική αφήγηση, αφορμώμενη  από τις πηγές, ρίχνει φως στη συνολική  Νεότερη Tοπική Ιστορία της Μεσσηνίας

Στον πρόλογό του ο Δήμαρχος Καλαμάτας Αθανάσιος Βασιλόπουλος επισημαίνει ως ανωτέρω την αξία του βιβλίου  αιτιολογώντας έτσι και την ευαισθησία του για τη χρηματοδότηση της έκδοσης και τονίζοντας ότι η μελέτη του βίου των μοναχών και της δράσης της Μονής Μαρδακίου (ταυτόχρονα και της Μονής Γαρδικίου), που εδράζονται στα όρια του Δήμου Καλαμάτας,προβάλλει και πτυχές του βίου της μεσσηνιακής και νεοελληνικής  κοινωνίας στα προεπαναστατικά χρόνια και μέχρι τις αρχές του προηγούμενου αιώνα.

Στο δικό του ευλογητικό σημείωμα ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ.κ. Χρυσόστομος Σαββάτος υποδεικνύει ότι ο ιστορικός ερευνητής και πανεπιστημιακός Μάριος Αθανασόπουλος διερευνά, αναλύει και παρουσιάζει την πορεία, την οποία κατέγραψε στην Ιστορία της τοπικής Εκκλησίας της Μεσσηνίας η Μονή Μαρδακίου-Γαρδικίου. Εστιάζει δε στο ότι το βιβλίο αποτελεί  την πρώτη συστηματική έρευνα για τη Μονή, όπως αυτό φαίνεται από τις βιβλιογραφικές πηγές.

Ακολουθεί το εξαιρετικά κατατοπιστικό εισαγωγικό σημείωμα του ίδιου του συγγραφέα, στο οποίο, μεταξύ άλλων, αναφέρονται οι ευχαριστίες προς τον Δήμο Καλαμάτας για την οικονομική αρωγή του, προς εκείνους που τον συνέδραμαν στην πορεία της έρευνάς του (τον Μητροπολίτη Μεσσηνίας κ.κ. Χρυσόστομο Σαββάτο, την επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου κα Σοφία Καπετανάκη, τον Δρα Νεότερης Ιστορίας κ. Ιωάννη Μπουγά) αλλά και προς τον εκδότηκ. Γ. Τσουρέα (Ηδυέπεια) για  την πραγματοποίηση της έκδοσης του βιβλίου με μορφή προσιτή στο αναγνωστικό κοινό.

Κυρίως όμως στο σημείωμα αυτό σκιαγραφείται το συνολικό περιεχόμενο του βιβλίου. Αναφέρονται εν περιλήψει στοιχεία σχετικά με την ίδρυση,την ιστορική διαδρομή της Μονής και τη δράση της ταπεινής μοναστικής της κοινότητας υπό τη σκιά σημαντικών μορφών της Εκκλησίας, μέσω των οποίων αναδεικνύεται ο ισχυρός δεσμός των Ελλήνων με την ορθόδοξη πίστη τους, ενώ δίνεται  η αληθινή και όχι η ωραιοποιημένη εικόνα του μοναχισμού του παρελθόντος στην περιοχή. Επισημαίνεται εξάλλου ο τρόπος συγγραφής του βιβλίου μέσα από τη μελέτη των πρωτότυπων πηγών και χειρογράφων αλλά και μέσω της μεταγραφής των τελευταίων, αποτέλεσμα του πολύχρονου μόχθου του συγγραφέα, που φωτίζει ή επιβεβαιώνει  με διασταυρώσεις στοιχείων άγνωστες πλευρές της εκκλησιαστικής και της πολιτικής Ιστορίας τόσο της Μεσσηνίας όσο και της Ελλάδας των προεπαναστατικών και μετεπαναστατικών χρόνων από τον 17^οπερίπου αιώνα ως τις αρχές του προηγούμενου -ακροθιγώς  σχεδόν μέχρι και σήμερα.