Οκτώβριος του 2006. Μεσημεράκι, στο δωμάτιο του πατρικού μου. Στο τηλέφωνο ο Σωτήρης Παστάκας. Είχαμε αρχίσει από καιρό τη διαδικτυακή αλληλογραφία καθώς του είχα στείλει ποιήματά μου ώστε αν ήθελε να τα δημοσιεύσει στο blog του που είχε δημιουργήσει από το 2001 (β΄ φάση το 2004) παρακινούμενος από τον φίλο του ζωγράφο Παναγιώτη Λιναρδάκη. Αυτός τού είχε συστήσει τον webmaster Κωστή Σακκά και έπειτα από κατοχύρωση του σχετικού domain στο Πανεπιστήμιο Κρήτης είχε γεννηθεί το: «ΠΟΙΕΙΝ».

Θυμίζω οτι εκείνη την πρώτη πενταετία τού 2000, είχαν αρχίσει να δημιουργούνται δειλά δειλά τα πρώτα ηλεκτρονικά blogs, forum, sites και ψάχναμε τότε, παλαιότεροι και νεότεροι, τα πατήματά μας και στον ηλεκτρονικό κόσμο. Ο Παστάκας, μεγαλοψυχίατρος και ποιητής με θητεία στα έντυπα περιοδικά και άνθρωπος της παρέας. Εγώ γνώριζα τον ποιητικό χώρο μόνο μέσα από τα βιβλία, καθώς ως συλλογικότητα άνηκα στον χώρο της μουσικής γράφοντας και δημοσιεύοντας σε περιοδικά και εφημερίδες και πιστεύοντας μέχρι σήμερα στη λογοτεχνία της παρέας και όχι στις λογοτεχνικές παρέες.

Σε εκείνο, λοιπόν, το τηλεφώνημα, τον Οκτώβριο του 2006, ο Παστάκας μού πρότεινε να γίνω συνεκδότης του ΠΟΙΕΙΝ. Και να μετεξελιχθεί από προσωπική του ιστοσελίδα σε κάτι πιο μεγάλο. Πιο συστηματικό. Σε ηλεκτρονικό λογοτεχνικό περιοδικό. Κι έτσι ανέτειλε η Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης, ΠΟΙΕΙΝ. Με το λογότυπο  ως σήμερα -τιμής ένεκεν-, δικής του εμπνεύσεως και με υπότιτλο: «ποιήματα, ποιητές & ποίηση (…ίσως).».

Για καιρό κρατούσα τον πληθυντικό αν και ο ίδιος γκρίνιαζε για αυτό. Και βεβαίως στην αρχή (πώς αλλιώς; ) κράτησα μια στάση μαθητείας. Μου γνώριζε τις γνωριμίες του. Ποιητές εγχώριοι και ξένοι. Από τα ταξίδια του εντός κι εκτός της χώρας. Εγώ με τον ενθουσιασμό της νεότητας και την άγνοια κινδύνου ιδίως για τα παρατράγουδα του χώρου. Η δική του, λοιπόν, εμπειρία και η δική μου όρεξη μάς έδεσαν. Όπως και οι εντελώς διαφορετικές μας ψυχοσυνθέσεις που αλληλοσυμπληρώνονταν.

Οι ίδιες μάς χώρισαν δώδεκα χρόνια αργότερα.

Ορμητήριό μας το τότε ιατρείο του στη Νέα Σμύρνη.  Ατελείωτες ώρες αλληλογραφίας, συζητήσεων και σχεδιασμού της ύλης.  Οι πρώτοι συνοδοιπόροι -με τον έναν ή τον άλλο τρόπο- συνεργάτες και σχολιογράφοι άρχισαν να καταφθάνουν, να συνεχίζουν ή να αποχωρούν (μέχρι σήμερα).

Χορεύοντας με τις «Κόκκινες Μπότες» της Αλεξάνδρας Σάνδη

Η Αλεξάνδρα Σάνδη συστήθηκε στο αναγνωστικό κοινό  με τη συλλογή διηγημάτων της Lupus (εκδ. Συρτάρι, 2025). Στη συλλογή γινόταν εύκολα αναγνωρίσιμα ο συγκροτημένος χωρίς περιττά στοιχεία λόγος της συγγραφέως, η έξυπνα δομημένη θεματικά επιλογή των κειμένων και το μετέωρο συναίσθημα που άφηνε κάθε φορά η συνειδητοποίηση των ηρώων. Φέτος, η Σάνδη τολμά την πρώτη της νουβέλα, τις Κόκκινες Μπότες (εκδ. Συρτάρι), δίνοντας την ιστορία μιας χορεύτριας, γύρω από την οποία ξετυλίγονται τα πάθη όσων την παρακολουθούν αλλά και τους παρακολουθεί σιωπηλά.

Η ιστορία ξεκινά με τη διήγηση της χορεύτριας, η οποία εξομολογείται το περίεργο τελετουργικό που ακολουθεί πριν από κάθε παράσταση. Λέει ξανά και ξανά αυτή την ιστορία, όσα και όσους θυμάται από την παιδική της ηλικία να την έχουν σημαδέψει, αφήνοντας πίσω κάθε φορά ένα κομμάτι από την παιδική αθωότητα και φέρνοντας τις αναμνήσεις γυμνές και βίαιες μπροστά. Η εισαγωγή αυτή μας μας προετοιμάζει κομψά για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν. Υποψιαζόμαστε το άγχος που πρόκειται να βιώσουν τα πρόσωπα, αφού η αφηγήτρια χρωματίζει το ύφος της σαν να μιλάει με τρεμάμενη από την ένταση φωνή. Μας ανακοινώνει πως πρόκειται για την τελευταία της παράσταση, δίνοντάς μας έμμεσα την πικρία και τον φόβο που ενέχει το κάθε τέλος. Μας κάνει ξεκάθαρο πως κάθε φορά η ιστορία δεν τελειώνει με τον ίδιο τρόπο, κάτι που μπορεί να συμβεί και τώρα, αφήνοντας το τέλος ανοιχτό ή θαμπό. Η αφηγήτρια, επομένως, φροντίζει να μας προειδοποιήσει στην αρχή, ενώ όσο εξελίσσεται η ιστορία τής εμφανίζεται κάθε τόσο ανεξάρτητα από το κύριο σώμα για να μας υπενθυμίσει πως όσα διαβάζουμε είναι η δική της αλήθεια.

Και η ιστορία ξεκινά. Στο επίκεντρο ένα τριώροφο σπίτι, στο οποίο, όπως θα μάθουμε αργότερα, ο κάθε ένοικος κρύβει τα δικά του πάθη. Αμέσως δημιουργείται μια ασφυκτική αίσθηση: το σπίτι παλιό, τεμαχισμένο σε πολλά μικρά διαμερίσματα, πολλές σκάλες που κουράζουν τους ενοίκου, φως στο χρώμα του ίκτερου.

«Ο καλύτερος τρόπος να δίνεις κουράγιο στον εαυτό σου είναι να δίνεις κουράγιο στους άλλους» Μαρκ Τουαίην

Υπάρχει μια στιγμή, κι αυτό το ξέρει όποιος έχει σταθεί, έστω μια φορά, στο κέντρο ενός δωματίου γεμάτου βλέμματα, όπου η προσοχή των άλλων παύει να μοιάζει με αγάπη και αρχίζει να μοιάζει με βάρος. Σε αυτή τη στιγμή γεννιέται το ερώτημα που με απασχολεί σε τούτο εδώ το κείμενο: γιατί κάποιοι αντέχουν αυτό το βάρος μια ζωή ολόκληρη, ενώ άλλοι λυγίζουν κάτω από αυτό. Και τελικά τι σημαίνει «αντέχω»;

Η δημοφιλής ψυχολογία μάς έχει συνηθίσει σε μια λέξη-ασπίδα: ανθεκτικότητα. Την ακούμε σαν συνταγή, σαν ικανότητα που μπορεί κανείς να καλλιεργήσει: να πέσεις και να σηκωθείς, να απορροφήσεις το πλήγμα και να συνεχίσεις. Είναι μια θεωρία αισιόδοξη, σχεδόν παιδαγωγική: η ζωή πονάει, αλλά ο ανθρώπινος ψυχισμός διαθέτει, ή μπορεί να αποκτήσει, τα εργαλεία για να μην καταρρεύσει.«Η πέτρα, το σίδερο, το ατσάλι δεν αντέχουν. Ο άνθρωπος αντέχει» αποφαίνεται ο Καζαντζάκης.

Κάτω από αυτή την υπόσχεση όμως κρύβεται μια σιωπηρή παραδοχή: πως όσοι δεν τα καταφέρνουν, όσοι λυγίζουν, έχουν απλώς αποτύχει σε μια εσωτερική άσκηση. Λες και η αντοχή είναι ζήτημα προπόνησης, όπως ο μυς που δυναμώνει με την επανάληψη. Είναι εδώ που η θεωρία της ανθεκτικότητας συναντά, και συγκρούεται, με τη σκέψη του Αλμπέρ Καμύ.

Ο Καμύ δεν μιλά ποτέ για «ανθεκτικότητα» με τη σημερινή, κλινική της έννοια. Στον «Μύθο του Σισύφου» περιγράφει έναν άνθρωπο καταδικασμένο σε μια ατέρμονη, χωρίς νόημα εργασία, να σπρώχνει τον βράχο, να τον βλέπει να κυλά ξανά κάτω, να ξαναρχίζει. Ο Σίσυφος δεν αντέχει τον βράχο, επειδή διαθέτει ψυχικά αποθέματα. Τον αντέχει επειδή έχει αναγνωρίσει την απουσία νοήματος και δεν παύει, παρ’ όλα αυτά, να ζει και να εξεγείρεται απέναντί της. Η ευτυχία του, όπως τη φαντάζεται ο Καμύ στην περίφημη τελευταία γραμμή του δοκιμίου («Πρέπει να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο»), γεννιέται από τη συνειδητή εξέγερση απέναντι στο παράλογο: αποδέχεται το χωρίς νόημα, χωρίς να το εσωτερικεύει ως προσωπική ενοχή. «Στη μέση του χειμώνα, ανακάλυψα μέσα μου ένα καλοκαίρι» γράφει ο Καμύ στο Καλοκαίρι, τονίζονταςπως μόνο όταν βρεθείς στην πιο δύσκολη στιγμή της ζωής σου, συνειδητοποιείς πόσο δυνατός είσαι πραγματικά.

SALVADOR DALI, Paranoiac Village

Σ’ ένα χωριό στην άκρη της Μεσογείου οι κάτοικοι, παραδοσιακά, δεν
πρέπει να ‘ναι καλά στα μυαλά τους. Πριν χρόνια μαζεύτηκαν και, ενώ
είχαν ήδη εκκλησία, μάλιστα μεταβυζαντινών χρόνων, αποφάσισαν να
χτίσουν καινούρια, και γκρέμισαν έναν παλιό βενετσιάνικο πύργο, για
να χρησιμοποιήσουν την πέτρα του ως οικοδομικό υλικό. Εδώ που τα
λέμε, καθόλου δεν χρειαζόταν ο νέος ναός, έτσι τεράστιος όπως έγινε.

Τα χρόνια περνούσαν σαν τα χελιδόνια που φωλιάζουν κάθε
άνοιξη στα κεραμίδια του ναού. Πολλοί παπάδες άφησαν τον τελευταίο
τους ψαλμό μπροστά απ’ την Αγία Τράπεζα. Μάλιστα ένας δεν πρόλαβε
καν, γιατί είχε πέσει σε κώμα γι’ αρκετό καιρό. Όταν μια μέρα συνήλθε,
ζήτησε ένα τσιγάρο, το ρούφηξε μονομιάς και… άντε γειά! Ήταν
μανιώδης καπνιστής, κάπνιζε ακόμη και στη διάρκεια της λειτουργίας.
Έτσι τουλάχιστον διηγούνται οι ντόπιοι.

Στη συνέχεια, σειρά είχε ένας βοσκός-ιερέας με τεράστια κοιλιά
και χέρια που την ώρα του κατηχητικού τα χρησιμοποιούσε κατάλληλα.
Οι σφαλιάρες του είχαν κουφάνει αρκετά σχολιαρόπαιδα. Είχε ακόμη
εκατό πρόβατα και κάμποσα πιτσιρίκια. Αλλά αποδήμησε σε μικρή
ηλικία, απ’ την πολλή χοληστερίνη, καθώς λένε. Τη θέση του πήρε ένας
νεαρός κομψευόμενος που έβλεπε γυναίκα, και τα γένια του στάζανε
σάλια. Κατόπιν, ήρθε κάποιος που τους ξεπέρασε όλους. Παντρεύτηκε,
τεκνοποίησε άπαξ, η παπαδιά τον έστεψε αρχικερατά – μιλάμε για τα
κέρατα του Ρούντολφ – ύστερα τον χώρισε. Ως γνωστό, οι καιροί ου
μενετοί, έτσι κάποια στιγμή στην εκκλησία φύτρωσαν λαμπιόνια, με
αποτέλεσμα τη νύχτα να δίνει την εντύπωση πως πρόκειται για ούφο ή
υπαίθρια ντισκοτέκ αλλοτινών χρόνων. Το χειρότερο όμως αποδείχτηκε
πως είναι οι καμπάνες της, με πραγματικά ανυπόφορα ντεσιμπέλ,
ρυθμισμένες να χτυπάν κάθε μια ώρα, ενώ Κυριακές και γιορτές γίνεται
κακός χαμός, θυμίζοντας τα κωδωνοστάσια της Notre-Dame. Και Ουγκό
να μην έχεις διαβάσει, δε μπορεί, θα εντυπωσιαστείς ή θα εκνευριστείς
μέχρι απελπισίας.

O κακός μαθητής

Εξαιρώ τον μαθητήν του Πανεπιστημίου. Τούτος υποθέτεται ενήλικος, και θαν έχει ακολούθως άλλη γνώση, άλλη διαγωγή. Εννοώ δε τον μαθητήν των κατωτέρων εχπαιδευτηρίων.

Τούτος, ως επί το πλείστον, δεν εννοεί και δεν εχτιμά την αξίαν της μαθήσεως. Πηγαίνει στο σχολείον, επειδή εσυνήθισε έως από νήπιο να πηγαίνει· επειδή οι γονείς του τόνε θέλουνε να εξακολουθεί να πηγαίνει, και επειδή βλέπει που και τ’ άλλα παιδιά πηγαίνουνε· αλλά στο σχολείον του γυρεύει κάθε άλλο, παρά να μάθει.

Η κλάση δι’ αυτόν είναι ένα είδος συνεταιρισμού, όπου εντός ολίγου και αυτός συνεταιρίζεται. Και επειδή σ’ εκείνην την ηλικία τα αισθήματα και τα φρονήματα λίγο διαφέρουν μεταξύ των συμμαθητών, δεν θ’ αργήσουνε συμφωνούντες να εύρουνε πως οι εορτές, και κάθε άλλο που ελευθερώνει από την αηδία του μαθήματος, είναι ευτύχημα, και να συνομόνονται, διά να υποχρεώνουνε τους καθηγητάς να εορτάζουνε.

Δεν φθάνει. Εντός του σχολαστικού χρόνου τα εχπαιδευτήρια έχουνε διακοπές, κάποτε από πολλές ημέρες, και το καλοκαίρι μίαν από μήνες. O δε τοιούτος μαθητής, σ’ όλες όσες διακοπές, δεν ανοίγει ποτέ βιβλίο.

Παρομοίως όταν ξημερώνει εορτή, δεν πιάνει μήτε τότε βιβλίο. Και πραγματικώς, τι νόημα ήθελ’ έχει η σπουδή του εκείνην την βραδιά, αφού σκοπός της σπουδής του δεν είναι η προκοπή του, αλλά το να μπορέσει να πει το μάθημα, και μάθημα την ακόλουθην ημέρα δεν είναι;