Κάρφωσαν από ένα καρφί σε κάθε καρπό μου και ένα άλλο σε κάθε πόδι μου. Δεν φώναξα. Είδα όμως τον ουρανό να σχίζεται. Μέσα στο κρανίο μου έλαμψε φως μέχρι που είδα τα χρώματα του ουράνιου τόξου· η ψυχή μου έλαμπε από πόνο»

*

«Αναζητούσα έναν στρατό από ανθρώπους που η ψυχή τους θα ήταν τόσο
αγνή ώστε δεν θα χρειάζονταν σπαθιά. Αντί γι’αυτό συγκέντρωσα λίγους μαθητές που μάλωναν μεταξύ τους για το ποιος θα καθόταν στα δεξιά μου και ποιος θα ήταν ο πρώτος όταν θα έφευγα. Τόσο πολλά θαύματα, τόσο λίγο κέρδος»

Writer Norman Mailer presents his book, “The Gospel According to the Son,”

*****************************

Σκοπός της συγγραφέως μέσα από το βιβλίο της, είναι να οδηγήσει τον αναγνώστη σε ένα ταξίδι, στην ανυπότακτη  σκέψη του μεγάλου Κρητικού, ιδωμένη μέσα από  τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής του: τη σύγκρουσή του με το σύστημα της θρησκείας της εποχής του, την υψιπετή σκέψη της Ἀσκητικῆς, την πίστη του προς την Ανάσταση και κυρίως το πρόσωπο του Χριστού που γοήτευσε και συγκλόνισε την ύπαρξη του συγγραφέα. Ένα πρόσωπο που δεσπόζει στο καθολικό του έργο, ανατρέποντας όλους εκείνους τους μύθους που θέλουν το συγγραφέα αδιάφορο, ακόμη και ξένο προς την ορθόδοξη παράδοση του τόπου του. Ο μεγάλος Κρητικός κήρυξε στην εποχή του το τέλος της βεβαιότητας και την επακόλουθη αρχή της αγιότητας. Κι’ αυτό υπήρξε πάντα. Μια φλεγόμενη ύπαρξη, μια ανυπότακτη ζωή, μια λεύτερη ψυχή. Ένα ταξίδι, λοιπόν, τούτο το βιβλίο κι’ ακριβώς για τούτη την ομορφιά του ταξιδιού μίλησε ο μέγας Κρητικός. Με την ανυπότακτη ψυχή του ταξίδεψε σε κόσμους πέρα από τη σκέψη, διψώντας εναγωνίως να βιώσει τα αιώνια μυστήρια της υπάρξεως που ταλανίζουν ανά τους αιώνες τον άνθρωπο, πάντα αρνούμενος τη συνθηκολόγηση της ψυχής του. Στην αιμάτινη αυτή πορεία αισθάνθηκε την αγωνία του Χριστού στον κήπο της Γεσθημανή, τον πόνο και τη μοναξιά του Εσταυρωμένου, μα και τον ζωοφόρο άνεμο της Ανάστασης.

[Από την παρουσίαση του βιβλίου]

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ από το “Ο Χριστός ξανασταυρώνεται”

—Αδερφέ μου, είπε, είσαι πιο καλός, πιο αγνός, πιο κοντά στο Χριστό από μένα. Δε σε δέρνουν δαιμονικές φωνές εσένα, και βρίσκεις πιο απλά και πιο σίγουρα τη στράτα. Ό,τι εγώ χρόνια παιδεύτηκα να φτάσω και δεν το ’φτασα, εσύ το φτάνεις μ’ ένα ήσυχο, αλαχάνιαστο βήμα. Και η θυσία η δικιά σου έχει αξία μεγάλη· γιατί έχεις σπίτι αρχοντικό και πατέρα άρχοντα και πλούτη κι όνομα· εγώ δεν έχω τίποτα. Θυσιάζω στο Θεό το τίποτα· κι όμως ακόμα βασανίζουμαι για να κάμω κι αυτή την τιποτένια θυσία. Όπως ο γέροντάς μου, ο πάτερ Μανασής, είχα κι εγώ, ο παρακεντές, σχέδια μεγάλα· δε με χωρούσε το μαντρί μου, δε με χωρούσε το χωριό, λαχτάριζα να μπω, λέει, σ’ ένα μεγάλο καράβι, να πάω στην άκρα του κόσμου, να βρω τη λύτρωσή μου. Θαρρούσα πως ο Άγιος Τάφος είναι μακριά πολύ, στην άκρα του κόσμου, και καταφρονούσα το σβώλο αυτόν της γης όπου μ’ έριξε ο Θεός… Μα τώρα κατάλαβα· ο Χριστός είναι παντού, τριγυρίζει απόξω από το χωριό μας, χτυπάει την πόρτα μας, στέκεται και ζητιανεύει απόξω από την καρδιά μας. Φτωχός, πεινασμένος, άστεγος είναι ο Χριστός στο πλούσιο τούτο κεφαλοχώρι, όπου ζουν και βασιλεύουν οι Αγάδες, οι Λαδάδες, οι παπα-Γρηγόρηδες. Φτωχός, κι έχει και παιδιά που πεινούνε. Ζητιανεύει, χτυπάει τις πόρτες και τις καρδιές, και τον διώχνουν από πόρτα σε πόρτα, από καρδιά σε καρδιά.

Ὁ Κανὼν, Ποίημα Κοσμᾶ Μοναχοῦ, ᾨδὴ α’, Τριῳδίου

«Τμηθείσῃ τμᾶται, πόντος ἐρυθρός, κυματοτρόφος δὲ ξηραίνεται βυθός, ὁ αὐτὸς ὁμοῦ ἀόπλοις γεγονὼς βατός, καὶ πανοπλίταις τάφος. ᾨδὴ δὲ θεοτερπὴς ἀνεμέλπετο· Ἐνδόξως δεδόξασται, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν».

***

ΨΑΛΜΟΣ 37

Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με.
ὅτι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησάν μοι, καὶ ἐπεστήριξας ἐπ᾿ ἐμὲ τὴν χεῖρά σου·
οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου ἀπὸ προσώπου τῆς ὀργῆς σου, οὐκ ἔστιν εἰρήνη ἐν τοῖς ὀστέοις μου ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου.
ὅτι αἱ ἀνομίαι μου ὑπερῇραν τὴν κεφαλήν μου, ὡσεὶ φορτίον βαρὺ ἐβαρύνθησαν ἐπ᾿ ἐμέ.
προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου·
ἐταλαιπώρησα καὶ κατεκάμφθην ἕως τέλους, ὅλην τὴν ἡμέραν σκυθρωπάζων ἐπορευόμην.
ὅτι αἱ ψόαι μου ἐπλήσθησαν ἐμπαιγμάτων, καὶ οὐκ ἔστιν ἴασις ἐν τῇ σαρκί μου·
ἐκακώθην καὶ ἐταπεινώθην ἕως σφόδρα, ὠρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου.
Κύριε, ἐναντίον σου πᾶσα ἡ ἐπιθυμία μου, καὶ ὁ στεναγμός μου ἀπὸ σοῦ οὐκ ἀπεκρύβη.
ἡ καρδία μου ἐταράχθη, ἐγκατέλιπέ με ἡ ἰσχύς μου, καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου, καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ᾿ ἐμοῦ.
οἱ φίλοι μου καὶ οἱ πλησίον μου ἐξ ἐναντίας μου ἤγγισαν καὶ ἔστησαν, καὶ οἱ ἔγγιστά μου ἀπὸ μακρόθεν ἔστησαν·
καὶ ἐξεβιάζοντο οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχήν μου, καὶ οἱ ζητοῦντες τὰ κακά μοι ἐλάλησαν ματαιότητας, καὶ δολιότητας ὅλην τὴν ἡμέραν ἐμελέτησαν.
ἐγὼ δὲ ὡσεὶ κωφὸς οὐκ ἤκουον καὶ ὡσεὶ ἄλαλος οὐκ ἀνοίγων τὸ στόμα αὐτοῦ·
καὶ ἐγενόμην ὡσεὶ ἄνθρωπος οὐκ ἀκούων καὶ οὐκ ἔχων ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ ἐλεγμούς.
ὅτι ἐπὶ σοί, Κύριε, ἤλπισα· σὺ εἰκακούσῃ, Κύριε ὁ Θεός μου.
ὅτι εἶπα· μήποτε ἐπιχαρῶσί μοι οἱ ἐχθροί μου· καὶ ἐν τῷ σαλευθῆναι πόδας μου ἐπ᾿ ἐμὲ ἐμεγαλοῤῥημόνησαν.
ὅτι ἐγὼ εἰς μάστιγας ἕτοιμος, καὶ ἡ ἀλγηδών μου ἐνώπιόν μού ἐστι διαπαντός.
ὅτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ ἀναγγελῶ καὶ μεριμνήσω ὑπὲρ τῆς ἁμαρτίας μου.
οἱ δὲ ἐχθροί μου ζῶσι καὶ κεκραταίωνται ὑπὲρ ἐμέ, καὶ ἐπληθύνθησαν οἱ μισοῦντές με ἀδίκως·
οἱ ἀνταποδιδόντες μοι κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν ἐνδιέβαλλόν με, ἐπεὶ κατεδίωκον ἀγαθωσύνην.
μὴ ἐγκαταλίπῃς με, Κύριε· ὁ Θεός μου, μὴ ἀποστῇς ἀπ᾿ ἐμοῦ·
πρόσχες εἰς τὴν βοήθειάν μου, Κύριε τῆς σωτηρίας μου.

Μετά από το εντυπωσιακό μυθιστόρημα «Ο Ιησούς Χριστός έπινε μπύρα», του 2023, οι εκδόσεις Στιγμός – Ευρασία έπραξαν υπέροχα που επανέφεραν στα εκδοτικά μας πράγματα τον πολυτάλαντο Πορτογάλο συγγραφέα Αφόνσου Κρουζ ο οποίος δεν παύει να εκπλήσσει το κοινό του με την ευφυία του και την ιδιαίτερη θεματολογία των έργων του.

Λίγες εβδομάδες πριν, κυκλοφόρησε στη γλώσσα μας ένα δεύτερο δείγμα γραφής αυτού του ανθρώπου – θαύμα των πορτογαλικών γραμμάτων το οποίο ήδη βρίσκεται στις προθήκες των βιβλιοπωλείων τραβώντας την προσοχή των υποψήφιων αναγνωστών με τον ελκυστικό τίτλο του και το ευρηματικό του εξώφυλλο. Η νουβέλα «Θα αγοράσουμε έναν ποιητή», ενταγμένη στη σειρά αλλότρια των εκδόσεων Στιγμός πρωτοεκδόθηκε στην Πορτογαλία το 2016, έγινε best seller και εκεί και στη Βραζιλία ενώ ήδη έχει μεταφραστεί σε πέντε γλώσσες.

Ο Αφόνσου Κρουζ είναι διακεκριμένος πεζογράφος, δοκιμιογράφος, αισθαντικός ποιητής, δραματουργός, εικονογράφος, ζωγράφος, κινηματογραφιστής και μουσικός (μέλος του συγκροτήματος The Soaked Lamb), πνεύμα αεικίνητο και δαιμόνια δημιουργικό, καλλιτέχνης με ικανότητα να συλλαμβάνει την παραμικρή λεπτομέρεια του σφυγμού της εποχής του και να την μετατρέπει σε τέχνη εκθαμβωτική, ριζοσπαστική, αξιοπρόσεκτη, άρτιας κατασκευής. Πολυσχιδής και πολυβραβευμένος, ο Κρουζ αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες φωνές της σύγχρονης πορτογαλικής λογοτεχνίας. Έχει στο ενεργητικό του πάνω από σαράντα έργα, πέρα από μυθοπλασία έχει γράψει θεατρικά και δοκίμια ενώ γράφει σε εφημερίδες και περιοδικά. Δημιουργός που πατά δυναμικά στο παρόν -όπως αυτό εξελίσσεται- με ένα στοργικό βλέμμα προς το παρελθόν και τους προκατόχους του. Γέννημα θρέμμα της Ιβηρικής χερσονήσου, άξιος εκπρόσωπος της χώρας του στο πεδίο των τεχνών και των γραμμάτων, με την εκλεπτυσμένη, ερωτεύσιμη, ανατρεπτική κι αδυσώπητη πρόζα του να μαγνητίζει κοινό και κριτικούς.

Η γραφή του Κρουζ είναι καθρέφτης των ανθρωπίνων παθών, της ανισορροπίας των καιρών μας, της κατάρρευσης των κοινωνιών μας. Η παρούσα νουβέλα, κυριολεκτικά μαγευτική σε σύλληψη και γενναιοδωρία νοημάτων, περιλαμβάνει ένα πρωτότυπο δοκίμιο του Κρουζ ως επίλογο και ένα θαυμαστό επίμετρο από τον μεταφραστή Νίκο Πρατσίνη και είναι μια δυνατή αλληγορία για τον ωφελισμό και τον καταναλωτισμό των πολιτών και της κοινωνίας, άκρως συγκινητική, σαρκαστική, υποχθόνια, για το πώς οι άνθρωποι ακόμα και σε εποχές κρίσης επιδιώκουν να αποκτήσουν περισσότερα, να βγουν κερδισμένοι, να κουκουλώσουν κάθε τους ανεπάρκεια, να αγνοήσουν οτιδήποτε δεν τους αποφέρει οικονομικό όφελος. Ο Κρουζ , με το «Θα αγοράσουμε έναν ποιητή», δημιούργησε ένα σατιρικό δυστοπικό «παραμύθι» με τη δράση του τοποθετημένη σε μια υλιστική κοινωνία. Το παρόν έργο γράφτηκε επί εποχής μνημονίων όταν η Πορτογαλία μαζί με άλλες χώρες -Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Ιρλανδία- αποτελούσαν τα μαύρα πρόβατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οικονομολόγοι και ειδικοί προσπαθούσαν να πείσουν τους Πορτογάλους πως για την φτώχεια τους ήταν υπεύθυνοι οι ίδιοι. Ο «αγανακτισμένος» Κρουζ λοιπόν έγραψε αυτή τη νουβέλα και, με καυστικό χιούμορ διάχυτο εντός της απαράμιλλης γραφής του, κατασκεύασε μια φαινομενικά απλή ιστορία δια στόματος ενός κοριτσιού που τελικά μόνο απλή ιστορία δεν είναι καθώς αποδεικνύεται πολυεπίπεδη, συγκινητική και πλούσια υπαινιγμών και νοημάτων.

Μικροί Θρίαμβοι πάνω σε βαθιές πληγές

Είμαι ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεύτρια. Μέρος της δουλειάς μου είναι να ακούω ανθρώπινες ιστορίες, να ακούω σιωπές, να προτείνω συναισθηματικές ποιότητες σε σωματικές δράσεις και σωματοποιήσεις. Να φτιάχνω κι εγώ αφηγήσεις από όλα όσα έρχονται στο νου μου από τις δικές μου μνήμες ακούγοντας τις ιστορίες που απευθύνονται σε εμένα. Όλοι μας έχουμε ψυχικές γνώσεις και νοηματοδοτήσεις εντός μας που ενώ μας είναι γνωστές δεν ξέρουμε ακόμα πως να τις σκεφτούμε, χρειαζόμαστε κάτι έξω από εμάς για να ξεκινήσουμε να αποκτούμε αυτή τη γνώση.

Άρχισα να σκέφτομαι ένα βιβλίο για ιστορίες αμίλητες που βαθαίνουν τα τραύματα κι εκείνα περνούν από γενιά σε γενιά, σιωπηλά και λιγάκι ύπουλα, ακούγοντας έναν ηλικιωμένο κύριο στις συνεδρίες μας. Μετανάστης, πολύ καιρό πια στην Ελλάδα, είχε χάσει πριν μερικά χρόνια τη σύντροφο της ζωής του. Μιλούσε για τα παλιά και τα καινούργια, για την απώλειά του και το κενό μέσα και γύρω του. Για τη φτώχεια των παιδικών χρόνων, κακουχίες, ασθένειες, άλλες απώλειες, τον δρόμο της μετανάστευσης, σκληρές όψεις της ζωής του. Μαλάκωνε όμως συχνά, μιλούσε και για τις άλλες όψεις, τις ωραίες, τις πιο φωτεινές, τις πιο λιβιδινικές, όπως θα τις ονομάζαμε ψυχαναλυτικά. Που και που, αφού έμενε σιωπηλός κάποιες στιγμές, έλεγε κουνώντας το κεφάλι: «Δόξα τω Θεώ, καλά περάσαμε». Θα μπορούσε να είναι μια μορφή ψυχικής άμυνας απέναντι στον πόνο που βίωνε. Όμως μέσα μου δεν αντηχούσε έτσι. Σταδιακά καταλάβαινα ότι το εννοούσε. Νιώθω ευγνωμοσύνη που συναντηθήκαμε.  

Ο ψυχαναλυτής Γεράσιμος Στεφανάτος έλεγε πως  αυτό που προσπαθούμε διαρκώς μέσω της γλώσσας της γραφής, τόσο οι ψυχαναλυτές όσο και οι συγγραφείς, είναι  να μετασχηματίσουμε την απώλεια σε απουσία. Ομιλία και γραφή είναι συγγενείς που φτιάχνουν μια απουσία μέσα από την απώλεια. Μια απουσία που μπορούμε πια να χειριστούμε με γόνιμους τρόπους, να συνεχίσει η ζωή να έχει νόημα, να μπορούμε να ξαναβρίσκουμε χαρά. Σκέφτομαι ότι ο θεραπευόμενός μου ακούμπησε σε δικές μου ιστορίες απωλειών, παλαιών, επικείμενων και προσφάτως συντελεσμένων εκείνη την περίοδο. Πως πίσω από το προφανές κεντρικό θέμα της μετάδοσης τραυματικών αμίλητων βιωμάτων στους επόμενους μέσα σε μια οικογενειακή σειρά, υπήρχε η λανθάνουσα βαθιά επιθυμία να λάμψουν οι πληγές στο φως της ημέρας και να ολοκληρωθούν αποχαιρετισμοί. Δύσκολα πράγματα. Να αποχαιρετήσω και να πενθήσω σημαίνει να αποδεχθώ ότι έχω απωλέσει κάτι. Ωραία τα σκεφτόμαστε, στην πράξη είναι τα ζόρια.

Εξού και το βιβλίο γραφόταν και διαγραφόταν διότι δεν με έπειθε αυτό που έβλεπα. Δεν μπορούσα να προχωρήσω όπως στα προηγούμενα. Τώρα κάτι ήταν αλλιώς. Άλλαξα λοιπόν όλη τη δομή, το υλικό με πήγε στην αφήγηση μιας ιστορίας αντί για την αναλυτική ματιά πάνω της. Έτσι όμως έπρεπε να χτίσω περισσότερες ιστορίες. Να συναντηθούν, να συνομιλούν, να αποχαιρετιούνται προηγούμενοι και επόμενοι στον οικογενειακό ιστό. Πεδίο ολοκαίνουργιο και απολύτως τρομακτικό ώρες – ώρες για μένα. Τυχαία διάβασα μια συνέντευξη του Διονύση Σαββόπουλου για το βιβλίο του και κράτησα μια φράση: «Μην ξεχνάτε ότι γράφω σημαίνει κυρίως βγαίνω γυμνός». Τη σημείωσα στο τετραδιάκι μου.