To 1884 έγινε για πρώτη φορά η εισαγωγή στη Μέση Εκπαίδευση της διδασκαλίας κειμένων Ελλήνων λογογράφων και ποιητών.(1) Ωστόσο το Πρόγραμμα του 1884 δεν καθόριζε τον σκοπό ούτε έδινε μεθοδικές οδηγίες για τη διδασκαλία του νέου αυτού μαθήματος. Ο καθορισμός του σκοπού του μαθήματος γίνεται από τους συλλογείς των πρώτων Νεοελληνικών Αναγνωσμάτων, Δροσίνη και Κασδόνη που διδάσκονταν στις τρεις τάξεις του Ελληνικού σχολείου και είναι ο εξής πολυμερής και σύνθετος:

α. Γλωσσικός
β. Φρονηματιστικός
γ. Παιδευτικός-μορφωτικός
δ. Πολιτιστικός

Με το Πρόγραμμα του 1886 που αφορά το Βαρβάκειο Λύκειο καθορίζεται για πρώτη φορά από την πολιτεία, ο σκοπός της διδασκαλίας των Ν.Ε σε σχολείο που ανήκει στην Μέση Εκπαίδευση. Ο σκοπός είναι κυρίως γλωσσικός: να γίνουν, καταρχήν, οι μαθητές ικανοί να γράφουν στην καθαρεύουσα και έπειτα να καταλαβαίνουν τους αρχαίους Έλληνες λογογράφους και κάποιους από τους ποιητές.

Το Πρόγραμμα του 1897 είναι αυτό που καθορίζει επισήμως για πρώτη φορά τον ιδιαίτερο σκοπό της διδασκαλίας του μαθήματος των Ν.Ε στο Ελληνικό σχολείο και στο Γυμνάσιο: κυρίως να κάνει τους μαθητές ικανούς να χρησιμοποιούν ορθά τη νεότερη ελληνική γλώσσα στον γραπτό και προφορικό λόγο. Κατά δεύτερον είναι η ανάγνωση νεοελληνικών κειμένων πεζών και ποιητικών, αλλά όχι και η ανάπτυξή τους, ένα σημείο που υπήρχε στα προηγούμενα Προγράμματα του 1884,1886 και 1896. Τον ίδιο ακριβώς σκοπό διδασκαλίας των νεοελληνικών κειμένων, καθορίζει και το Πρόγραμμα του 1906. Κοντά σε αυτόν τον επίσημο σκοπό υπάρχει και ο ανεπίσημος σκοπός που ήταν ο εθνικός και ηθικός φρονηματισμός όπως διαπιστώνεται από την επιλογή των κειμένων που περιλαμβάνονται στα Νεοελληνικά Αναγνώσματα του Γυμνασίου αυτής της περιόδου.

«Κι αν πάει κανείς στις επαρχίες της Κίνας και της Ινδίας σήμερα, θα βρει σίγουρα πως η ζωή ελάχιστα έχει αλλάξει από την εποχή του Βούδα και του Κομφούκιου.»

Τζουνίτσιρο Τανιζάκι, Το εγκώμιο της σκιάς

Η απρόσμενη γαλήνη αυτής της μέρας. Η ισορροπία των μεθόδων, των αποχρώσεων και των ήχων στο δρόμο. Στην καρδιά της πόλης μια συγκυρία συγχρονισμών και τάξης. Ρυθμικά αποσπάσματα ζωής. Από το παράθυρο του γραφείου μου στον εικοστό πέμπτο όροφο ενός ουρανοξύστη το ωραιότερο κομμάτι του Χόνγκ Κόνγκ φαίνεται νʼ ανοίγει σαν ώριμος καρπός, σα ροδάκινο, ακριβώς στη μέση. Η ευφρόσυνη νηνεμία της ʽΆπω Ανατολής. Η πόλις-βράχος σε αργή κίνηση. Και μια ωριμότητα διαίσθησης παντού. Τα πράγματα λες και είναι ήδη έτοιμα να διαβρωθούν από τη σκέψη.
Σηκώνω το τηλέφωνο. Πρόσκληση να επισκεφθώ τα χωριά και τον τάφο του Κομφούκιου τον ερχόμενο μήνα. Δέχτηκα αμέσως. Ένα ταξίδι άλλωστε στα μέρη εκείνα ήταν από πολύ παλιά στο πρόγραμμα. Η εξωτερική σύγκλιση, η αρμονία αυτού του μεσημεριού μιας άστατης κατά τα άλλα τροπικής άνοιξης προετοίμαζε με τον τρόπο της μια ακόμη μύηση. Η επίσκεψη ονομάτων, νοοτροπιών, αλλά και των τοπίων, που είδε ο Δάσκαλος των Κινέζων προτού κλείσει για πάντα τα μάτια του, ήταν το έναυσμα μιας νέας μου επανατοποθέτησης στη σινική διάρκεια του Κανόνα.
Η έλξη που ασκεί ανέκαθεν το ταξίδι είναι ίσως η ενδόμυχη έλξη της εγκατάστασής μας, προσωρινής ή μόνιμης, στο φαντασιακό. Όσο κι αν, κάτι τέτοιο από τη φύση του μένει συνήθως ημιτελές, διατηρεί εν τούτοις σε ικανοποιητικό βαθμό την αχλή εκείνης της αναβάθμισης στο υπέρ και στο επί.

Ο Κομφούκιος στοίχειωνε ανέκαθεν τις μελέτες μου γύρω από τον ασιατικό τρόπο σκέψης.Oι σημαδιακές τρεις εξισώσεις του ήταν ταξινομημένες στα τιμαλφή μου. Τις είχα αποστηθίσει:« Όποιος δεν γνωρίζει τις εντολές του Ουρανού, ποτέ δεν θα γίνει άριστος∙ όποιος δεν γνωρίζει τις Τελετές, ποτέ δεν θα σταθεί στη θέση του∙ όποιος δεν γνωρίζει τις λέξεις, ποτέ δεν θα γνωρίσει τους ανθρώπους.» Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ʽ70 ήταν το αίτιο και η κατάληξη των διαβασμάτων. Σιγά-σιγά μάλιστα η έννοια του ταξιδιού στην Κίνα και το υλικό των Αναλέκτων μαζί με όλη τη συναφή κομφουκιανή μυθολογία άρχισαν να θεωρούνται μέσα μου ταυτόσημα. Το ένα υποχρέωνε, προέβλεπε το άλλο. Το κείμενο οραματιζόταν, διοργάνωνε ακόμη και τις παραμικρές λεπτομέρειες του ταξιδιού και αντιστρόφως.

Η φετινή χρονιά σε σχέση με την περσινή είχε να επιδείξει λιγότερους δίσκους με μελοποιημένη ποίηση. Ξεχωριστές μάλλον στιγμές οι μελοποιήσεις είτε μεμονωμένων ποιημάτων είτε στίχων που όμως δεν έχουν να ζηλέψουν σε τίποτα τους ποιητικούς. Ακολουθούν οι 5 σημαντικότεροι δίσκοι της χρονιάς από άποψης “λόγου”. Σε κάθε ένα έργο παρατίθενται και οι στίχοι από ένα χαρακτηριστικό -ως προς την ποιότητα του λόγου- τραγούδι.

1. Λένα Πλάτωνος “Ημερολόγια”, εκδ. Οδός Πανός

Σ’ αγάπησα

Σ’ αγάπησα
Σ’ αγάπησα πολύ
ήσουν η αντανάκλαση σημείου φωτεινού
στον άναστρο καθρέφτη τ’ ουρανού μου
«λίγα κομμάτια σε κίτρινο χρυσό έχουν μείνει
τώρα είναι η ευκαιρία να τ’ αποκτήσετε»
φώναξε η τηλεπαρουσιάστρια
ενώ εγώ
«you are my last hope»
σου ψιθύρισα
στη μοναδική υπόγεια διάβαση που μου διέθετες
όλα αυτά τα χρόνια
γέρασες
γέρασα

«you are my last hope»
σου ψιθύρισα
κι ο καθρέφτης ουρανός έσπασε στις ρυτίδες μας

Την κινηματογραφική χρονιά που πέρασε υπήρξαν κάποιες ταινίες (όχι ακραιφνώς «ποιητικές») όπου το σενάριο, η σκηνοθεσία, η φωτογραφία ή ακόμη και ο συνδυασμός κάποιων από τα παραπάνω στοιχεία, θα μπορούσαμε να πούμε ότι τους προσέδωσε έναν «ποιητικό» χαρακτήρα. Η επιλογή των πέντε ταινιών που ακολουθούν είναι καθαρά προσωπική και ακόμη κι αν δεν είναι οι πέντε καλύτερες ταινίες της χρονιάς για όλα τα γούστα, περικλείουν αφορμές έμπνευσης, πληρούν τις προϋποθέσεις ώστε να θεωρηθούν στο μέλλον σημείο αναφοράς (η κάθε μια στο είδος της), άφησαν αναλλοίωτο το στίγμα τους στον κινηματογράφο του 2008 και είναι σίγουρα ταινίες που αξίζει τον κόπο να δει κανείς.

Into the Wild – Ταξίδι στην Άγρια Φύση
140΄, Διανομή UIP
Σενάριο/Σκηνοθεσία: Σον Πεν
Παίζουν: Εμίλ Χιρς, Βινς Βον, Μάρσια Γκέι Χάρντεν, Γουίλιαμ Χαρτ, Κάθριν Κίνερ

«There is a pleasure in the pathless woods;
There is a rapture on the lonely shore;
There is society, where none intrudes,
By the deep sea, and music in its roar:
I love not man the less, but Nature more…»
Λόρδος Μπάιρον

Με αυτό το απόσπασμα από το «Προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ» του Λόρδου Μπάιρον ξεκινά το αναμφισβήτητα πιο «ποιητικό» έργο της χρονιάς που πέρασε. Η σκηνοθεσία και η φωτογραφία μαγεύουν και συνθέτουν ένα οπτικό «ποίημα» προς την Φύση. Η πλοκή βασίζεται στο μυθιστόρημα του Τζον Κρακάουερ, που διηγείται την πραγματική ιστορία του Κρίστοφερ Μακ Κάντλες. Ο νεαρός Κρις, αλλάζει ταυτότητα και απαρνείται την εύκολη, υλιστική ζωή του, επιλέγοντας να ζήσει ελεύθερος, ταξιδεύοντας στην Άγρια Φύση.

Ουζούν αντάμ, αχμάκ ολούρ!

Ναι, ναι αδέρφια δεν το λέει το Ρουλιώ, μια τούρκικη παροιμία το λέει, όσο πιο αψηλός τόσο πιο αχμάκης… πιο μουρός, που λεγε κι η Λέγκω.
Τζαστ ταμάμ για τον Χασάν η παροιμία πάνω από 1 και 90 και μυαλό γκόλντουργκας…ναι βρε απ΄το γκολντουρ-γκολντουρ-γκόλντουρ που κάνουν οι σερνικές, όταν είναι σέξαψη…ναι, ναι κάπου θα τις έχετε ακούσει… τις σερνικές τις γαλλοπούλες. Ασταμάτητες γκόλντουρ-γκόλντουρ-γκόλντουρ και τα λαιμά τους και τα λειριά τους να συντονίζονται με τις φωνές τους κι όσο συντονίζονται, τόσο εξιτάρονται και συνεχίζουν ακάθεκτες, οι σερνικές οι γαλοπούλες.
Ταμ ο Χασάν ο ουζούν…ψέματα όχι μόνος… χωρίς παρέα δε λαλεί η σερνικιά η γαλοπούλα, θέλει παρεάκι τιριλό.Ταμ οι Χασάνηδες λοιπόν τρεις τον αριθμό.
Χασάν ο ουζούν, Χασάν ο Λατσό ο killer και Χασάν ο εγγονός του Ιμάμη απ΄τομορφόσογο. Ο δεύτερος κι ο τρίτος ξύπνιοι…και τον λέγαν γκόλντουργκα τον ουζούν και χιάρ από μικρό…μες στα σοκάκια της αγοράς τακουγες… χιαρά μπακ και γύριζε ο ουζούν να δει που ‘ντοι οι ξύπνιοι. Κι αυτοί γκόλντουρ-γκόλντουρ-γκόλντουρ γελούσαν κρυμμένοι στις γωνίες.
Ώσπου πήγε ο δόλιος ο ουζούν στην πόλη μια φορά, μεγάλος ήταν εκεί πίσω απ’ το καπαλί τσαρσί στην αγορά κι ακουγόταν από παντού… χιαρά μπακ, χιαρά μπακ κι έψαχνε να τους έβρει, αλαφιασμένος…και δω; Ώσπου σε μια στροφή έπεσε απάνω στον πάγκο με ταγγουράκια τα φρέσκα τα μικρά τα καταπράσινα…χιαρά μπακ του πε ο πωλητής χαμογελώντας και του το καθάρισε ταγγουράκι και ταλάτισε και το φαγε ο ουζούν…μοσχοβολούσε και τάρεσε πολύ και σαν να χαμογέλασε.
Και γύρισε πίσω και την είπε την ιστορία, μουρός για δεν είπαμε και τους την είπε με υπερβολή για να γελάσουν και χτυπήθηκαν απ΄τα γέλια μαζί… μα κάπου ανάμεσα στα γέλια ξανακούστηκε το γκόλντουρ- γκόλντουρ απ τους ξύπνιους και τα πήρε ο ουζούν, μεγαλώσαμε αδέρφια τους είπε, νισσάφι…γιετέρ το γκόλντουργκα, δε θα γίνω, άλλο μεζές για το ούζο σας… και τους απαράτησε σύξυλους.
Αναπάντεχος ο θυμός…ακόμα κι οι ξύπνιοι αιφνιδιάστηκαν, το παρακάναμε, φασλά γιαπτίκ είπε ο εγγονός του Ιμάμη, θυμούμενος την οικογενειακή παράδοση.
Αι σιχτίρ και συ νε φασλά γιαπτίκ, έτσι μεγαλώσαμε εμείς… νε φασλά γιαπτίκ; είπε ο killer… Σίμντι μπακ, τώρα θα δεις τι χουνέρι θα πάθει, ο ουζούν.
Και του στήσαν καρτέρι οι ξύπνιοι του ουζούν…ξέραν τις διαδρομές του…κι άρχισε να ψιλοβρέχει, αλλά εκεί…υπέρ πάντων το χουνέρι, γιατί έτσι μεγαλώσαν οι Χασάνηδες.
Κι όπως πήγαινε ο ουζούν σκυφτός για το σπίτι με τα χέρια στις τσέπες και το γιακά σηκωμμένο, ξεπετιόταν δυο τρία, κάθετα, σοκάκια πιο κάτω ο Λατσό με τα χέρια απλωμένα σαν φτερούγες, τρέχοντας στο βρεγμένο καλντερίμι και φωνάζοντας γκόλντουρ-γκολντούρ γκόλντουρ.Και στην επόμενη στροφή πάλι…και στη άλλη γωνιά γκόλντουρ-γκόλντουρ-γκόλντουρ, ξανά
Πάνω στο σιχτίρ πιλάφι του killer, την είπε τη γκόλντουργκα ο ουζούν, στο ούζο μετά το ετσιθελικό φευγιό του, το ξαφνικό…που έπινε και θυμόταν η αντροπαρέα, έπινε και σχωρούσε… νεντεν μπε Λατσό, γιατί μπε αρκαντάς…νασιλ μπε αντας, συνονόματε… γιατί δεν είπες τίποτα;