Η Δάφνη στην όχθη

Σάπια ξύλα μου κλείνουν το δρόμο
σκουριασμένα μαχαίρια
από χαλασμένα γεύματα.
Το ανοιχτό βρώμικο στόμα μιας
κονσέρβας
σαν πληγή από δόντια άγνωστου
τέρατος.
Τα σιωπηλά σκουλήκια
συνεχίζουν το έργο τους:
το κουφάρι ενός σκύλου
γίνεται χώμα.

***
Dafni am Ufer des Pinios

Verottetes Holz versperrt mir den Weg
rostige Messern
von verdorbenes Essen.
Das dreckig geoffnete Maul einer
Dose,
wie eine Wunde aus den Zahnen einer
unbekannten Monster.
Die stillen Wurmer,
machen ihre Arbeit weiter:
die Leiche eines Hundes
wird zu Erde.

`

“Πού καιρός για επανάσταση! Και γιατί άλλωστε; Να διορθωθεί τι και με ποιο τρόπο; Όλες οι επαναστάσεις καταλήγουν στην κατάκτηση της ανεγκέφαλης, όπως είπαμε Κυρίας. Της Εξουσίας. Αυτή η κατάκτηση, ως γνωστόν, δημιουργεί Δίκαιον, μακράν των ονειρικών στόχων μιας επανάστασης. Οι άνθρωποι που προκύπτουν από μια επανάσταση, περιέχουν τα ίδια συστατικά με τους αποχωρήσαντες ή τους ηττηθέντες. Η καταπίεση ευνοεί την αντίσταση και την ψυχική υγεία. Η επιτυχία και η επικράτηση κάνει νʼ αναβιώσει η εγωπάθεια, ο απολυταρχισμός, ο συγκεντρωτισμός και η απανθρωπιά.
Η αντίσταση ξαναγεννά. Η Εξουσία φθείρει, καταστρέφει τα ζωογόνα κύτταρα του ανθρώπου. Χρειάζεται ισχυρή παιδεία για νʼ αντέξει κανείς στην έννοια της Εξουσίας και της επιτυχίας.
Ο άνθρωπος σε μια έξυπνη στιγμή του, έβγαλε τον Θεό και το Δαίμονα από μέσα του και τους εναπόθεσε στους ουρανούς. Θέσπισε Νόμους, έχτισε εκκλησίες και έγινε ανεύθυνος στη μοίρα του, μοιράζοντας τις ευθύνες έξω από αυτόν. Μια σειρά τελετουργιών προδικάζουν την επιρροή του καλού και του κακού. Κι έτσι αφέθηκε να τον καθοδηγεί η ανθρώπινη αδυναμία του και όχι μια σμιλεμένη ανθρώπινη κρίση. Η πολιτεία, το Κράτος, ευνοεί την εκπαίδευση εκείνη που δεν απελευθερώνει τον άνθρωπο αλλά τον περιορίζει σε ειδικά πλαίσια, επωφελή για το σύνολο. Και η ανθρώπινη κρίση άρχισε να περιορίζεται στα καθʼ ημάς και όχι στις δυνατότητες της ανθρώπινης φύσης μας.
Πώς να αντιδράσουμε όταν η μεγάλη πλειοψηφία ζει την πλάνη, πως εκπροσωπείται από τους τυχοδιώκτες του Τύπου και της Πολιτικής και πως η θέλησή της κυβερνά; Πώς θα μπορέσει να αποφύγει τη θανάσιμη ψευδαίσθηση που έντεχνα έχουν δημιουργήσει οι εκάστοτε κρατούντες κι ακόμη περισσότερο οι ψευτοσοσιαλιστές και οι αριστερίζοντες καιροσκόποι; […] Μια καινούργια τάξη αρχίζει να γεννιέται από τους φωτισμένους και ανησυχούντες κάθε παράταξης. Και φυσικά καλούμεθα να ζήσουμε διωγμούς και καταδιώξεις όλων αυτών των ανήσυχων και πεφωτισμένων, στο όνομα του λαού και του Σοσιαλισμού, ετούτη τη φορά. Όπως παλιά στο όνομα της Πατρίδας και του Έθνους ημών του Ιερού. Ποτέ δεν πρόκειται να τελειώσει η ανθρώπινη περιπέτεια αλλά και η ανθρώπινη ευπιστία. Πάντα ο άνθρωπος θα πιστεύει πως τα όνειρά του θα δικαιωθούν. Αλλά και πάντα θα αγνοεί πως ο ίδιος καταστρέφει τα όνειρά του με το να ξυπνά κάθε πρωί. Κάθε πρωί και όχι για πάντα, μια και μόνη φορά.
Το θέμα όμως παραμένει επιτακτικό και τυραννικό. Πώς ένας πολίτης που σκέφτεται και δεν εννοεί να συμβιβάζεται ή να βολεύεται στις ομαδικές πλάνες, μη συμμετέχοντας στα ομαδικά ή συντεχνιακά συμφέροντα, πώς ένας τέτοιος πολίτης είναι δυνατόν να διατηρήσει τη φωνή του και τη σημασία της, με το κύρος που του παρέχει η επιτυχής προσωπική του εργασία; Εδώ παρατηρούμε μια συνεχή διαρροή επιτυχών πολιτών που για τον έναν ή άλλο λόγο δεν άντεξαν στην επιτυχία ή στην καθιέρωση. Το Κράτος τους κολακεύει με τη συμμετοχή τους στην άσκηση πολιτικών πράξεων. Τους χρίζει βουλευτές. Ένας πρώτος και εύκολος εκμαυλισμός τους. Τους εισάγει στη Βουλή κι ενώ είναι γνωστό πως η Βουλή έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί κέντρο λήψης αποφάσεων. Έχει καταλήξει σε κέντρο επικυρώσεως κυβερνητικών αποφάσεων. Είναι μια βιτρίνα-επίφαση μιας δήθεν Δημοκρατίας. Και ο ʽεπιτυχώνʼ ευνουχίζεται σε μια παράσταση που έχει πάψει προ πολλού να σημαίνει κάτι παραπάνω από μια ʽτελετουργία νεκρού θέματοςʼ.

`

Αν εξαιρέσωμεν τους νεοπλατωνικούς φιλοσόφους, δεν πιστεύω να υπάρχωσιν άλλα επί γης πλάσματα όσον οι γάτοι συκοφαντηθέντα. Ως κατά πρόληψιν και κατά παράδοσιν κηρύττονται δεισιδαίμονες, οπτασιασταί, μυθολόγοι και ονειροπλέκται ο Πορφύριος, ο Ιάμβλιχος, ο Πρόκλος και ο Πλωτίνος, ούτω κακίζεται και πας γάτος ως δόλιος, άπιστος, αχάριστος και ανίκανος άλλον παρά τον εαυτόν του ν’ αγαπήση. Και ως εις τα λεγόμενα ονείρατα των νεοπλατωνικών αντιτάσσεται η ασφαλής επιστήμη του Αριστοτέλους, ούτω και εις του γάτου την κακίαν αι πάντοιαι του σκύλλου αρεταί. Εις προγενέστερον έργον μου επροσπάθησα ν’ αποδείξω το ιστορικώς ασύστατον της τοιαύτης περί των Αλεξανδρινών γνώμης και, προ πάντων, πόσον είναι άδικος η προς άλληλα σύγκρισις δύο πραγμάτων όλως ανομοίων, οία η εμπειρία του Σταγειρίτου προς το υπερούσιον πτερύγισμα της νεοπλατωνικής διανοίας1. Τούτο είναι περίπου το αυτό ως αν υπετιμάτο εν συγκρίσει προς την πέρδικα, ως μη φαγώσιμος, η αηδών. Καθ’ όμοιον τρόπον κατηγορείται και ο γάτος ότι δεν γλείφει τας χείρας του κυρίου όταν ούτος τον δέρη, ότι δεν τρέχει άμα τον καλέση, ουδέ στέργει να φανή χρήσιμος κυνηγών διά λογαριασμόν του, φυλάσσων τα πρόβατά του, στρέφων επί της πυράς τον οβελόν και προπορευόμενος με φανάριον εις το στόμα, ή καν να τον διασκέδαση υπερπηδών ράβδους ή ορθούμενος εκ των οπισθίων ποδών. Ταύτα είναι ακριβέστατα. Ουδείς ποτέ ούτε δι’ αμοιβής ούτε διά ραβδισμών κατώρθωσε να επιβάλη εις γάτον να πράξη όσα πράττουσιν οι σκύλλοι, οι δούλοι και οι γελωτοποιοί. Αλλ’ οι τοιαύτα παρ’ αυτού απαιτούντες λησμονούσιν, ως φαίνεται, ότι εκ των συνοίκων μας ζώων μόνον ούτος ανήκει εις το βασιλικόν γένος των αιλουροειδών (filins)· ότι είναι πρωτεξάδελφος της τίγρεως, του πάνθηρος και του λέοντος, και άμεσος απόγονος του αιλούρου και του λυγκέως· ότι έχει, ως εκείνοι, οφθαλμούς λάμποντας εις το σκότος και γνώρισμα της ευγενείας του οξείς όνυχας συσταλτούς. Ουδέ φαίνονται κάλλιον της φυσιολογίας μελετήσαντες την ιστορίαν. Εκ ταύτης θα εμάνθανον ότι κατά τους αρχαίους εκείνους χρόνους, ότε εθεοποιείτο το κάλλος του σώματος και το σθένος της ψυχής, πλειστάκις ηξιώθη ο γάτος θείων τιμών. Οι Αιγύπτιοι τον ελάτρευσαν ως Απόλλωνα υπό το σχήμα γαιοκεφάλου νεανίσκου και την γάταν ως θεάν του έρωτος και του κάλλους. Η ευμορφία τω όντι των γυναικών εξετιμάτο παρ’ αυτών κατ’ ακριβή αναλογίαν της ομοιότητος προς τα αιλουροειδή, του σπινθηρισμού των οφθαλμών, της λειότητος του δέρματος, του ροδίνου χρώματος των ρωθώνων, της ελαφρότητος του πατήματος, της χάριτος και της ευκινησίας. Προς κατάκτησιν τοιούτων προσόντων αφιερούντο, κατά τον Διόδωρον, νηπιόθεν αι κορασίδες εις την θεάν Γαλήν, διά της αναρτήσεως εις τον τράχηλον μεταλλίου φέροντος την εικόνα της Αιγυπτίας Αφροδίτης, κατά δε τον Διόδωρον, οσάκις απέθνησκεν εντός αιγυπτιακής οικίας γαλή, έκοπτον οι κάτοικοι εις ένδειξιν πένθους την κόμην.

`

Ματαιοδοξία-Κενοδοξία-Φιλοδοξία

`
Φυλακισμένοι στις εμμονές μας,
Στη ματαιοδοξία,
Στις φιλοδοξίες,
Στους ανεκπλήρωτους
Έρωτές μας,
Στο ανείπωτο τής νιότης
Τής αιωνίας.

Καιρός να επανακάμψουμε
Στο Τώρα,
Στη μαγεία της στιγμής,
Στου ήλιου την ακάματη
Την ευλογία.
Καιρός να μεταβολίσουμε
Το Φως
Σε χλωρό λεπίδι,
Άκοπο.

Έχω γνωρίσει πολλούς ανθρώπους που τρέφουν μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους, κατατρύχονται από εμμονές, πατούν επί πτωμάτων, παθαίνουν συχνά υστερικές κρίσεις, παραλήρημα μεγαλείου, γίνονται παρανοϊκοί, τσαλαπατούν φίλους και γνωστούς, επιχειρούν να βραβευθούν, να αποσπάσουν επαίνους, να γίνουν αποδεκτοί, να καταστούν επώνυμοι-αναγνωρίσιμοι-διάσημοι… Και στο τέλος πεθαίνουν “σαν το σκυλί στʼ αμπέλι” χωρίς να έχουν κατακτήσει τίποτα εκτός από ένα μέτρο χώμα. “Οι άνθρωποι που πετυχαίνουν αποτυγχάνοντας”, σύμφωνα με τον Σίγκμουντ Φρόιντ. Είναι καταφερτζήδες, αλλά όχι πραγματικά πετυχημένοι, είναι γλοιώδεις αλλά όχι χαμαιλέοντες, είναι αναρριχητικά αλλά όχι ανθεκτικοί στους ανέμους, είναι σοβαροφανείς αλλά όχι σοβαροί. Ένα αλάθητο κριτήριο είναι η παντελής έλλειψη χιούμορ κι αυτοσαρκασμού. Είναι ικανοί για τις πλέον αποτρόπαιες πράξεις όταν νομίσουν ότι κάποιος απειλεί την (με πολλούς κόπους και στερήσεις χτισμένη) δημόσια εικόνα τους. Μόνο που διακατέχονται από το σύνδρομο τού Ιάγου. Είναι συκοφάντες, γιατί επιχειρώντας να μειώσουν τους άλλους νομίζουν ότι αναβαθμίζονται αυτοί. Και προσπαθώντας να κόψουν τα κεφάλια που προεξέχουν ελπίζουν ότι θα αναδειχθεί η δική τους υψηλότητα. Δεν καταλαβαίνουν όμως ότι όταν το δρεπάνι αρχίζει να κόβει τις κορυφές, δεν θα ξεφύγει ούτε το δικό τους κούφιο κεφάλι. Είναι δυστυχισμένοι κι αξιολύπητοι, γιατί χάνουν την ενέργειά τους, την αυτοεκτίμηση, την αξιοπρέπεια και τη ζωή τους την ίδια. Είναι σαν τον δοκησίσοφο εκδικητικό και δολοπλόκο Ορόντ στον “Μισάνθρωπο” του Μολιέρου.

`

Οι εκδόσεις Μετρονόμος και οι διαχειριστές της πνευματικής κληρονομιάς του ποιητή Τάσου Λειβαδίτη συνεργάστηκαν για την υλοποίηση ενός άθλου αφού επανεκδόθηκαν ταυτόχρονα και οι τρεις ογκώδεις και πολυέξοδοι τόμοι με τα ποιητικά Άπαντα του ποιητή, μια εκδοτική ενέργεια την οποία μεγάλοι και παραδοσιακοί εκδοτικοί οίκοι, αρνούνταν ή μετέθεταν με χρονικό ορίζοντα πέντε και πλέον χρόνων δεδομένης όμως της ήδη πολύχρονης απουσίας των τόμων από τις προθήκες των βιβλιοπωλείων.

Στο δια ταύτης λοιπόν, της έκδοσης. Ο πρώτος συγκεντρωτικός Τόμος περιλαμβάνει τα ποιήματα της περιόδου 1950- 1966 χωρισμένα σε δυο ενότητες 1950-1956 και 1957-1966 και κυκλοφόρησε για πρώτη φορά από τις εκδόσεις Κέδρος το 1978. Η έκδοση αυτή βασίστηκε στην αυτοέκδοση που είχε κάνει ο Λειβαδίτης το Φθινόπωρο του 1965. Σε εκείνη την πρώτη έκδοση υπήρχε και η σημείωση «Το σχέδιο του ποιητή έφτιαξε η Βασιλική Λειβαδίτου και το εξώφυλλο ο Δημήτρης Δαβίας». Η Βασιλική Λειβαδίτου δεν είναι άλλη ασφαλώς από την 15 χρονη τότε κόρη του ποιητή.

Ο δεύτερος Τόμος πρωτοκυκλοφόρησε το 1987 και περιλαμβάνει τα έργα της περιόδου 1972-1977 και ο τρίτος Τόμος το 1990 με τα ποιήματα της περιόδου 1979-1990. Και οι τρεις εκδόσεις από τον Κέδρο έγιναν με την εκδοτική βούληση του ποιητή όπως σημειώνει ο μελετητής του έργου του Λειβαδίτη, ποιητής-φιλόλογος Γιάννης Κουβαράς, αν και λόγω του θανάτου του ο Λειβαδίτης δεν πρόλαβε να δει τυπωμένη την τελευταία του ποιητική συλλογή «Τα χειρόγραφα του φθινοπώρου» όπως και τον τρίτο Τόμο.

Το θέμα της περιοδολόγησης του έργου του Λειβαδίτη έχει απασχολήσει και απασχολεί εδώ και πολλά χρόνια τους μελετητές του οι οποίοι συγκλίνουν σε μια τριχοτόμησή του, αποκλίνουν όμως στα χρονικά όρια και στην ονοματοδοσία της κάθε περιόδου. Σε γενικές γραμμές η επαναστατική και οραματική διάθεση των πρώτων συλλογών δίνει τη θέση της στην αιμάτινη συνειδητοποίηση της ουτοπίας η οποία με τη σειρά της μεταλαμπαδεύει τις εμπειρίες και τους απολογισμούς της σε μια νέα πολλαπλή, πλέον, πραγματικότητα, ρεαλισμού και ονείρου. Αυτό το πολλαπλό είδωλο του Λειβαδίτη στον ίδιο καθρέπτη σκάβει ακόμα βαθύτερα εντός του σε μια αγωνιώδη φυσική και μεταφυσική αναζήτηση που χαρακτηρίζει την ύστερη περίοδο της γραφής του.

Τι σημαίνουν όλα αυτά όμως για τους σημερινούς χιλιάδες διαδικτυακούς νέους αναγνώστες του Τάσου Λειβαδίτη οι οποίοι δημιουργούν σελίδες στο facebook –μια μάλιστα αριθμεί 33.000 μέλη- , διαδικτυακές σελίδες ή οργανώνουν βραδιές για την ποίησή του υπό καμία αιγίδα και υστεροβουλία; Σημαίνουν πολλά και τίποτα.