Θα ξεκινήσω με τη βασική εντύπωση που μου έκανε η νέα ποιητική συλλογή του Αχιλλέα Κατσαρού, η οποία εντύπωση είναι πως δεν διαφαίνεται κανένα ίχνος άγχους. Αντιλαμβάνομαι ότι η κριτική πρόσληψη ενός έργου δεν μπορεί να συνδιαλέγεται με τέτοιους όρους ψυχικής αντίδρασης του δημιουργού, όμως θέλω να είμαι ειλικρινής. Αυτό αισθάνθηκα, αυτό καταθέτω. Δεν διέκρινα, λοιπόν,  κανένα άγχος ως προς το να αποτυπώσει τη σύγχρονη εποχή και τον επικαιροποιημένο εαυτό του και γλώσσα με όρους αγοραίους. Με άλλα λόγια δεν εκμαιεύει το γρήγορο συναίσθημα είτε με γλωσσικά πυροτεχνήματα είτε με ύφος μοντερνισμού, μεταμοντερνισμού, μετάμεταμοντερνισμου και πάει λέγοντας δηλαδή με –ισμούς που χάνονται στη μετάφραση και σε ουσιαστική ποίηση. Το γράφει και ο ίδιος; «Όλοι ονειρεύονται τη γέννηση ενός νέου θεού / μιας νέας γλώσσας που δεν έχει ακόμα μιληθεί». Ή όπως γράφει σε ένα άλλο σημείο : «μυρίζει πτωμαΐνη η εποχή του θάμβου».

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ξέρει να εντυπωσιάζει. Ή να σκαλίζει την τεχνοτροπία του. Κάθε άλλο. Η ακόμα περισσότερο σε σχέση με τις προηγούμενες συλλογές του υπαινικτική του γραφή, η φαινομενικά ανολοκλήρωτη σκέψη του, ο λειτουργικός του υπερρεαλισμός, η καλά επεξεργασμένη σύνδεση συμβόλων στον ίδιο στίχο, η εναλλαγή της μορφικής αποτύπωσης των στίχων, ο διαλογικός χαρακτήρας με τη χρήση του β’ προσώπου είτε προς τον αναγνώστη είτε προς τον εαυτό του, είναι ορισμένες από τις τεχνικές που ρίχνει σαν ζάρια στο πιθάρι για να φτάσει στην επιθυμητή ζαριά. Κι αυτή δεν είναι τίποτε άλλο παρά η ανάγκη της έκφρασης μέσα σε ένα περίκλειστο σύμπαν που δεν έχει δρόμους διαφυγής, όπως το πυθάρι, έχει όμως τη χαρά του παιχνιδιού, το πείσμα της ουτοπικής έστω ανατροπής σαν τον τυφλό με τον λύχνο που έγραφε ο Λειβαδίτης.

Ποίηση θέσεων και προβληματισμού

Κατανοητή ποίηση, που αγγίζει, χωρίς εγκεφαλικότητες, μαχόμενη, σε κάνει να προβληματίζεσαι, να διερωτάσαι, να ψάχνεις λύσεις, να δίνεις απαντήσεις, πάντως σε καμία περίπτωση δεν σε κρατά σε απόσταση και ουδέτερο. Θα διαμαρτυρηθεί χωρίς να υπολογίσει τις επικρατούσες αντίθετες απόψεις και δε θα διστάσει να πει αυτό που πιστεύει (π.χ. «Στιγμές», σ.20, «Ο Παλαμάς των μαθητικών μας χρόνων», σ.22). Δε θα μας χαϊδέψει τα αυτιά, δε φτιασιδώνει το λόγο του, δεν τον στρογγυλεύει,  αλλά τον διατυπώνει άμεσα και με ευθύτητα, φτιάχνοντας μια ζωντανή ποίηση που τραβά το ενδιαφέρον και δε μας αποκοιμίζει.

Δε θα μπω στη διαδικασία να κρίνω τις θέσεις του (αν και συμφωνώ με τις περισσότερες), γιατί θεωρώ ότι τις υπερασπίζεται άριστα μόνος του και στη λογοτεχνία μεγαλύτερη σημασία έχει το πώς λες κάτι, μια και δεν είναι μανιφέστο. Θεωρώ όμως πολύ σημαντικό ότι ο Λοϊζίδης έχει κάτι να μας πει, να μας δηλώσει, και δεν περιφέρεται απλώς ενδιάθετα προβάλλοντας τα συναισθήματά του μα καλοσχηματισμένες μεταφορές, όπως συχνά συναντάμε σε άλλους ποιητές, που άμα αφαιρεθούν η ουσία ωχριά.

Το αίτημα να μας παρουσιάσει γυμνή την αλήθεια, μέσα στο χάος του κόσμου, τίθεται από την προμετωπίδα κιόλας της συλλογής: «Αλήθεια σώμα γυμνό/ μέσα κι έξω χάος» (σ.7). Άρα το ύψιστο ζητούμενο της συλλογής είναι η αλήθεια που αποκτά ένα γυμνό ερωτισμό, ένα πάθος αποκάλυψης, μέσα σε ένα χαώδη κόσμο που τρομάζει.

[Ανθολόγηση – Εισαγωγή – Επιμέλεια: Θεοδόσης Πυλαρινός]

Σχέδιο εξωφύλλου: Σωτήρης Σόρογκας

Δεκατέσσερα έως σήμερα ποιητικά βιβλία του Γιώργου Βέη, ενός από τους πλέον χαρακτηριστικούς εκπροσώπους της πολυφωνικής γενιάς του ’70, έχουν προσεγγιστεί διαδοχικά από την κριτική, προβάλλοντας, εκτός των άλλων, τόσο τη θεματική, όσο και την υφολογική ιδιαιτερότητα του ποιητή. Η συστηματική επεξεργασία του υλικού που συγκεντρώνεται εδώ αποδίδει με υποδειγματική ακρίβεια τη συνολική εικόνα του συγκεκριμένου έργου, όπως εμφανίστηκε από το 1974 έως σήμερα. Η ακριβολογία, η αναβάθμιση των σημείων της καθημερινότητας σε ήχους πολύσημους, η διακειμενική επικοινωνία, ο διάλογος με την απωανατολική ετερότητα, οι πολύτροπες μεταφορές, οι ωσμώσεις στο πεδίο του συμβολικού, οι ανατρεπτικοί διασκελισμοί, ο ενίοτε καταγγελτικός τόνος, η συνειδητή αξιοποίηση ορισμένων πτυχών της παράδοσής μας, η διευρυμένη χρήση του γλωσσικού οργάνου, η διαλεκτική συνύπαρξη των αντιθετικών όρων και η κατά κανόνα πύκνωση των εκφάνσεων του δημιουργικού λόγου αναδεικνύονται και αναλύονται επαρκώς στις σελίδες του βιβλίου.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΙΓΑΙΟΝ
Λευκωσία 2021

Με τον Roberto Garcia de Mesa γνωριστήκαμε στο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης της Πάτρας, το 2019 και αμέσως μου έκανε εντύπωση το πάθος του με τις λέξεις. Τον κόσμο γύρω από τον οποίο περιστρεφόταν, ένας κόσμος γεμάτος στίχους που δημιουργούσε ακόμα και με τη σιωπή του, την ευγενική έκφραση του προσώπου του, το μειλίχιο βλέμμα του. Διέκρινα και την αγωνία του να επικοινωνήσει, να μάθει για την εγχώριο ποιητικό κόσμο, παρόλο που ήδη είχε έλθει πολύ κοντά με έλληνες δημιουργούς, να αφουγκραστεί τις αγωνίες ξένων ως προς τη μητρική του γλώσσα, ποιητών. Ένιωθες όμως ότι η γλώσσα δεν ήταν εμπόδιο, γιατί η άλλη γλώσσα, η λεγόμενη «ποιητική ανάγκη» καταργούσε τα σύνορα μεταξύ μας. Μαθαίνοντας μετά το βιογραφικό του, το πολυσχιδές και ποσοτικά πλούσιο έργο του, επιβεβαίωσα απλώς αυτό που είχα διακρίνει.

Το βιβλίο του «Περί της φύσεως της ευθραστότητας»,  έλκει έμμεσα την καταγωγή του από τις αρχαίες ελληνικές φιλοσοφικές πραγματείας «Περί φύσεως» όπως τις πραγματεύτηκαν ο Ηράκλειτος, ο Αριστοτέλης, ο Παρμενίδης, ο Εμπεδοκλής αλλά και ο Ρωμαίος φιλοσόφος Λουκρήτιος συγγενεύοντας ως προς τη φιλοσοφούσα ποίησή της ερμηνείας των φαινομένων της ζωής. Θέτει δηλαδή και ο Ρομπέρτο κοσμολογικά ερωτήματα αναδεικνύοντας τις αισθήσεις ως θεμέλια για την κατανόηση του κόσμου χρησιμοποιώντας παράλληλα τις θεατρικές αλλά κυρίως κινηματογραφικές τεχνικές –αυτά τα σύντομα γκρον πλαν και τα κινηματογραφικά καρέ των στίχων και των εικόνων- ώστε να εισχωρήσει βήμα βήμα στις ενδότερες αναζητήσεις, αποκαλύψεις, ματαιώσεις. Σύντροφος του σε όλο αυτό το ταξίδι η Οράσια, «κάτι σαν φύλακας του χρόνου, σαν επίγνωση του χρόνου, στον οποίο ζω κι εγώ», όπως δήλωσε σε μια σχετική με το βιβλίο συνέντευξή του.

Μου άρεσε ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο συνδέει τις μεταφυσικές του αγωνίες και τα υπαρξιακά του ερωτήματα με την απτή πραγματικότητα γύρω του. Το πώς δηλαδή την ώρα που θέτει τους συλλογισμούς του: «Αν μεγαλώνεις πάνω στις πλάτες του τυφώνα υπάρχει τίμημα. Οι αναμνήσεις παλεύουν να βγουν» αμέσως μας επιστρέφει στην εικόνα «Δάχτυλα και κουτάλι αναδεύουν τον καφέ» συνθέτοντας έτσι ένα σκηνικό όπου σκέψεις και ύλη συμπλέκονται, αλληλοσυμπληρώνονται συγκρατώντας τον αναγνώστη να μην ολισθήσει ούτε στη μια πλευρά –της φιλοσοφούσας ποίησης των αστεριών, ούτε στην άλλη, τον ρεαλισμό μέσω μιας στείρας εικονοποιίας.

Ἡ νέα ποιητική συλλογή τοῦ Δημήτρη Κοσμόπουλου εἰσβάλλει μέ τίτλο ἀπροσδόκητο, παράδοξο γιά τήν τρέχουσα ποιητική ἀντίληψη, τίτλο πού φαίνεται νά προσιδιάζει στήν τάξη τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν: Pixels. Ὅρος ξενόγλωσσος σέ ἀκοή καί γραφή, ‒εἰκονοστοιχεῖα στήν ἑλληνική ἐκδοχή του‒ τά pixels δηλώνουν τά στοιχειώδη τμήματα μιᾶς ψηφιακῆς εἰκόνας, τά ἐλάχιστα κομμάτια στά ὁποῖα αὐτή μπορεῖ νά ἀναλυθεῖ.

Εἶναι ἡ ἐπιλογή ἑνός τέτοιου τίτλου ἀντιποιητική; Ὄχι, ὅταν στοχεύει νά διεκτραγωδήσει τό ψευδεπίγραφο εἰκονικό περιβάλλον μέσα στό ὁποῖο ἔχει παραδοθεῖ ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος. Ἐγκλωβισμένος στή μόνωση, ὑποταγμένος στήν παντοδυναμία τῆς ὀθόνης, χωρίς φαντασία, χωρίς θέληση, καταργεῖ τό πρόσωπό του, ὑποκείμενος σέ «πιξελοποίηση» (pixelization), ὅπως ὀνομάζεται ἡ ἀπόκρυψη μιᾶς εἰκόνας μέσω ὁμαδοποίησης τῶν εἰκονοστοιχείων της.

Ὅμοιος μέ εἰκόνα χαμηλῆς ἀνάλυσης, μέ ἐξαφανισμένα τά ἐπιμέρους στοιχεῖα τῆς ἰδιοσυστασίας του πίσω ἀπό ἕναν θολό ἑσμό πίξελς, εἶναι ὁ κόσμος πού ἀνατέμνει μέ τήν ποίησή του ὁ Δημήτρης Κοσμόπουλος. Τό θέμα τό εἶχε ἤδη θίξει σέ προηγούμενη συλλογή του, τό Θέριστρον (2018), στό ποίημα «Tele-scertso», ὅπου οἱ ἄνθρωποι ἐμπρός στήν τηλεοπτική ὀθόνη παύουν νά μιλοῦν (ἤτοι νά ἐπι-κοινωνοῦν), γιά νά μήν τή θυμώσουν, καθώς ἐκείνη «βρέχει θάνατο», καθώς «ἀφέντης, Ἄναξ / εἶναι οἱ εἰδήσεις κι οἱ ρεκλάμες. Πάρε Xanax».

Στή νέα συλλογή του ὁ ποιητής ἐπανέρχεται ἐκτενέστατα, καταγγέλλοντας τήν ἀλλοτρίωση τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου· τή μοναξιά πού ἐξυφαίνεται μέσ’ ἀπό τήν ὁμαδοποίηση τῆς χαμηλῆς ἀνάλυσης· τῶν χαμηλῶν ὁριζόντων:

Κι ὅμως αἰχμάλωτοι μές στό καθρέφτισμά μας

σέ γυάλινη ἁλυκή, κόκκοι, εἰκονοστοιχεῖα

ἕκαστος στήν ὀθόνη του κι ὅλοι μιά συστοιχία

στοῦ τίποτα τό κάτοπτρο, θεατές στό ξέφτισμά μας,

γυρεύουμε ἕνα ἄγγιγμα, μά τό γυαλί ἐμποδίζει.