`

Η αναμόχλευση κάθε ίνας αντίστασης στην κατευθυνόμενη διάλυση της κοινωνίας και της πατρίδας από δυνάμεις και σκοπιμότητες ενός αδηφάγου κατεστημένου οικονομικού – κοινωνικού σχηματισμού, είναι όχι απλώς αναμενόμενη αλλά και επιθυμητή για κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο.
`

Η ποίηση, η κοινωνική ποίηση, ανεξάρτητα από τρόπο έκφρασης (όπως απεκδύεται την αυτάρεσκη έως ναρκισσιστική αποκοπή από το κοινωνικό γίγνεσθαι και καθώς συναντά την ηθική επιταγή υπεράσπισης του δοκιμαζόμενου και αλλοτριωμένου όντος), είναι παρούσα! Χωρίς «σωτηριολογικές» βιταμίνες, χωρίς μονόδρομους και ιαματικές «λύσεις», χωρίς διεκδίκηση αποκλειστικότητας στην έκφραση και στην αισθητική. Απλώς με το να προβάλλει την «κοινωνική λογική» και το πηγαίο συναίσθημα αγάπης για τον Άλλο, με γνώμονα τη συνύπαρξη ποιητικής δημιουργίας και ηθικής, με απόφαση την ανιδιοτελή και ουσιαστική συνάντηση με την ιστορία, πρωτίστως την ιστορία στην οποία πρωταγωνιστούν οι παρίες, καταπιεζόμενοι και αγωνιζόμενοι και μηδέποτε δικαιωμένοι.
`

Παραβολές, τοπικότητες, σάτιρα και σαρκασμός αξιοποιούνται, μεταξύ άλλων στοιχείων και συνυποδηλώσεων, δεκαετίες τώρα από τον ποιητή Γιάννη Δάλλα στο μεστό ποιητικό του έργο για να αναδείξει τους υπαρξιακούς ή κοινωνικούς προβληματισμούς και να τους φέρει να αναμετρώνται στα ίσα με ιστορικούς (και ψευδοϊστορικούς) αναστοχασμούς. Ιδίως τα τελευταία χρόνια –χρόνια αιχμηρής δοκιμασίας της κοινωνίας-, μπορεί ο αναγνώστης να θυμηθεί συνθέσεις και συλλογές ποιητικές (ενδεικτικά: «Χρονοδείκτες», «Γεννήτριες», «Δημοταράκτες»), όπου η τεχνουργική δεινότητα συναντά την αγωνιστική στάση του ποιητικού υποκειμένου.

`

2015….Τι αναμνήσεις….Πριν δύο χρόνια από τιs εκδόσεις ΚΙΧΛΗ στηνΑθήνα κυκλοφόρησε το ωραίο βιβλίο του Κάρολου Τσίζεκ: Η λιμνοθάλασσα της Γεωργικής Σχολής και άλλες αφηγήσεις.….Τότε παλιά στη Θεσσαλονίκη δεν υπήρχε λίμνη.

…..παλιά στο κέντρο της πόλης έβγαινε η Διαγώνιος από τον Ντίνο ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟ με καλλιτεχνικό υπεύθυνο τον Κάρολο και τυπογράφο τον Νίκο Νικολαΐδη. Το περιοδικό βγήκε για πρώτη φορά το 1958 με έξοδα του ποιητή που ήταν και πολύ φτωχός….τσοντάριζαν οι συνεργάτες….Κάθε τεύχος ήταν πανάκριβο το ίδιο και οι εκδόσεις. Όποιος δημοσίευε κάτι πλήρωνε ακριβά για την ύλη του και αγόραζε αντίτυπα….Αυτά μου τα είπε αμέσως ο Ντίνος όταν γνωριστήκαμε το Μάη του 1968 που πήγα στο γραφείο του σταλμένος από το βιβλιοπώλη Γιώργο Κάτο για να αγοράσω ένα ανάτυπο με λίγα φύλλα που του είχε βγάλει ο Κάρολος το 1961 πάνω σε μια εργασία του για τα ρεμπέτικα. Τα παλιά ξεχασμένα τραγούδια έγιναν η αιτία που γνωριστήκαμε. Τα ρεμπέτικα. Εκεί μετά από πολλά χρόνια από τις σελίδες της Διαγωνίου ξεκίνησαν πάλι να δημοσιεύονται μερικά από αυτά τα βασανισμένα τραγούδια. Ο κόσμος σιγά σιγά τα είχε ξεχάσει. Αλλά μπορούσε πάλι να τα βρει τυπωμένα σε χαρτί. Κι έτσι οι μορφωμένοι άρχισαν να τα αναφέρουν με ενθουσιασμό. Βγήκε και το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου το 1968. Το ρεμπέτικο είχε πια επιστρέψει όλο θρίαμβο. Το ανέφεραν με χαρά οι μορφωμένοι.. Ιδού λοιπόν το πρώτο ποτάμι που διέσχισε την πόλη και μας έφερε πίσω ένα μεγάλο μουσικό θησαυρό που κινδύνευε να χαθεί … Γύρισαν επιτέλους τα πονεμένα τραγούδια… Βγήκε ένα ψιλό βιβλίο χάρις στη δουλειά και τα έξοδα του Ντίνου. Θυμηθήκαμε τα παλιά λόγια και τις μουσικές. Το τραγούδι που αγαπάμε τώρα μέσα από τη λίμνη ξεκίνησε και το ποτάμι που το κουβάλησε συνέχεια πια δοξάζεται παντού και επισήμως.

`

…….Ο ποιητής λάτρευε πολύ τα καλά πεζά και τα διηγήματα….Είχε ανάγκη από σπουδαίους πεζογράφους για το περιοδικό του. Του φύγαν όμως οι δύο πιο καλοί και πήγαν στον τρανό καθηγητή Γ.Π, Σαββίδη. Εγκατέλειψαν το περιοδικό πρώτα ο Γιώργος Ιωάννου και μετά ο Τόλης Καζαντζής ταλέντα μαγκιόρα και ανεπανάληπτα.

……λοιπόν οι καλοί πεζογράφοι που ξεπόρτισαν ήταν κι αυτοί ένα ποτάμι που ανέβασε το κλίμα της πόλης στην Αθήνα. Άλλαξαν ριζικά τις εκδόσεις ΕΡΜΗΣ που τις είχε ο καθηγητής. Γίναν πιο λαϊκές. Βγήκαν βιβλία με δημοτικά τραγούδια….παραμύθια….Καραγκιόζης…οι υπέροχες 1001 νύχτες με τη Χαλιμά.

`

……..Άλλο δυνατό ποτάμι είναι και ο ίδιος ο Κάρολος μαζί με τον τυπογράφο Νικολαΐδη…..το βιβλίο που φτιάξαν για τον Καχτίτση έγινε περιζήτητο. Και το θαύμασαν αμέσως σπουδαίοι Αθηναίοι εκδότες…γράφτηκε μάλιστα και μυθιστόρημα για την περιπέτεια της έκδοσης.

`

ΠΟΙΗΤΗΣ: Χαίρετε, λοιπόν, θείοι τόνοι, οξείες, βαρείες, περισπωμένες! χαίρετε ψιλές, δασείες, στιγμές, μεσοστιγμές, υποστιγμές, ερωτηματικές, χαίρετε! Ο κόσμος τρέμει τη δύναμή σας και ουδέ ποιητής ουδέ λογογράφος ημπορεί να γράψει λέξη χωρίς πρώτα να σας υποταχθεί. Εσείς εμπνεύσατε, πριν γεννηθείτε, τον Όμηρο όταν ετραγουδούσε την Ιλιάδα, την Οδύσσεια, τους Ύμνους, και ο λαός της Ελλάδας τον επερικύκλωνε και τον εκαταλάβαινε […]

Διονύσιος Σολωμός, Διάλογος, περ. 1824

`

Έχει η δημοτική γλώσσα, τα επονομαζόμενα Νέα Ελληνικά ή Κοινή Νεοελληνική, αληθινό λόγο να γράφεται με πολυτονικό; Αφορμή του παρόντος άρθρου αποτελεί η πρόσφατη έκδοση του Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας από την Ακαδημία Αθηνών, στο οποίο κάθε λήμμα δίδεται και στο πολυτονικό· αιτία, η επιμονή ορισμένων εκδοτικών οίκων και περιοδικών να χρησιμοποιούν το πολυτονικό σε κείμενα της δημοτικής, και δη σύγχρονα. Ερώτημα καίριο το εάν η πρακτική αυτή ενέχει οτιδήποτε παραπάνω από «αισθητικά» κριτήρια. Χωρίς να κατανοώ απολύτως την αισθητική που το υπαγορεύει αυτό, για ποιον δηλαδή λόγο το πολυτονικό να υπερτερεί σε ομορφιά του μονοτονικού, προβαίνω στις ακόλουθες σκέψεις και παρατηρήσεις.
Δεν χωράει αμφιβολία ότι η γλώσσα του Ομήρου, του αρχαίου δράματος, των αττικών (και αττικιστών) πεζογράφων, των λυρικών ποιητών, η γλώσσα των Εβδομήκοντα, της Καινής Διαθήκης, των πατερικών κειμένων και των βυζαντινών χρονογράφων και υμνογράφων (για να απαριθμήσω τα κυριότερα παραδείγματα), εμπίπτουν στην ευρύτερη κατηγορία των αρχαίων ελληνικών, τα οποία ιστορικά κατέληξαν να γράφονται με πολύ συγκεκριμένο σύστημα. Με τα θεμέλια να μπαίνουν στους ελληνιστικούς χρόνους, το πολυτονικό παγιώνεται περίπου τον 9ο αιώνα μ.Χ. Εντάσσω σκόπιμα και τα πιο όψιμα κείμενα του Βυζαντίου, λόγω του ιστορικού φαινομένου του αττικισμού, το οποίο οδηγεί στην καθαρεύουσα (για την οποία θα μιλήσω παρακάτω). Έτσι, ενώ συγγραφείς από τους Πατέρες της Εκκλησίας και τον Ευσέβιο μέχρι τον Μιχαήλ Ψελλό, την Άννα Κομνηνή, τον Πλήθωνα κ.α. δεν ζουν στην εποχή του Ξενοφώντα, η γλώσσα που χρησιμοποιούν είναι μια αρχαία γλώσσα, της οποίας τις συμβάσεις οφείλουν να ακολουθούν κατά γράμμα. Το ίδιο ισχύει και για όποιον θα αποπειράτο να γράψει π.χ. επική ποίηση ή ιάμβους σήμερα.
Ασχέτως του κατά πόσο ο Γρηγόριος Παλαμάς προφέρει τα ελληνικά αυτά όπως ο Θουκυδίδης, οι συμβάσεις, οι οποίες κληρονομήθηκαν από τους Αλεξανδρινούς, είναι απαραίτητες. Τόνοι (οξεία, βαρεία, περισπωμένη), πνεύματα (δασεία, ψιλή), κορωνίδα, διαλυτικά και υπογεγραμμένη, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της γραπτής γλώσσας, συνεισφέροντας στην καλύτερη ερμηνευτική κατανόηση, ταυτοχρόνως υποδεικνύοντας την ιστορική της διαδρομή. Ακόμα κι αν σκεφτούμε αντίστροφα και ισχυριστούμε (ορθώς) ότι τα κείμενα των Αρχαίων όχι μόνον τα προαναφερθέντα σημεία δεν περιείχαν, αλλά ούτε στίξη, ούτε διάκριση πεζών-κεφαλαίων, ούτε καν κενά ανάμεσα στις λέξεις, σας προκαλώ να δοκιμάσουμε να επιστρέψουμε σε αυτή τη συλλογιστική ή κάποια εκδοχή της. Αδύνατον.

Sotiris Pastakas, Food Line (Συσσίτιο, η Τριλογία), translated by Jack Hirschman and Angelos Sakkis, cover painting by Agneta Falk, book design by Peter Losh, Forepaw Press, 1412 Melrose Avenue, Elkins Park, PA 19027, USA

Ο Σωτήρης Παστάκας γεννήθηκε στη Λάρισα το 1954 και σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης. Από το 1985 εργάζεται σαν Ψυχίατρος στην Αθήνα. Έχει εκδώσει 12 ποιητικές συλλογές στα Ελληνικά, κάποιες από τις οποίες μεταφράστηκαν και στα Αγγλικά και είναι μέλος της Ελληνικής Εταιρίας Συγγραφέων από το 1994.Είναι επίσης ένα από τα 47 ιδρυτικά μέλη της Διεθνούς Ακαδημίας Ποίησης , η οποία ιδρύθηκε στη Βερόνα της Ιταλίας το 2001 από την UNESCO. Από το 2002 μέσω του ηλεκτρονικού περιοδικού (www.poiein.gr) παρουσιάζει στο ελληνικό κοινό ποίηση και ποιητές από όλο τον κόσμο. Έχει μεταφράσει πολλούς Ιταλούς ποιητές, συμπεριλαμβανομένων των Saba, Penna, Pasolini, Gatto, Sereni.
Πρωτογνώρισα το Σωτήρη Παστάκα σχεδόν τυχαία στο North Beach καφέ του Σαν Φρανσίσκο το Μάϊο του 2003. Βρισκόταν στην πόλη για να παραβρεθεί σε ένα ψυχιατρικό συνέδριο και έκανε ένα διάλειμμα από τις υποχρεώσεις του, προκειμένου να επισκεφτεί το βιβλιοπωλείο City Lights. Τα πήγαμε αρκετά καλά από την αρχή: Ο Σωτήρης έχει φιλική και στοργική αύρα γύρω του- αδελφική θα την αποκαλούσα, ναι αδελφική- , oπότε συζητήσαμε για αρκετή ώρα σχετικά με την ελληνική ποίηση αλλά και την αμερικάνικη. Είχα μεταφράσει τρία ποιητικά βιβλία μιας σπουδαίας ποιήτριας, της Κατερίνας Γώγου, η οποία πέθανε από το γνωστό “θάνατο του ροκ εν ρολ” (όταν το λένε οι Έλληνες αυτό, εννοούν από υπερβολική δόση ναρκωτικών ουσιών)και ο Σωτήρης ήταν μυημένος στον Ginsberg, στον Ferlinghetti, και το κίνημα του Beat.

ΜΗ ΦΟΒΑΣΑΙ ΤΗΝ ΒΡΟΧΗ

Μη φοβάσαι τη βροχή
ούτε τον χρόνο.
Οι ρυτίδες κάτω απʼ τα μάτια σου δείχνουν ότι έχεις δει•
κι αν κατόρθωσες μια φορά να σπάσεις το φράγμα του χρόνου, τότε πάει να ᾿πει
πως έχεις ακόμη ανοιχτούς λογαριασμούς με τον θάνατο-
και φυλάς ακόμα την ελπίδα
να ΖΗΣΕΙΣ.
Μη φοβηθείς το ξέσπασμα της ζωής
ούτε τους νεκρούς που σε περιτριγυρίζουν.
αφού εσύ κρατάς ακόμα
το προνόμιο νʼ ανασταίνεσαι.

*

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΖΑΝ ΖΕΝΕ

…έκανα μια σκέψη που ανυψώνει τον έρωτα σε πάθος, στο απόλυτο και το ιδανικό• ότι τα μάτια μας μπορούν να δουν μέσα στο κορμί του Άλλου μια απόλυτη διαφά¬νεια, να διακρίνουν τον τρόπο που πλέκονται μεταξύ τους τα κύτταρα, οι φλέβες και οι αρτηρίες, τα ρυάκια του πάθους- τα νεύρα του κι όλα τα εσωτερικά του όργανα• ο οργανισμός του σαν ένα μικρό σύμπαν, Ολόκληρος. Αυτό που δεν περνάει απʼ το μυαλό μας όταν βλέπουμε τον οποιονδήποτε, αποκτάει ενδιαφέρον και τη Δύναμη να ερεθίσει τη φαντασία μας όταν βλέπουμε τον Εραστή μας. Το αντικείμενο του απόλυτου Έρωτα καθίσταται διάφανο. Το πιο μικρό του κύτταρο είναι ένας ζωντανός οργανισμός πλήρης κι αυτάρκης, γεμάτος από ζωή και προσωπικότητα. Που κάθεται και μας μιλάει. Μας λέει την ιστορία του ή ένα πολύτιμο κομμάτι της, καθώς η σύνθεση του με τις ιστορίες όλων των άλλων κυττάρων μας προσφέρει το παζλ της ιστορίας του αγαπημένου προσώπου.