O Walt Whitman διαβάζει το ποίημά του “Αμέρικα”

Centre of equal daughters, equal sons,
All, all alike endear’d, grown, ungrown, young or old,
Strong, ample, fair, enduring, capable, rich,
Perennial with the Earth, with Freedom, Law and Love,
A grand, sane, towering, seated Mother,
Chair’d in the adamant of Time.

Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης απαγγέλει τρία ποιήματα (Ατένιση θησαυρού,Σκόρπια φύλλα, Άσκηση μεταφορών) από ηχογράφηση του 1984 για την ΕΡΑ. Μουσική σύνθεση Βασίλης Ριζιώτης.

Ατένιση θησαυρού

Ο πεθαμένος άνθρωπος είν’ ένας λίθος πολύτιμος,
το ζώο τον κατέχει σαν κοιτά τον αφέντη του,
δίχως τη δύναμη να μιλήσει βυθισμένο στη σιωπή,
στο δάσος το μεγάλο που ευωδιάζει χαρά.

Εκείνο που ελπίζουμε δεν είναι ν’ αποκτήσουμε
το θησαυρό που λαχταράμε στ’ αντίκρισμά του,
αρκεί και μόνο η ματιά για τον περίπατο,
των ψυχών έξω από τις κάμαρες.

Ο δρόμος όπου χαιρετιόμαστε μοσκοβολά,
από τις βλαστικές ουσίες του δάσους που στάζουν,
ρυθμικά ανθίζοντας έξω απ’ τα όργανα,
αιώρες του έρωτος κρεμαστές απ’ τα κλώνια.

Τα πρόσωπα ξαπλώνουν εκεί κι ονειρεύονται,
ξεχνώντας των σκοτεινών σωμάτων την αριθμητική,
μπορούν και διακρίνουν την πολύτιμη ποιότητα
του λίθου, με τα μάτια τ’ άγρυπνα του νου.

(1952)

Από τη συλλογή Ποιήματα (Παλαιοντολογικά) (1988)

*

Πάλι σε λάθος τόπο βρίσκομαι
γιατί τον χρόνο τον κοινό
δεν τον μοιράζομαι
με εκείνη που αγαπώ
κι όλα φαντάζουνε καμένα
στον ουρανό που πάγωσε
αφού το αστέρι της απόψε
δεν με συντροφεύει.
Γυρίζω πλευρό
σαν το μισοκαμένο κούτσουρο
γιατί ξέρει πως είναι κάπου εκεί,
η φωτιά που άναψε και σιγοκαίει.

*

Κάνεις τα δάκτυλά μου να βλέπουν:
ανοίγουν μάτια και μπουμπουκιάζουν
σαν άνθος γιασεμί,
που ξεπερνάει τη σχισμή
και ρίχνει μια κλεφτή ματιά

έξω από τον φράκτη.

ΥΠΟΘΑΛΠΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΑΘΡΕΦΤΗ

Πλησίασα τον καθρέφτη,
λές για να περάσω σʼ έναν άλλο κόσμο,
για νʼ αποβάλλω τον εαυτό μου σʼ έναν άλλο εαυτό,
και, σαν να τρίβεις δυό ξερά κλαριά
το ένα με τʼ άλλο για νʼ ανάψεις φωτιά,
φώναξα δυό λέξεις: «Βοήθησέ με!»

Και λέει ο καθρέφτης:
«Έρχεσαι πάντα σε μένα
όταν δεν είσαι ποτέ ο ίδιος.»

Π * * * * Α

Είμαι πρόθεμα και πρόσφυμα της ζωής μου.
Το μόνο που ζητώ είναι το δώρο που δεν θα λάβω ποτέ: την αλήθεια.

ΜΕΓΑΛΟΒΔΟΜΑΔΑ

Άλμα τριπλούν μέχρι την Μεγάλη Παρασκευή.
Κι όλα αυτά τα εκατομμύρια της εσωτερικής μετανάστευσης
ετοιμάζονται να επιστρέψουν στα χωριά τους
για να κλείσουν τις τρύπες που άφησαν πίσω τους.
Για τρεις, τέσσερις μέρες
πόσο τερπνή, πόσο ταιριαστή, πόσο ελκυστική θα είναι η Αθήνα.
Πο-πό! Τι ανακούφιση!
Ένα ρομαντικό ηλιοβασίλεμα για αλλαγή,
παρατεταμένο σαν το «Μπολέρο» του Ραβέλ,
Και αντί για φυλλάδια πίτσας
ενθαρρυντικά σημειώματα στις πόρτες, να γράφουν:
«Βγείτε έξω. Το πεδίο είναι ελεύθερο.»
Τι ευλογία να μην είσαι μόνος μέσα
στα ακατάληπτα βλέμματα των νεοαθηναίων,
αλλά μόνος να λευτερώσεις τα αισθήματά σου
μέσα στην αρμονική αναλογία μιας καρδιάς.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο Ορχάν Βελή Κανίκ (Orhan Veli Kanik), γεννήθηκε το 1914 στην Κωνσταντινούπολη. Ο πατέρας του, που ήταν διευθυντής της Προεδρικής Συμφωνικής Ορχήστρας, φρόντισε να του εξασφαλίσει υψηλού επιπέδου κοσμική εκπαίδευση, αλλά ο ατίθασος Orhan εγκατέλειψε το Πανεπιστήμιο, στα 1935. Εργάστηκε στην Ταχυδρομική Υπηρεσία της Άγκυρας, μέχρι την κήρυξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και την επιστράτευσή του. Μετά την αποστράτευσή του, στα 1945, εξασφάλισε θέση μεταφραστή στο Τουρκικό Υπουργείο Παιδείας, αλλά δεν μπόρεσε να εργαστεί περισσότερο από δύο χρόνια. Η ζωή των δρόμων τον τραβούσε σαν μαγνήτης και αποφάσισε να την ακολουθήσει. Σε αντίθεση με τον αδελφό του και συγγραφέα, που φυλακίστηκε για στάση κατά του καθεστώτος το 1949, ο Ορχάν πέρασε μια σύντομη ζωή γεμάτη ποίηση, γυναίκες και αλκοόλ. Πέθανε στην Κωνσταντινούπολη τον Νοέμβριο του 1950, από εγκεφαλική αιμορραγία, σε ηλικία μόλις 36 χρόνων. Λίγες μέρες πριν, είχε μια παροδική απώλεια συνείδησης που την απέδωσε στο σοβαρό μεθύσι του. Άλλωστε, στα 25 χρόνια του είχε ξαναπεράσει αυτή την εμπειρία, λόγω τροχαίου ατυχήματος. Το τελευταίο ημιτελές ποίημά του βρέθηκε τυλιγμένο γύρω στην οδοντόβουρτσά του· παραμένει μυστήριο γιατί έκανε τέτοιο πράγμα. Η σύντομη ζωή του, ο αλκοολισμός και οι θυελλώδεις έρωτές του, δημιούργησαν το μύθο ενός ρομαντικού ποιητή που κυνηγούσε τις ακραίες εμπειρίες, με στόχο την υπαρξιακή ανάταση, όπως και στην περίπτωση του Dylan Tomas.