[author]του Γιώργου Χριστοδουλίδη[/author]

Πριν κάμποσα χρόνια, ένας καλός φίλος, μου είχε ζητήσει να δω τα ποιήματα του. Ετοιμαζόταν να εκδώσει την πρώτη του συλλογή. Τα διάβασα. Του είπα όσο πιο ευγενικά μπορούσα “θέλουν δουλειά”. Ο φίλος, ξέγινε από φίλος μου, δεν μου ξαναμίλησε, όμως δεν εξέδωσε ποτέ καμιά συλλογή.
Δεν μου λείπει, αλλά συχνά θυμάμαι το αιχμηρό του χιούμορ για τα πράγματα.
Ποιός ήμουν όμως εγώ για να τον κρίνω; Γιατί να μην τον ενθαρρύνω με ένα ψέμα που δεν θα μάθαινε κανείς ότι ειπώθηκε; Μήπως απέτρεψα τη γέννηση ενός μελλοντικά αξιόλογου ποιητή ή έπραξα σωστά “προστατεύοντας” την ποίηση από -μια ακόμη- εστία ρύπανσης;
Αυτά με ταλάνιζαν για λίγο καιρό, ώσπου και κατάλαβα: από τέτοιες ιστορίες μπορεί κανείς κάτι να μάθει, όπως το ότι, αν διαθέτεις, ή, αν οι άλλοι πιστεύουν ότι διαθέτεις μια υποτυπώδη δυνατότητα κρίσης, είναι κρίμα να μην την ασκείς ενίοτε δημοσίως ή ιδιωτικώς.
Ας είναι λάθος κάποτε η κρίση σου, το να λουφάζεις ή το χειρότερο, μονίμως να εξωραΐζεις την ασχήμια για να μην ταράξεις κάποιον κύκλο, να μην χαλάσεις κάποια σχέση, δεν είναι πρέπον και μάλλον παραπέμπει σε μια εθελούσια πνευματική λοβοτομή, σε ένα κοινωνικό ευνουχισμό ή ακόμη, σε μια ωμή συνενοχή στην υπόθεση διαιώνισης της μετριοκρατίας αλλά και της ημετεροκρατίας που κυριαρχεί στα λογοτεχνικά και δη στα ποιητικά πράγματα.
Παραπλεύρως και ολόγυρα λοιπόν της ποίησης, αυτής της εκρηκτικής -στις καλύτερες τις εκφάνσεις- χημικής ένωσης ανθρώπου και λόγου, είναι η αλήθεια η δική μας για την ποίηση και τι τη συνιστά τέτοια.
Η ευθύνη μας απέναντι στο ψέμα που βλέπουμε να οχληρεί και εν τέλει να επιτυγχάνει καθημερινούς θριάμβους-πρόσκαιρους έστω-, η ευθύνη μας να μην μένουμε σιωπηλοί.
Οχι σιωπηλοί- στη, δίκην πνευματικής θανατικής καταδίκης, αποσιώπηση και εν τέλει κατασίγαση σημαντικών ανανεωτικών φωνών και της σαγηνευτικής πρωτοτυπίας που εκπέμπει ο λόγος τους. Οχι σιωπηλοί- στην χυδαία αυτοδιακίνηση/ετεροδιακίνηση κατασκευασμένων εκδοτικά/μιντιακά ποιητικών “αυθεντιών” που διαιωνίζουν το εγωκεντρικό τους τίποτα και μαζί, μια επικίνδυνη διασάλευση του αυθεντικού αισθητικού κριτηρίου.
Οχι σιωπηλοί- μπροστά σε εκείνους που αφού ξεμπέρδεψαν με τα υπόλοιπα, μια μέρα καλοείδαν την ποίηση ως ευπρόσιτο μεταφορικό μέσο ανάδειξης και κοινωνικής καταξίωσης της χωρίς ιδιαίτερα χαρίσματα ύπαρξης τους, διότι ποτέ δεν είχαν την πολιτισμική επάρκεια/παιδεία να αντιληφθούν πως πραγματική διάκριση είναι ό,τι επιτυγχάνεται άνευ της συνδρομής κάποιου καλοστημένου σχεδίου. Που χρειάζονται πολλούς να “εκφραστούν” για το “έργο” τους επειδή αυτό δεν δύναται να μιλήσει αφ’ εαυτού, να δώσει αποτύπωμα. Αλλά και επειδή δεν μπορούν να βρουν κάποιον δεσμευμένο στην αλήθεια της ανιδιοτέλειας του για να τους εκθειάσει.
Οχι σιωπηλοί- στο πως σε κατακαίει η ποίηση, μια πορεία μέσα από ασίγαστες και αδάμαστες πυρκαγιές του χρόνου, πορεία όχι αλεξίπυρη, αλλά πυρπολημένη και μια και δυο και τρεις φορές.

Που δεν περατώνεται από τη φυσική ολοκλήρωση του γήινου βίου του ποιητή, τουναντίον, γιγαντώνεται.

Ας στηρίξουμε λοιπόν εκείνους που οι ιδέες τους, οι στίχοι τους, φυτρώνουν σε αυτό το άγονο έδαφος. Ας γίνουμε όχι οι κηπουροί των σπόρων τους, αλλά το εύφορο χώμα της άνθησης τους. Ας μιλήσουμε για εκείνους που χαϊδεύουν άφοβα ή φοβισμένα το σκοτάδι όχι για εκείνους που το αποτελούν.

*Ο ποιητής έχει παντού φίλους. Υπάρχει στις καρδιές των άλλων. Είναι μόνος του και δεν είναι. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχει συναντήσει ποτέ και εν τούτοις είναι μαζί τους. Είναι αθώος, εν τέλει. Πως να το πω πιο απλά… Είναι ένας αδέκαρος που πληρώνει τα χρέη των άλλων…”
Γιώργος Δάγλας, συνέντευξη στα Φτερά Χήνας

*Πανταχόθεν γύρω μας νεκροί κι εμείς γράφουμε για ποίηση. Μήπως είμαστε αναίσθητοι;

[author]Του Νίκου Βουτυρόπουλου [/author]

`
Δεν είναι λίγος ο αριθμός των αττικών αγγείων του 6ου π.Χ. αιώνα, που φέρουν υπογραφές των δημιουργών τους: ο τάδε ΕΠΟΙΗΣΕΝ, ο τάδε ΕΓΡΑΦΣΕΝ. Όσον αφορά στο ΕΓΡΑΦΣΕΝ, το όνομα, κατά κοινή αποδοχή, πρέπει να αναφέρεται στον αγγειογράφο. Σχετικά με το ΕΠΟΙΗΣΕΝ, έχουν εκφραστεί αντιρρήσεις, αν δηλαδή πρόκειται για τον αγγειοπλάστη, που ως τεχνίτης μάλλον δε γνώριζε ανάγνωση και γραφή, ή αν πρόκειται για κάποιον ποιητή της εποχής, που εξιστόρησε στους τεχνίτες το συγκεκριμένο μύθο, ο οποίος απεικονίζεται στα αγγεία. Όπως και να έχει, είναι οι πρώτες υπογραφές δημιουργών, που γνωρίζουμε στην ιστορία της τέχνης.

`

[author]του Σπύρου Αραβανή [/author]

`
Βλέποντας καθημερινά όλους αυτούς τους ψηφιακούς ανθρωπιστές, τους ηθικολόγους, τους ετοιμοπόλεμους κάθυγρους των δυσάρεστων γεγονότων, τους άτεγκτους της Δικαιοσύνης -οι οποίοι κατά Μάνο Χατζιδάκι «περιφρουρούν την ουσία του νόμου όσο και η Αγία Αθανασία του Αιγάλεω περιφρουρεί την αγιοσύνη και το χριστιανισμό»- μου γεννιούνται ορισμένα αφελή ερωτήματα:
`

Τι χρόνος τούς απομένει για τον άνθρωπο, μέσα στο χρόνο που αφιερώνουν για να σώσουν την ανθρωπότητα;

Πενθώντας νυχθημερόν τους νεκρούς της επικαιρότητας, διατηρούν άραγε αποθέματα πένθους και για τους προσωπικούς τους θανόντες;

Μπορούν να αποδώσουν δικαιοσύνη και «με ένα άστρο ή μʼ ένα γιασεμί»;

Διακρίνουν ανάμεσα στα συλλογικά τους οράματα, το όνειρο του παιδιού που γαντζώνεται στα μάτια τους;

Τι περισσεύει από το «αγελαίο ένστικτο» της ηθικής τους και για τις κατʼ ιδίαν τους σχέσεις;

Στις πόσες δημοσιευμένες «ζωές των άλλων» κερδίζουν αδημοσίευτη δική τους ζωή;

`
«Όχι, σας παρακαλώ –διαμαρτύρεται ο Λουδέρ, όταν έρχονται να τον ψάξουν ακόμη μια φορά για να υπογράψει κάποιο ανθρωπιστικό μανιφέστο ή για να συμμετάσχει σε κάποια συνάντηση για τον καταπιεζόμενο λαό- Το να αγαπάς την ανθρωπότητα είναι εύκολο, το δύσκολο είναι να αγαπάς τον πλησίον σου» (Χούλιο Ραμόν Ριμπέϊρο, «Ρήσεις του Λουδέρ», μετφρ. Βλάσης Παπαπετρόπουλος).

`

[author] Του Γιώργου Καρτάκη [/author]

`

Υπάρχουν δυο σχολές (βλέπε: κυκλώματα) «κριτικής» στην Ελλάδα.

Η πρώτη αντιπροσωπεύει τον συντηρητικό Ακαδημαϊσμό. Επειδή όμως οι Φιλοσοφικές Σχολές των Πανεπιστημίων δεν παρέχουν – και δεν είναι σαφώς αυτή η δουλειά τους – τα εφόδια ανάπτυξης της προσωπικότητας (σε αυτό δεν βοηθά και η αιώνια οικονομική και πολιτική κρίση που μαστίζει τον τόπο) και επεξεργασίας του ταπεινού παρελθόντος (,επειδή δεν μπορεί οιοσδήποτε με ένα ή και με δυο πτυχία, μεταπτυχιακά κλπ. να βρεθεί από το Α στο Ω προσπερνώντας τα ενδιάμεσα στάδια), ομοιάζει με σαλόνι αντίγραφο Λουδοβίκου, φορτωμένη από λεκτικές κορόνες και ασάφειες, χωρίς να μπορεί να αποκρύψει στα δαιδαλώδη συλλογιστικά σχήματα την αντίληψη που την διέπει: Ό, τι λάμπει είναι χρυσός. Ένας φιλολογικός επαρχιωτισμός, δηλαδή, ο οποίος στέλνει την γλώσσα στα τάρταρα. Και οίστρος, πολύς οίστρος και παραθέματα σοφών…
Η δεύτερη αποτελείται κυρίως από εραστές της λεγόμενης εναλλακτικής Αριστεράς με καλυμμένη την σπάθη του κομφορμισμού, καρυκευμένη από μεταμοντέρνες ατάκες, παλινδρομώντας στενάχωρα μεταξύ Βούδα και Σάμερχιλ (: το δεύτερο εννοούμενο -γιατί έτσι μας εξυπηρετεί -ως το πεδίο, όπου μπορούμε να εκφράσουμε τα απωθημένα και να σηκώσουμε κεφάλι στο σύστημα – κάτι που δεν είναι όμως άλλο από την προσωπική έλλειψη πειθαρχίας και αξιών, όπως επί παραδείγματι εκείνη της εντιμότητας.) Κι εδώ ωστόσο το σαλόνι ΙΚΕΑ δεν δύναται να υποκαταστήσει τα ενδιάμεσα στάδια ωρίμανσης και προσγείωσης στην πραγματικότητα.
Ειδικά αυτή η δεύτερη, βρίσκεται επί του παρόντος σε βαθιά ιδεολογική κρίση, επιχειρώντας να επαναπροσδιοριστεί, να επαναπροσανατολιστεί, κυρίως μετά την αμφισβήτηση του «πρώτη φορά Αριστερά.»

Ιδιαιτέρως τώρα που οι εκπτώσεις τείνουν να γίνουν διαρκείς και όλοι – λογοτέχνες και λογοτεχνίσκοι – μπορούν να εξαγοράσουν το βραβείο τους από γνωστή «λαϊκή» πορτοκαλί αλυσίδα υπεραγορών βάζοντας τους αυλικούς φίλους να τους ψηφίσουν μέσω fb, μοιάζει εκ νέου επίκαιρη η παλιομοδίτικη εκείνη ρήση «o tempora o mores.»

Σε κάθε περίπτωση, η κριτική εν Ελλάδι αποτελεί έκφραση για αυτοκατανάλωση των κυκλωμάτων μιας δευτερεύουσας από σημασία πρωτεύουσας της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Και στις δυο περιπτώσεις η κεντρική ιδέα που διατρέχει τα κείμενα είναι: «Έγραψα ένα βιβλίο. Γράψε δυο λόγια και θα σου το ανταποδώσω παρομοίως εν ευθέτω χρόνω.»

Η εγκωμιαστική ανάλυση δεν είναι κριτική. Ο φιλόλογος δεν είναι κριτικός. Ο ποιητής δεν είναι κριτικός. Ο κριτικός δεν πίνει καφέ στο ίδιο καφενείο με τους παραπάνω.