********************

Όλοι λίγο-πολύ χρειαζόμαστε τη Μουσική. Υπάρχουν όμως και ελάχιστοι ανάμεσά μας που η Μουσική τους χρειάζεται. Κι αυτοί δεν είναι άλλοι από τους Ποιητές.

Τα τραγούδια και τα κείμενα του βιβλίου που κρατάτε είναι αυτά που ζήτησε από τον Ποιητή Σωτήρη Κακίση το ίδιο το Μέλος. Το Μέλος που περιηγείται σαν σώμα στην πάντοτε αρχαία αθηναϊκή νύχτα.

Μουσική αυλού, Μαγεμένου Αυλού, σαν κι αυτήν που ο Ποιητής του Ελληνικού Ήχου Χατζιδάκις αιχμαλώτιζε στις παύσεις των συζητήσεων, στο τραπεζάκι του στην Πλατεία Προσκόπων. Συνδαιτυμόνας κάποια βράδια, επιλεγμένος φυσικά όπως κι όλοι οι άλλοι, ο Κακίσης. Επιλεγμένος και απ’ τον Μάνο και απ’ το Μέλος.

Διαβάζοντας το βιβλίο —και χωρίς να θέλω να μειώσω κανέναν από τους συνθέτες που «χρειάστηκαν» και που έξοχα τύλιξαν με το μανδύα των ήχων τους τον αθώο Σωτήρη— φανταζόμουν κάθε τραγούδι μελοποιημένο από τον Χατζιδάκι.

Η μουσική ήταν και είναι η αγαπημένη μου τέχνη· πάντα μου ξυπνούσε ένα θρησκευτικό αίσθημα, πίστη στη ζωή και το κυνήγι της ζωής μέσα μου. Πρώτα η μουσική, μετά τα πούρα ή τα τσιγάρα τούρκικου καπνού, μετά τα βιβλία και μετά ο επιούσιος άρτος.[ii]

Μιχαήλ Μπακούνιν

Τι ήταν αυτό που ο διαβόητος ρώσος αναρχικός του 19^ου αιώνα άκουγε στη μουσική για να της προσδώσει αυτή την εξέχουσα θέση ανάμεσα στις τέχνες, αλλά και ανάμεσα στις αγαπημένες ασχολίες του; Ποια μουσική ήταν αυτή και πώς ήρθε σε επαφή μαζί της; O André Reszler γράφει στην Αναρχική Αισθητική:

Ο Μπακούνιν δεν έχει αφιερώσει κάποια συγκεκριμένη μελέτη στην τέχνη. Για να κατανοήσουμε την αισθητική του σκέψη, είναι απαραίτητο να συσχετίσουμε τις περιστασιακές παρατηρήσεις που έχει κάνει σε μαχητικά άρθρα και φυλλάδια με το συνολικό του όραμα, και να τις αντιπαραβάλλουμε τόσο με τη μαρτυρία των δικών του ενεργειών, όσο και με τις μαρτυρίες της οικογένειας και των φίλων του.[iii]

Αν σε αυτά τα γραπτά προσθέσουμε κάποια σχετικά αποσπάσματα από φιλοσοφικά κείμενά του, καθώς και από κάποια γράμματα της πλούσιας αλληλογραφίας του, συνδέοντάς τα με ιστορικά/βιογραφικά στοιχεία (ιδίως τις συναντήσεις και τις φιλίες του με μουσικούς) τότε θα έχουμε μια πληρέστερη εικόνα της αντίληψής του για την τέχνη, και ειδικά για τη μουσική. Το υλικό αυτό εκτείνεται από πρώιμα μουσικοφιλοσοφικά αποσπάσματα (όπως π.χ. για το Ρέκβιεμ του Μότσαρτ και τον καθολικισμό) μέσα από γράμματα προς αδέλφια και φίλους όπως ο Ράιχελ[iv], μέχρι αισθητικές φιλοσοφικές παρατηρήσεις στα ώριμα γραπτά του.[v] Η μουσική στην οποία αναφέρεται είναι η έντεχνη ευρωπαϊκή μουσική κυρίως της κλασικής και της ρομαντικής εποχής, και σπανιότερα η έντεχνη μουσική παλιότερης εποχής. Σε ένα από τα κείμενα της τελευταίας περιόδου[vi] αναφέρεται στα λαϊκά τραγούδια των σοσιαλιστών εργατών που «ανοίγουν μια νέα εποχή και προφητεύουν έναν νέο κόσμο, αυτόν της καθολικής απελευθέρωσης».

Το album «Σμύρνης Θυμιάματα» περιλαμβάνει δέκα τραγούδια – ποιήματα που έχει μελοποιήσει η Πηγή Λυκούδη από την ποιητική συλλογή «Γράμματα στην Ιωνία» του Ίωνα ποιητή Γιάννη Π. Ιωαννίδη. Μία συλλογή που έχει βραβευθεί από την Εστία Νέας Σμύρνης το 1984. Ερμηνεύουν ο Μανώλης Μητσιάς, ο Μάνος Κουτσαγγελίδης, η Μαρία Σουλτάτου και η Γεωργία Αγγέλου.

****************************

Αχ!!!» που ακούστηκε από κάθε στόμα την μαύρη ώρα της καταστροφής της Σμύρνης… Αναφέρω τέσσερις στίχους του Γ. Π. Ιωαννίδη, από το έργο μας αυτό, που μίλησαν καταλυτικά μέσα μου και έγιναν πηγή έμπνευσης.

Κύριε, η πατρίδα μου η Ιωνία,
Ένα κομμάτι της Εδέμ.
Άλικο τριαντάφυλλο τ’ Απρίλη.
Τώρα στα πόδια Σου, γερμένη δέεται
για την Ειρήνη αυτού του κόσμου…»

Πηγή Λυκούδη

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζει κάποιος για τον σπουδαιότερο ποιητή στίχων της ελληνικής μουσικής, τον μυστηριώδη Νίκο Γκάτσο, θα μπορούσε να τα καταλάβει και μόνο από τους εμβληματικούς και ευαίσθητους στίχους του -στίχοι ρωμαλέοι, φιλοσοφικοί, λιτοί, μικρές ιστορίες που πραγματεύονται σχεδόν οτιδήποτε απασχολεί διαχρονικά τον παγκόσμιο Έλληνα.
Κρίσεις για τον ποιητή γνωστές και άγνωστες, τα νεανικά λογοτεχνικά βήματα της πρώτης περιόδου, αθησαύριστα σημειώματα, ραδιοφωνικές εκπομπές και χρονικά δημιουργίας σημαντικών έργων είναι μόνο μερικά και ενδεικτικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στο βιβλίο και τα οποία ανιχνεύουν και φωτίζουν -το καθένα από άλλη οπτική γωνία- τον άνθρωπο παράλληλα με το έργο του, συμπληρώνοντας το διαρκώς μισοτελειωμένο παζλ ενός κάθε άλλο παρά σιωπηλού «ευαίσθητου ληστή» των συναισθημάτων μας.
Μέσα στα πολλά κεφάλαια του βιβλίου θα συναντήσουμε την απάντηση για την εκδοτική ανακοπή που ακολούθησε τη μία και μοναδική Αμοργό· ακόμη, τη σάτιρα και την πολιτική διάσταση των στίχων του.
Ένα βιβλίο-αποτέλεσμα εικοσαετούς έρευνας, που στοχεύει, μέσα από μια αναθεωρημένη γραφή, να απευθυνθεί σε ένα ευρύ κοινό. Κυρίως, σε οποιονδήποτε ενδιαφέρεται να αποκτήσει επαρκή και τεκμηριωμένη επιστημονικά εικόνα σχετικά με τον άνθρωπο για τον οποίο η Γλώσσα και η Πατρίδα στάθηκαν «η πρώτη του παρηγοριά και η στερνή του ελπίδα» -όπως εύστοχα είπε ο ίδιος στους τελευταίους στίχουςς του- και του οποίου το έργο είναι πιο επίκαιρο από ποτέ στα «ασυλλόγιστα χρόνια» που ζούμε.

(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

1. Δημήτρης Λέντζος, «Μεγάλο Σάββατο»

Μες το υγρό υπόγειο
σε τάβλα και σανίδι
ένα αγρίμι κάθησε
σαν πειραγμένο φίδι.
Παρήγγειλε μια θάλασσα
κι ένα κρασί φεγγάρι
κι ένα Μεγάλο Σάββατο
χορό αναστενάρι
χορό αναστενάρι..

Πόσο χρονώ είναι ο Διγενής
πόσο χρονώ ‘ναι ο Χάρος
ποτέ δε ρώτησε κανείς
ούτε γνωστός και συγγενής
δε βρήκε αυτό το θάρρος
δε βρήκε αυτό το θάρρος..

Σ’ ένα τραπέζι ξύλινο
κουτσό και μεθυσμένο
τα πάθη του ακούμπησε
ελάφι λαβωμένο
και σαν πανάρχαια σιωπή
και σαν γλυκειά κουβέντα
εχόρευε και έσβηνε
τ’ αστέρια στα τσιμέντα
τ’ αστέρια στα τσιμέντα ..

Πόσο χρονώ είναι ο Διγενής
πόσο χρονώ ‘ναι ο Χάρος
ποτέ δε ρώτησε κανείς
ούτε γνωστός και συγγενής
δε βρήκε αυτό το θάρρος
δε βρήκε αυτό το θάρρος..

Πόσο χρονώ είναι ο Διγενής
πόσο χρονώ ‘ναι ο Χάρος..