For being slightely more daring

Σε πρόσφατο σημείωμά του στο Protagon (αλλά και παλαιότερο, του 1990) ο Νίκος Δήμου απορεί σχετικώς με την προσοχή που έχει δοθεί στην Ελλάδα στον «Κύκλο Των Χαμένων Ποιητών», φιλμ που κατέστη επίκαιρο ξανά λόγω της αυτοκτονίας του πρωταγωνιστή Robin Williams. Η επιχειρηματολογία αποδόμησης της ταινίας μπορεί να συνοψισθεί στα ακόλουθα σημεία: α) Ο ποιητής παρουσιάζεται σε αυτήν ως ουρανοβάμων, φαντασιόπληκτος, αποσυνάγωγος, ιδιότυπος, ολίγον παράφρων, στην πραγματικότητα, όμως, οι ποιητές δεν είναι καθόλου έτσι, κυοφορούν, δε, την ποίησή τους στη σιωπή και την ενδοσκόπηση, β) Το εγχείρημα παρουσίασης ενός εμπνευσμένου δασκάλου αποτυγχάνει προσκρούοντας στις επιδεικτικά ανορθόδοξες συμπεριφορές του καθηγητή (το σκίσιμο των βιβλίων, το άλμα επί της έδρας) και γ) Το σενάριο πνίγεται στην υπερβολή (της συμπεριφοράς του καθηγητή, της σκληρότητας του σχολείου και του πατέρα αλλά και της ευαισθησίας του μαθητή που τελικώς αυτοκτονεί), επί εξόφθαλμα στημένου, δε, πλαισίου θεμελιώνει μια τραγική κατάληξη παραπέμποντας, τελικώς, σε φθηνό φωτορομάντζο. Σε αυτά προστίθεται η διαπίστωση της πνευματικής μας ένδειας που οδηγεί στην εκτίμηση των showmen από τους γνήσιους και σιωπηρούς εργάτες του πεδίου τους (ποιητές, στοχαστές, επιχειρηματίες, πολιτικούς), αλλά και η ενδιαφέρουσα αναρώτηση του γνωστού συγγραφέα επί της επιτυχίας της ταινίας στην Ελλάδα, «με ζώντα τον Ελύτη θαμπωθήκαμε απʼ τον Whitman;».

Διαβάζοντας τα δύο σημειώματα του κ. Δήμου ανεφώνησα «Excrement!» ωσάν να διάβαζα κάποια δοκιμή του δρ. J. Evans Pritchard. Μικρή, όμως, σημασία έχουν οι αναφωνήσεις, σημασία έχουν τα επιχειρήματα, οπότε ας τα δούμε αναλυτικά. Δε γνωρίζω σε ποιο σημείο του φιλμ ο κ. Δήμου εντόπισε την παρουσίαση του ποιητή, και δη ως ουρανοβάμονος, ολίγον παράφρονος και λοιπών κολακευτικών ή μη. Στην ταινία, πάντως, δεν παρουσιάζεται ο ποιητής. Παρουσιάζεται η ποίηση ως προς τη ζωή, η ποίηση ως επαναστατικός λόγος, η ποίηση ως φορέας συναισθήματος, η ποίηση ως μοχλός διδασκαλίας, η ποίηση ως καθημερινό βίωμα, η ποίηση ως αισθητική. Ο ποιητής δε σκιαγραφείται, δεν παρουσιάζεται παρά μόνο μέσα από τους στίχους του, στόχος, δε, του Keating, όπως, άλλωστε, ο ίδιος λέει στο φιλμ, δεν είναι να προετοιμάσει λογοτέχνες, αλλά σκεπτόμενους ανθρώπους.

Ας υποθέσουμε, όμως, ότι ο ποιητής παρουσιαζόταν όντως έτσι στο φιλμ. Θα έπεφτε, μήπως, η ζάχαρη στο νερό; Χρειάζεται να μιλήσω εγώ ή οποιοσδήποτε άλλος στον κ. Δήμου για τον Πόε, τον Βωδελαίρο, τον Καρούζο, τον Ρεμπώ, τον Καρυωτάκη, τον Μήτσο Παπανικολάου, τον Μπουκόβσκι, τον Κέρουακ, την Γώγου, την Πλαθ; Δεν ξέρει ο κ. Δήμου ότι η ιδιορρυθμία, η αυτοκτονικότητα, η αλητεία, η εκκεντρικότητα, ο αλκοολισμός και η χρήση ναρκωτικών ουσιών αφορούν σε σημαντική μερίδα λογοτεχνών; Φυσικά και το ξέρει, οπωσδήποτε καλύτερα από μένα κι ίσως από τους περισσότερους. Ενίσταται, όμως, ωσάν να μην υπάρχει αυτή η πραγματικότητα στον κόσμο και την ιστορία της ποίησης. Εγώ, από τη μεριά μου, προτιμώ να φωτίζεται αυτή η πλευρά, μεροληπτικά έστω, από εκείνη των executives της ποίησης, των ακαδημαϊκών, των περιοδικαρχών, των επικεφαλής εύρωστων εκδοτικών οίκων, των καθηγητών πανεπιστημίου, ίσως επειδή οι καταθλιπτικοί, οι περιθωριακοί, οι φαντασιόπληκτοι, οι τρελοί και ημίτρελοι με τα πάθη, τα άλγη και τις πληγές τους μεταφέρουν στη βιογραφία τους καλύτερα την ουσία της ποίησης από τα παχυλά εισοδήματα και τα μεγαλόσχημα βραβεία των αστών και μεγαλοαστών που καταπιάστηκαν μαζί της. Αυτή, βέβαια, είναι μια προτίμηση προσωπική, όμως εγώ γνωρίζω ότι είναι τέτοια. Ως προς το πώς και πού κυοφορείται η ποίηση, δεν αμφιβάλλω ότι η κυοφορία λαμβάνει χώρα στη σιωπή με ενδοσκόπηση, τοιούτη κυοφορία, όμως, δεν είναι αποκλειστική, αφού και μέσα στις φυλακές και τα ουρλιαχτά, στο μέτωπο, στην εξορία, στα μπουρδέλα, σε πολυβουες ή ασθμαίνουσες δημόσιες υπηρεσίες όπου οι φωτοτυπίες πραγματοποιούνται εις τριπλούν και εις μάτην, σε ρωμαϊκά όργια ή συγκεντρώσεις με άφθονο αλκοόλ, καπνό και jazz ή θερινές εκδρομές μεγαλοαστών στο Μπατσί της Άνδρου κυοφορήθηκε, γράφτηκε, συνελήφθη και συνέβη ποίηση. Το ποια πτυχή επιλέγει να φωτίσει κανείς δε συνιστά στοιχείο ικανό για να κρίνει το εγχείρημα της παρουσίασης.

Πάμε στο σενάριο της ταινίας, το κατά τον κ. Δήμου υπερβολικό. Υπερβολικός, λοιπόν, ο καθηγητής που ανεβαίνει στην έδρα όρθιος και σκίζει βιβλία. Ζήτημα εκτίμησης, προφανώς. Όταν ήμουν μαθητής (σε «καλά», ιδιωτικά σχολεία, σε φροντιστήρια) είδα με τα μάτια μου καθηγητές να φτύνουν την ώρα του μαθήματος στο καλάθι της τάξης σαν ποδοσφαιριστές, να βρίζουν χυδαία, να προσβάλλουν μαθητές σε προσωπικό τόνο, να χαστουκίζουν, να σκίζουν τετράδια, να κλωτσούν θρανία, να πετούν βιβλία καταπρόσωπο, γιʼ αυτό, ίσως, δε με εντυπωσιάζει το άλμα στην έδρα ή το σκίσιμο μιας εισαγωγής. Το πρώτο το βρήκα χαριτωμένο και το βίωσα με συμπάθεια, ως μια παθιασμένη απόπειρα επικοινωνίας και μετάδοσης ενός μηνύματος. Το δεύτερο, μέσα από το συμβολισμό του, έρχεται να θυμίσει ότι η ανάγνωση (ως πράξη) είναι εξίσου σημαντική με το φίλτρο της. Έρχεται, επίσης, να θυμίσει ότι στο όνομα της αυθεντίας πραγματοποιούνται εκπαιδευτικά (και όχι μόνο) εγκλήματα. Αφαιρουμένου του σκισίματος, η όλη σκηνή θα αδυνάτιζε, θα έχανε το συγκινησιακό της φορτίο, την ψυχολογική διεισδυτικότητά της και το εξαιρετικό της συμβολικό δυναμικό. Υπερβολικά ευαίσθητος είναι και ο μαθητής που τελικώς αυτοκτονεί, κατά τον κ. Δήμου. Θα μπορούσα να το δεχθώ, αποδεχόμενος, όμως, παράλληλα και υποχρεωτικά πως όλοι οι αυτόχειρες του έρωτα ή της αποτυχίας των εξετάσεων ή της απώλειας ενός αγαπημένου προσώπου ή μιας οικονομικής δυσμένειας είναι υπερευαίσθητοι. Δεν το νομίζω, πάντως. Φρονώ πως κάθε άνθρωπος μπορεί υπό συνθήκες να κάνει μια τρέλα. Και οι συνθήκες στην ταινία είναι πράγματι τέτοιες: ένα αυστηρό σχολείο κι ένας πατέρας που σχεδιάζει τη ζωή του γιου του χωρίς να τον ρωτήσει. Πρωτόγνωρο; Σπάνιο; Όχι βέβαια. Στον κόσμο κυκλοφορούμε κι έχουμε στοιχειώδη αντίληψη. Αυτές οι καταστάσεις (καταπιεστικοί γονείς, υπερπροστατευτικοί γονείς, δογματικοί γονείς, κακοποιητικοί γονείς, φασίζοντα περιβάλλοντα) είναι καταστάσεις καθημερινότατες κι ουχί της υπερβολής ή της εξαίρεσης. Αλίμονο.

Να δούμε λίγο και την δίψα μας για show (ελληνικό προνόμιο;). O Keating στο φιλμ είναι δάσκαλος. Ταυτοχρόνως, είναι και showman: μιμείται, χειρονομεί, έχει νεύρο, περνά από έκφραση σε έκφραση, από χροιά σε χροιά φωνής, αστεΐζεται, δημιουργεί κλίμα, υποβάλλει. Ο λόγος που αυτό αρέσει ή συγκινεί τον Έλληνα θεατή (ή οποιονδήποτε θεατή) είναι επειδή, λόγω πνευματικής ένδειας, αρεσκόμεθα σε μαϊμούδες των μπαλκονιών, σε φθηνές ποζεριές και γκλαμουράτες διακηρύξεις; Ήμαρτον! Για διδασκαλία μιλάμε, δάσκαλος είναι ο πρωταγωνιστής- και ναι, δεν είναι ο καθηγητής που ψιθυρίζει τη γνώση σε κατανυκτικό κλίμα αλληλοεκτίμησης, αλληλοσεβασμού και βασιλικού πρωτοκόλλου, είναι θεατρικός. Η θεατρικότητα στη διδασκαλία και δη της λογοτεχνίας είναι αυτονοήτως μέγιστο προσόν για το διδάσκοντα. Η διδασκαλία είναι από τη φύση της παράσταση. Διαφωνεί κανείς; Δεν ξέρω αν θα συνιστούσε, λοιπόν, κοινωνική πρόοδο η εκτίμηση χαμηλότονων και αθόρυβων πολιτικών, αλλά οι χαμηλότονοι κι αθόρυβοι δάσκαλοι, όσο εξαίρετοι επιστήμονες κι αν είναι, δεν πρόκειται ποτέ να εκτιμηθούν, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που οι μύωπες των επτά βαθμών δεν πρόκειται ποτέ να γίνουν πιλότοι. Ο καλός δάσκαλος ισορροπεί στη χρυσή τομή της ρητορικής και της υποκριτικής αν θέλει να είναι καλός, να εμπνεύσει, να μεταδώσει.

Άφησα τελευταία τη σύγκριση Ελύτη/Whitman. Κατʼ αρχάς να σημειώσω ότι οι Έλληνες (γενικώς) δεν ξέρουν τον Ελύτη. Τον Ελύτη (το έργο του, όχι το όνομά του), ίσως, ξέρουν κάποιοι από τους Έλληνες ποιητές (όπου Έλληνες ποιητές, το σύνολο των Ελλήνων που γράφουν ποιήματα), πόσο καλά, δε, αγνοώ. Σημειώνω πως με την ποίηση και τους ποιητές ασχολούνται μόνον οι ποιητές, φαινόμενο μάλλον διεθνές. Η ποίηση, εξ όσων γνωρίζω, είναι παγκοσμίως αντιεμπορική, οι εκδοτικοί οίκοι δεν την εκδίδουν, τουλάχιστον όχι υπό τους όρους που εκδίδουν άλλα είδη λόγου. Αν ρωτούσαμε έναν έναν τους Έλληνες ποιητές που γνωρίζουν επαρκώς και τον Ελύτη και τον Whitman, έχω την αίσθηση ότι ο Whitman θα κέρδιζε εύκολα την αναμέτρηση. Ο Ελύτης, στο βαθμό που η εντύπωσή μου δεν είναι εσφαλμένη, θεωρείται από τους περισσότερους σύγχρονους ποιητές αβαθής και τουριστικός, και, τελοσπάντων, οπωσδήποτε υποδεέστερος του Whitman. Σε τελική ανάλυση, η σύγκριση αυτή μόνο αυτονόητη δεν είναι.

Κάτι τελευταίο˙ περί υπερβολής. Η ίδια η ποίηση είναι λόγος υπερβολικός, από το πιο περίτεχνο καλολογικό ή στοχαστικό της ένδυμα έως την πλέον σπαρτιάτικη, καθημερινή της εκφορά. Ποίηση είναι ο λόγος που διευρύνει τα όρια του λόγου και της ταιριάζουν απόλυτα οι δάσκαλοι που δε βολεύονται σε κανένα εύρος αντίληψης ή συμπεριφοράς. Δάσκαλοι σαν Έλληνες, πάντα δυστυχισμένοι.

[author] Του Σωτήρη Παστάκα [/author]

Λέγεται πως η ζωή θα έμοιαζε με φυλακή, εάν δεν ήταν θέμα ελεύθερης επιλογής η προτίμηση του κρασιού ή του νερού, το να είμαστε αθεϊστές ή ψευδευλαβείς. Ή να προτιμάμε το κόκκινο σε μια περίοδο της ζωής μας και αμέσως μετά το λευκό. Οι νοικοκυρές αλλάζουν επίπλωση σαν τον Πικάσο έχουν κι αυτές τις δικές τους περιόδους, βάφουν τις κουρτίνες στο χρώμα που μισούσα. Η επιλογή σε διάφορα θέματα που μας προτείνει η ζωή, επαφίεται στο άτομο. Κάποιος ξεκινά ριζοσπάστης, συνεχίζει την καριέρα του ως ισορροπιστής και καταλήγει συμφιλιωμένος στην αγκαλιά του συστήματος.

Και το σύστημα ωστόσο έχει τις δικές του επιλογές: ποντάρει κι αυτό από την πλευρά του σε άλογα, και τα άλογα ως γνωστόν τα σκοτώνουν όταν αρχίσουν να κουτσαίνουν. Μας επισημαίνει ο Μούζιλ πως, προς τα κυριότερα στοιχεία του ο ανθρώπινος χαρακτήρας είναι καταναγκασμός, ως προς τα δευτερεύοντα όμως ύποπτη αυθαιρεσία. Το GOOGLE καταγράφει κι αποθηκεύει ακόμα κι όσα κάποιος στην πορεία της ζωής του διαγράφει και αποκηρύσσει.
“Ποινική αγωγή εναντίον της Google από έξι ευρωπαϊκές χώρες για την πολιτική απορρήτου και προστασίας προσωπικών δεδομένων που εφαρμόζει”…αναφέρουν στα ψιλά οι εφημερίδες, αλλά κανένας-ούτε εγώ-δεν κάθεται να τις διαβάσει. Μετά από μια αήθη επίθεση που δέχθηκα πριν λίγους μήνες κάθομαι ωστόσο και ξαναδιαβάζω:
“Οι αρχές προστασίας προσωπικών δεδομένων έξι ευρωπαϊκών χωρών, μεταξύ αυτών και της Γαλλίας, αποφάσισαν σήμερα να ασκήσουν από κοινού ποινική αγωγή εναντίον της Google, η οποία δεν συμμορφώθηκε στις υποδείξεις τους να μεταβάλει τους κανόνες που διέπουν την πολιτική απορρήτου και προστασίας των προσωπικών δεδομένων των χρηστών της.
Τον περασμένο Οκτώβριο, οι αρχές προστασίας προσωπικών δεδομένων των 27 είχαν καλέσει την Google να προβεί σε διορθώσεις της νέας πολιτικής απορρήτου και προστασίας προσωπικών δεδομένων των υπηρεσιών της εντός ενός τετραμήνου, προκειμένου να «συμμορφωθεί» προς τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες για την Πληροφορική και τις Ελευθερίες, υπό την απειλή της έναρξης «ποινικής αγωγής»”.
Έως ότου δούμε τι θα γίνει με τη GOOGLE, εσείς κι εγώ θα είμαστε θύματα από αλιτήριους και γελοίους, οι οποίοι θα ξεψαχνίζουν το παρελθόν μας από δημιουργική στειρότητα κι ανικανότητα να συλλάβουν το «νέο» ή απλώς από φθόνο.

(αναδημοσίευση από τη στήλη “Σύνδρομα Καταδίωξης” του Intellectum)

[author]ΥΠΟ Γιωργή Σαρακηνού [/author]

32η Επιστημονική Διημερίδα Θανάτου (Στη Γάζα, Ιούλιος 2014 μ.Χ.)

ΤΥΜΠΑΝΑ ΠΟΛΕΜΟΥ Πίσω από τα κλειστά ολάνοιχτα μάτια των net πίσω από ποταμούς αίματος τύμβους του έθνους τις βαθιές ξερόριζες κροτάλισμα μοντέρνων δολο-φόνων πίσω από γαιόσακους και λιτανείες στων ψαριών την ολόμαυρη στάχτη γίνομαι ο φαύλος που κυκλώνει παιδιά όταν σκοτώνει ΒΟΜΒΑΡΔΙΖΕΙ ΑΚΟΜΗ Ο ΙΣΡΑΗΛΙΝΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ.

-Μα είναι σύμμαχοι, τώρα, με πατέντα, υπογραφές , καλώδια υποθαλάσσια, αέρια ψυχοδιαδρομικά, πετρέλαια διαθεματικά, αξίες ιλαροτραγικές, ιδεολογίες ούλτρα εξτρεμιστικές, τουτέστιν τραπεζικές!!!

Χωρίς γαζία, από τη Γάζα στις γάζες!

-Στα 38 μου εργάτης στα τραίνα Μονάχου το 1965
Προσκύνησα τον Πόνο στο Νταχάου! Η γυναίκα μου δεν ήρθε να δει, ήτανε άρρωστη.

-Είμαι 88 χρονώ γριά σήμερα. Και θιμούμε που ένα βράδι του ʼ44, αρχές του Θερτή, κρούψαμε δυο φαμελιές Εβραίων, σκαστοί τση Κέρκυρας, ο Ηλίας και Σαμουήλ φτάκανε με τα παιδιά τους στις Βιταλάδες. Γλυτώσανε οι αθρώποι.

[author]Του Κώστα Ρεούση[/author]

[αποσπάσματα αδόκιμης, ίσως ή μάλλον, λοξής γραφής]

Β΄. Οι αναβαθμίδες των υπεκφυγών

#3
Η πελώρια σύγχυση ενός προσκυνημένου αιδοίου συναντά το λειρί του κόκορα. Η αριστοκρατία κάνει τα κουμάντα της, θωρακίζοντας τα φέουδά της. Προσεκτικά διαλέγει τους δούλους που θα την υπηρετήσουν και γαμήσουν. Αγριεύει το βλέμμα υποκριτικά, κι αυτό είναι που της αφαιρεί την ψευδαίσθηση της επικράτειάς της. Ο μισταρκός δεν έχει λόγο να αποστρέψει το δειν του –το σταυρώνει και κατεβάζει την πίστη του μʼ όση χυδαιότητα αποκαθήλωσης αντέχει το σώμα και το πνεύμα να γεννήσει ενάντια στο λόγο.

#4

Το πρόσχημα της μπλόφας μίας θολής σαραντάχρονης επετείου: μποϊκοτάροντας το αλισβερίσι της εξαργυρωμένης μνήμης η πολιτεία δραπετεύει τα λύτρα. Η άρρωστη νήσος (Μιχάλης Εφταγωνίτης, Άρρωστη νήσος, Λευκωσία, 1994) έμπλεξε στις κατοπινές εκδοτικές της σημειώσεις έναν διπλωμάτη ποιητή, μαζί και τα μπούτια της. Σκουριασμένη παραμένει, ωστόσο, η πικρή αλήθεια των συνόρων.

#5

Στις αλωμένες βόρειες ακτογραμμές το πανηγύρι εκτοξεύτηκε τον προορισμό ενός γύφτικου σκεπαρνιού και μιας κατουρημένης ημισελήνου. Παλιάτσο σε θέλει πλέον ο Ιούλιος, νʼ ακροβατείς ανισόρροπα το γκρέμισμα της άραγε θύμησης ή νοσταλγίας.

[author] Του Βασίλη Λαλιώτη [/author]

`

Aπόσπασμα από ένα ανέκδοτο ποίημα του 1964 από τα ανέκδοτα ποιήματα που βρέθηκαν πρόσφατα και θα εκδοθούν μέσα στο 2014

`

Αναπαύεται ο καθαρός γοφός σου και η αψίδα από βέλη μουσκεμένα
απλώνει στη νύχτα τα πέταλα που σχηματίζουν το σχήμα σου
για να σηκώσουν τα πήλινά σου πόδια τη σιωπή και την καθαρή της σκάλα
σκαλί το σκαλί πετώντας μαζί μου στο όνειρο
εγώ νιώθω πως ανεβαίνεις τότε το σκιερό δέντρο που τραγουδά στη σκιά
Σκοτεινή είναι του κόσμου η νύχτα χωρίς εσένα αγαπημένη μου.
και μόλις διακρίνω την καταγωγή, μόλις καταλαβαίνω τη γλώσσα,
με δυσκολία αποκρυπτογραφώ τα φύλλα των ευκάλυπτων.

μτφρ.: Βασίλης Λαλιώτης

`

************************************************************

Ως την πιο σημαντική ανακάλυψη στα ισπανικά γράμματα τα τελευταία χρόνια χαιρέτισαν τα ισπανικά μέσα την είδηση ότι εντοπίστηκαν 20 αδημοσίευτα ποιήματα του χιλιανού Πάμπλο Νερούδα, ανάμεσα σε κούτες και άλλα χειρόγραφά του από μέλη του «Ιδρύματος Πάμπλο Νερούδα», στη Χιλή. Πρόκειται για έργα της περιόδου του ’50 και του ΄60 και αναμένεται να εκδοθούν φέτος στη Λατινική Αμερική και το 2015 στην Ισπανία. Όπως πιστοποιήθηκε από το “Ίδρυμα Πάμπλο Νερούδα” πρόκειται για αυθεντικά έργα του βραβευμένου με Νομπέλ ποιητή. Έξι από αυτά έχουν ως θέμα τους την αγάπη. Τα μόνα έργα που κυκλοφόρησαν μετά το θάνατό του το Σεπτέμβριο του 1973 ήταν μια συλλογή ποιημάτων (το 1980) η οποία είχε γραφεί κατά τη διάρκεια της νεανικής του περιόδου και μια συλλογή ποιημάτων από την εφηβεία του, που κυκλοφόρησε το 1996 (πηγή είδησης εφ. Ελευθεροτυπία)