[author] Του Ηρακλή Κακαβάνη [/author]
`

`

Ημέρα της Αντιφασιστικής Νίκης η 9η Μάη. Μέρα μνήμης και παραδειγματισμού. Ιδιαίτερα επίκαιρη επέτειος με αυτά που ζούμε στη χώρα μας και όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία. Στην αντιφασιστική μάχη στρατεύτηκε και η ποίηση (όπως κι όλες οι Τέχνες) με τα δικά της όπλα. Περιέγραψε το αποκρουστικό πρόσωπο του φασισμού, τις αιτίες που το γεννούν, εμψύχωσε, προπαγάνδισε, στήριξε και ύμνησε τον απελευθερωτικό αγώνα του λαού μας μα και του σοβιετικού λαού που πρόσφερε τα μέγιστα σε αυτή τη Νίκη. Ενα από τα αντιπροσωπευτικότερα δείγματα της ελληνικής αντιφασιστικής ποίησης «Το στίγμα» του Φώτη Αγγουλέ.
`

Ο Φώτης Αγγουλές «Ήταν ένα βασανισμένο, απλό παιδί του λαού,/ ψάρευε, πάλευε, πεινούσε, τραγουδούσε» (γράφει ο Γιάννης Ρίτσος στο ποίημα που του αφιέρωσε). Αγωνιστής στη ζωή για την εξασφάλιση του επιούσιου και συνεπής αγωνιστής για τις ιδέες του. Για να μπορέσει να βιοποριστεί σταμάτησε το σχολείο πριν ακόμη τελειώσει τη Βʼ Δημοτικού. Ακολουθεί μια ζωή δύσκολη, γεμάτη στερήσεις και διώξεις, «το ψωμί το πείνασα/ και το φαρμακι το ʽπια». Ο Φώτης Αγγουλές είναι ο κατεξοχήν προλετάριος ποιητής. Αυτοδίδακτος. Μοναδική περίπτωση. Ζήτησε την άδεια τις νύχτες να κοιμάται μέσα στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Χίου για να μπορεί να διαβάζει.
Μια αντιπροσωπευτική του εικόνα μας δίνει ο για λίγο καιρό συγκρατούμενός του στις φυλακές Κέρκυρας και λογοτέχνης Δημήτρης Κανελλόπουλος: «Ενας άνθρωπος που τα γεύτηκε όλα μπόλικα και χορτάτα. Τη φτώχεια, το χτικιό, τον κατατρεγμό και την πείνα, ακόμα και τη μαστοριά να κόβει στα τέσσερα το τσιγάρο όλα τον είχανε αδικήσει, ακόμα και μια φωτογραφία που τονε δείχνει ευτυχισμένο».
`
Το ποίημα «Το στίγμα γράφτηκε όταν οι Γερμανοί επιτέθηκαν στην ΕΣΣΔ. Όπως ο ίδιος ο Αγγουλές έγραψε, αναφέρεται «σʼ ένα νεαρό φασίστα που βρέθηκε σκοτωμένος πάνω σε μια ρούσικη χιονισμένη στέπα». Την περίοδο της Κατοχής μεταδιδόταν από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς της Μόσχας, του Λονδίνου και του Καΐρου.

`

Το στίγμα

Και μες στα χιόνια θησαυρούς το άρπαγο μάτι βλέπει;
Ξανθέ φονιά, τι σ’ έφερε σ’ αυτήν εδώ τη στέπη;
Μέσα στη νύχτα, φονικό ποιανού έστηνες καρτέρι;
Ποιος σ’ έβλαψε τόσο μακριά; Ποιον ξέρεις; Ποιος σε ξέρει
εδώ που χρόνια εμόχθησε το εργατικό το χέρι
να χτίσει την καλύβα του και μια ζωή να φτιάσει;
Νυχτερινέ διαγουμιστή, πώς θες να σε δικάσει
το χέρι αυτό που του γκρεμνάς ό,τι από χρόνια χτίζει;
Ποια καταδίκη στο φονιά και στο φασίστα αξίζει;

Τώρα φωλιάζουν στ’ άσαρκο κρανίο σου σκοτάδια
κι απ’ της φυλής σου τα όνειρα είναι τα στήθια σου άδεια.
………………………………………………………………………………………….
Κι ίσως μια μάνα, ένα παιδί κάπου να σε προσμένει,
μα εσύ θα μένεις πάντοτε ξένος σε χώρα ξένη,
κι η μνήμη σου που της ζωής το νόημα θα λερώνει
θα ‘ναι ένα στίγμα, ένας λεκές μες στο κατάσπρο χιόνι…

`

Οι στίχοι του θυμίζουν τις απορίες του ποιήματος «Σε μια ιταλίδα μητέρα» που έγραψε ο Γιώργος Μουτάφης, αδελφικός φίλος του Αγγουλέ, όταν οι Ιταλοί επιτέθηκαν στην Ελλάδα. Αναφέρεται στο «κρανίο ενός παιδιού τρύπιο από μια σφαίρα», που «κείται μέσʼ στην ολόδροση χλόη τη βρεγμένη». Και αναρωτιέται: «Ιταλίδα τραγική, φτωχική μητέρα/ τι ζητά στην άξενη γη μας το παιδί σου./ ποιος κακούργος το ʽστειλε να ταφεί εδώ πέρα/ μεσʼ στα Αλβανικά βουνά δίχως την ευχή σου».
Όπως έγραψε ο μελετητής του Γιώργος Σιδέρης: «Τίποτα άλλο να μην έγραφε ο Αγγουλές, μʼ αυτό και μόνο το ποίημα θα εξασφάλιζε μια κάποια θέση στον ελληνικό Παρνασσό… Το συνταίριασμα του ιερού μίσους με την άγρια ανθρωπιά προς το όργανο του ναζισμού, το φονιά, είναι πραγματικός άθλος, που μόνο μεγάλοι τραγικοί μπόρεσαν πετυχημένα να το συνταιριάξουν». Αυτό το ποίημα όπως κι άλλα ποιήματα του Φώτη Αγγουλέ μελοποίησε ο αγωνιστής του ΕΛΑΣ Πάνος Τζαβέλας. (ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΟ ΕΔΩ)
`
Δεν είναι το μόνο αντιφασιστικό ποίημα του Αγγουλέ, ο οποίος διακατεχόταν από ταξικό μίσος απέναντι στο φασισμό. Εμπνευσμένο αυτό από τον αγώνα του ελληνικού λαού είναι το ποίημα «Φασίστες».
`

Φασίστες ήρθανε στον τόπο μας,
φασίστες πήραν τα σπαρτά μας,
φασίστες σκότωσαν τ’ αδέλφια μας
και τυραγνούνε τα παιδιά μας.
****
Κάψανε το φτωχό μας σπιτικό
και κούρσεψαν την πλούσια χώρα,
φασίστες ήρθανε και φέρανε
λιμό, θανατικό και μπόρα.
`

Επειδή οι λαοί δεν ξεχνάμε, υπενθυμίζουμε (παραφράζοντας τον Αγγουλέ) σε όσους ονειρεύονται μια νέα Βαϊμάρη ότι τους περιμένει ένα νέο Στάλινγκραντ.

`

Πριν απʼ τη δόξα ήρθεν ο ήλιος στις στέπες
Και λιώσαν τα χιόνια και ζεστάθηκαν οι καρδιές των ανθρώπων.
Υστερα
Πήρε ο χάρος τον τσάρο.
Κι ύστερα
Οι Λαοί αποκτήσανε Στάλινγκραντ!

[author] Του Δημήτριου Μουζάκη [/author]

Η Yoko Ono και ο John Lennon ζήτησαν κάποτε από τον Νίκο Μαστοράκη μια σχετικώς περίεργη χάρη. Ήθελαν να επισκεφτούν και να ακούσουν τις ορμηνείες όσων από τους αστρολόγους της Αθήνας θα επέλεγε ο γνωστός σκηνοθέτης. Ο Νίκος Μαστοράκης δεν τους χάλασε το χατίρι. Τελευταία στάση της παρέας Ono-Lennon-Μαστοράκη ήταν η Τασία Λούτα, γνωστή αστρολόγος της εποχής και προσωπική σύμβουλος πολλών διασήμων και επιτυχημένων στο είδος τους, όπως ο Μίνωας Κυριακού. Διαβάζοντας το χέρι του Lennon η αστρολόγος ορμήνεψε: «αγόρι μου να προσέχεις, διότι θα σε πυροβολήσουν σε ένα νησί». Θορυβημένο από την προφητεία, το ζευγάρι ακύρωσε τότε την κρουαζιέρα του στα ελληνικά νησιά και επέστρεψε στο Λονδίνο.
Πολλά χρόνια αργότερα, περί την αλλαγή της χιλιετίας, ο Νίκος Μαστοράκης λαμβάνει από την Ono συνέντευξη και της θυμίζει την προφητεία. Η Οno, εμφανώς ταραγμένη, ανακαλεί το γεγονός και διαπιστώνει: «Το Manhattan είναι νησί!». Το διάβασμα της χειρός είχε επιβεβαιωθεί. Ρίγος.
Aναλογιζόμενος την ιστορία αυτή, προσπάθησα να μαντέψω τις πιθανές σκέψεις του μέσου ανθρώπου που την πληροφορείται, του ανθρώπου, δηλαδή, που εμείς, οι επιδημιολόγοι της έννοιας, τόσο παιδεύουμε: α) Υπάρχουν αστρολόγοι και αστρολόγοι, και κάποιοι από αυτούς έχουν το χάρισμα, δεν μπορούμε να τους απορρίπτουμε όλους συλλήβδην και β) Παράξενη σύμπτωση, αλλά σύμπτωση.
Επιτρέψτε μου, τώρα, να σας πω τις δικές μου. Προφανώς συντάσσομαι με τους υπέρ της σύμπτωσης, δεδομένου ότι, μέχρι τώρα τουλάχιστον, δεν έχει συστηματοποιηθεί ανάγνωση μελλοντικού πυροβολισμού σε χέρι μετά του τόπου στον οποίον αυτός θα λάβει χώρα, ούτε, βέβαια, κρίνω την πιθανότητα επαλήθευσης μιας τέτοιας πρόβλεψης για ένα σημαίνον πρόσωπο (ακόμη κι αν η αστρολόγος δεν αναγνώρισε τον John, θα κατάλαβε, φρονώ, πως είναι σημαντικός) μικρότερη από το να κερδίσει κανείς το λαχείο.
Οι δικές μου σκέψεις, απλώς, δεν τελειώνουν εδώ. Στο σημείο αυτό, όμως, πρέπει να πραγματοποιήσω την απαραίτητη παρένθεση της αποσαφήνισης του παρασιτισμού. Στη Βιολογία, παρασιτισμός είναι η κατάσταση συμβίωσης δύο οργανισμών που ανήκουν σε διαφορετικό είδος, του παρασίτου και του ξενιστή, η οποία χαρακτηρίζεται από μονόπλευρη ωφέλεια σε βάρος του ξενιστή και υπέρ του παρασίτου. Το παράσιτο, επιπροσθέτως, δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς τον ξενιστή, ο ξενιστής, όμως, επιβιώνει ωραιότατα χωρίς το παράσιτο, το οποίο, σε τελική ανάλυση, μόνο ζημία επιφέρει σε αυτόν. Αγαπημένο μου παράδειγμα παρασίτων είναι οι γνωστοί σε όλους μας ιοί, οι οποίοι, χρησιμοποιώντας τα χημικά υλικά και τους βιολογικούς μηχανισμούς των κυττάρων μας, προκαλούν στον οργανισμό μας βλάβες ποικίλες σε ένταση και συνέπειες.
Ανάλογη των παρασίτων συμπεριφορά συναντούμε και στο κοινωνικό επίπεδο: ομάδες ατόμων, δηλαδή, που, αν και ανήκουν στο ίδιο είδος με μας, μας εκμεταλλεύονται ζημιώνοντάς μας προκειμένου να επιβιώσουν. Τέτοιοι, κατά τη γνώμη μου, είναι οι απανταχού αστρολόγοι. Εκμεταλλεύονται τη μεταφυσική ανάγκη, την απελπισία, τις δεισιδαιμονίες, υφέρπουσες και κραταιές, ώστε να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους. Πυροβολισμοί σε χέρια, γάμοι σε κατακάθια καφέ, επαγγελματικές επιτυχίες σε τράπουλες και ιδού πεδίο δόξης και εσόδευσης λαμπρόν.
Ζωή χωρίς παρασιτισμό δεν υπάρχει˙ κι ούτε πρόκειται να υπάρξει ποτέ, θα αποτολμήσω την πρόβλεψη. Κατʼ αναλογία, θα αποτολμήσω την ορμηνεία, ούτε κοινωνία χωρίς παρασιτισμό πρόκειται ποτέ να υπάρξει. Και τούτο, διότι σύμφωνα με την ρηξικέλευθη και μεγαλοφυή θεωρία μου, το παρασιτικό δυναμικό της γης δε μεταβάλλεται.
Τούτο σημαίνει πως ακόμα κι αν, επί παραδείγματι, η αστρολογία και η άσκησή της απαγορευθούν δια ροπάλου, τα παράσιτα (η ύπαρξη των οποίων με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να απειληθεί) θα αλλάξουν, απλώς, τις παρασιτικές στρατηγικές τους. Θα κατεβαίνουν, ας πούμε, στις εκλογές, γλείφοντας, τάζοντας, βαφτίζοντας, έχοντας κατά νου μόνο πώς θα οικειοποιηθούν το δημόσιο χρήμα (ή και το ιδιωτικό, και οι μίζες καλές είναι). Θα ανοίγουν γραφεία παραψυχολογικών ερευνών και ψυχαναλυτικής θεραπευτικής. Θα ιδρύουν θρησκείες και θα ξεκινούν κινήματα. Θα βρίσκουν χρηματοδότες τοκογλυφικών επιχειρήσεων σε επίπεδο διακρατικό.
Δεν τα λέω όλα τούτα για να κατεβάσουμε τα όπλα. Να κυνηγήσουμε όσα παράσιτα υποπίπτουν στην αντίληψή μας. Να μην απογοητεύομαστε, όμως. Το παρασιτικό δυναμικό της γης θα είναι πάντα σταθερό. Κι ο παρασιτισμός αείποτε θα κρατά από το χέρι τη ζωή μας.

[author] Του Σωτήρη Παστάκα [/author]

Ο νέος διευθυντής Κώστας Κουτσουρέλης του ψευδεπίγραφου «νέου» περιοδικού “Νέο Πλανόδιον” από τη σελίδα του στο φμπ αναδημοσιεύει ένα άρθρο του κ. Σιώτη από την «Καθημερινή» και χάνει την ψυχραιμία του μόλις εμφανίζεται μια φιλολογική μελέτη για εμφανή λογοκλοπή του εργοδότη του και μέντορά του Γιάννη Πατίλη:

«-Ιαπωνίς,
μήπως πονείς;

-Νο, νο
Εγκυμωνώ
εν κιμονώ
εν και μονό.

Κώστας Παύλου Παναγιωτόπουλος, Αποφταίγματα, σελ. 47
Εκδόσεις Καστανιώτης 1981.

*****

ΧΙ
( Η ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΜΟΥ ΔΙΑΤΡΙΒΗ
ΕΠΙ ΤΗΣ ΠΑΓΟΣΜΙΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ)

Ιαπωνίς,
και συ πονείς

Γιάννης Πατίλης, Γραφέως Κάτοπτρον
Εκδόσεις Ύψιλον, Δεκέμβριος 1989»

Ένα μόνο παράδειγμα, είπαμε, από το πλούσιο υλικό που έχει μαζέψει ήδη η φιλολογική μας ομάδα. Ο «νέος Διευθυντής» λοιπόν, εν βρασμώ ψυχής και τελών σε κατάσταση μένους, πρόθυμος δηλαδή να προτάξει τα στήθη του για να προστατέψει το αφεντικό του, πρώτα δηλώνει πως πρόκειται περί «συμπτώσεως» (sic!), αμέσως μετά (στο καπάκι που λέμε) πως ο Πατίλης το πήρε μεν αλλά «το αξιοποίησε ποιητικά» και στο τέλος, εδώ είναι το διασκεδαστικό του θέματος συνδέει την υπεράσπιση της καταφανούς λογοκλοπής του ευεργέτη του με την εξής παρατήρηση: «Ότι ο Χάρης Βλαβιανός βρισκόταν στο επίκεντρο των διαδικτυακών επιθέσεών σας (τίνων;) επί χρόνια (χρόνια; Τι πίνετε και δεν μας δίνετε;)… Όπως εξάλλου και ότι το διαδικτυακό περιοδικό (δεν το κατονομάζει, παρόλο που τον είχε επανειλημμένως δημοσιεύσει, χάρη στη μεσολάβηση τρίτων… έτσι έχει μάθει να λειτουργεί ο άνθρωπος), που επί χρόνια φιλοξενούσε αυτές τις επιθέσεις σας, τις έχει πλέον διαγράψει, μαζί με όλα τα επικριτικά πόστ και τα (εκατοντάδες! και πολύ συχνά καλώς τεκμηριωμένα) σχόλια αναγνωστών του εις βάρος του Βλαβιανού. (Επειδή το γαμημένο το ασυνείδητο κρύβεται στη γλώσσα, ορίστε πως η ίδια η γλώσσα τον προδίδει) : Αντ’ αυτού, ο Βλαβιανός αναρτάται πλέον τακτικά με κείμενά του στο εν λόγω περιοδικό, και ο διευθυντής αυτού του τελευταίου τυπώνεται πρωτοσέλιδος στην Ποιητική, το περιοδικό του πρώτου…» (εδώ η αφέλειά του εμπίπτει σε ποινικό αδίκημα, αλλά δεν θα ασχοληθούμε περαιτέρω μαζί του, επειδή η ηλιθιότητα του νέου διευθυντή του ψευδεπίγραφου νέου περιοδικού είναι πασιφανής).

Λοιπόν, κ. Κουτσουρέλη: δεν υπήρξε καμία επίθεση του περιοδικού μας. (το ποιείν είναι θέση κι όχι αντίθεση). Αναδημοσιεύσαμε το κείμενο που είχε δημοσιευθεί στην εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ», την προηγούμενη μέρα (με τον καιρό μάθαμε και ποιος το ΄΄εγραψε και ποιος το δημοσίευσε…). Τα σχόλια φυσικά και σβήστηκαν. Ο κ. Πατίλης τότε επέμενε κι αυτός να σβηστούν τα σχόλια, μου δήλωσε πως «όλα αυτά μας γυρίζουν στον εμφύλιο».

Τότε ο Γιάννης Πατίλης μας κατηγορούσε ως πολέμιους του Βλαβιανού, τώρα εσείς μας αποδίδεται τη μομφή πως τον στηρίζουμε και πως σε μας (τους πολέμιούς του) στηρίζεται η ατιμωρησία του…

Τις προσωπικές σας διαφορές τις γνωρίζουμε πολύ καλά. Οι μετακινήσεις των στρατηγών σας επίσης μας είναι γνωστές αλλά παντελώς αδιάφορες.

Καλό μας Πάσχα, Κώστα Κουτσουρέλη!

[author] Του Δημητρίου Μουζάκη [/author]

Ακούγοντας τον Νότη Σφακιανάκη να εκφράζει περίπου βεβαιότητα για την εξωγήινη παρέμβαση προκειμένου να φτιαχτούν οι Παρθενώνες αλλά και πίστη για την ανυπαρξία της εξελικτικής διαδικασίας, προσπάθησα να φανταστώ πώς ηχεί στα ώτα των πτυχιούχων Βιολογίας η έκφραση άποψης από το λαϊκό βάρδο. Αηδίες, αστειότητες, αυτάρεσκη κρίση μεγαλείου πιστεύω θα ήταν η αξιολόγηση των περισσότερων. Οι περισσότεροι πτυχιούχοι Βιολογίας ξέρουν καλά το ποίημά τους, το οποίο απλοϊκώς έχει ως εξής: προβιοτική σούπα, πρώτες μορφές ζωής σε αυτήν, μακρά χρονικώς εξέλιξη προς τη θαυμαστή πολυπλοκότητα που γνωρίζουμε σήμερα εκ των σύγχρονων παραστάσεων και εκ του αρχείου, φυσικά, των απολιθωμάτων.

Καλά και άγια όλα αυτά, κι ίσως, βέβαια, να ʼχουν δίκιο και ως προς την προέλευση της ζωής και ως προς το λαϊκό βάρδο οι εν λόγω πτυχιούχοι. Διερωτώμαι, όμως, πόσοι εξ αυτών έχουν ακούσει για την πανσπερμία, όρο που πρωτοξεκίνησε από τα χείλη του Αναξαγόρα ταξιδεύοντας (μέσω Μπερζέλιους, Ρίχτερ, Κέλβιν και Χέλμχολτζ) μέχρι αυτά του Αρένιους στις αρχές του 20ου αιώνα, οπότε και έλαβε διαστάσεις επιστημονικής υπόθεσης, ως η περιπλάνηση της ζωής στη μορφή σπορίων από πλανητικό σύστημα σε πλανητικό σύστημα. Φυσικά, η φιλολογία και παραφιλολογία περί πανσπερμίας δεν τελείωσε εκεί. Οι Crick και Orgel (1973)* , για παράδειγμα, παρατήρησαν διαφωνία ανάμεσα στη συγκέντρωση ορισμένων στοιχείων στο σώμα των ζώντων οργανισμών και της διαθεσιμότητας των στοιχείων αυτών στη γη. Ο μόλυβδος, φερειπείν, είναι στοιχείο σημαντικό για τις ενζυμικές χημικές αντιδράσεις, εντούτοις θα ήταν αδύνατο για τους πρωτο-οργανισμούς να εξελιχθούν τοιουτοτρόπως ώστε να παρουσιάζουν εξάρτηση από το στοιχείο αυτό, δεδομένης της σπανιότητάς του στη γη.

Η πραγματικότητα είναι ότι η θεωρία της πανσπερμίας δεν μπορεί να αποκλειστεί. Έχοντας παραδεχθεί τούτο, δεν μπορούμε να μην αναρωτηθούμε πώς προέκυψε η «μόλυνση» ενός αβιοτικού περιβάλλοντος (Γη) από τη ζωή. Πρόκειται για τυχαίο γεγονός ή γεγονός κατευθυνόμενο από λογικά όντα; Η κατευθυνόμενη «μόλυνση» ίσως ηχεί σε κάποιους υπερβολική. Για την αναρώτησή της, όμως, δε διεκδικώ πατρότητα. Το βιβλίο εξέλιξης που μέχρι πρότινος διδάσκονταν οι φοιτητές της Βιολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών έθετε ρητά το ερώτημα** .

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι η «μόλυνση» της γης με ζωή εκ προθέσεως από εξωγήινα, λογικά όντα είναι ένα σενάριο το οποίο υπό κάποια πιθανότητα μπορεί να αληθεύει. Ερωτώ: αν τα όντα αυτά αρέσκονται σε τέτοια και άλλα παιχνίδια, τότε γιατί να μην ευθύνονται και για άλλα φαινόμενα, όπως για τη «μεταμόρφωση» ενός Homo sapiens που για το 95% και πλέον της εξελικτικής του ιστορίας ζούσε ως κυνηγός και τροφοσυλλέκτης σε αρχιτέκτονα Παρθενώνων, διαδικτυακό γκατζετάκια και ταξιδευτή της σκοτεινής πλευράς του φεγγαριού εντός ελαχίστου χρονικού διαστήματος; Νομίζετε ότι η απόσταση που διανύεται από τον κυνηγό-τροφοσυλλέκτη στον ταξιδευτή του διαστήματος είναι μικρότερη από αυτή της γένεσης της ζωής στη γη έως την ύπαρξη εξωγήινης ζωής η οποία επηρέασε τις γήινες εξελίξεις;

Να μην είστε σίγουροι για τίποτε, γατάκια. Κι όταν μιλά ο Νότης να μη γελάτε.

*Crick F. H. & Orgel L. E., 1973. Directed Panspermia, Icarus 19: 341-346
**Αλαχιώτης Σ., 1992. Εξέλιξη Και Μοριακή Εξέλιξη, Συμμετρία