`

Η “Φάτνη” είναι ένα λαϊκό ορατόριο του Σωκράτη Βενάρδου για σόλο φωνές, αφηγητή, χορωδία και ορχήστρα. Βασίζεται σε κείμενο του άσημου Καταλανού ποιητή Juan Alavedra (1896-1981) μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Νίκο Γκάτσο. Μάλιστα το ίδιο κείμενο έχει μελοποιηθεί στην πρωτότυπη γλώσσα και από τον μεγάλο Ισπανό τσελίστα και συνθέτη Pablo Casals.
Το θέμα του έργου αναφέρεται στη γέννηση του Χριστού και στο προσκύνημα των βοσκών και των Μάγων δοσμένο με μια λαϊκή απλοϊκότητα. Το ίδιο απλή είναι και η μουσική προσέγγιση του Σωκράτη Βενάρδου, η οποία κινείται από τα καθαρά λαϊκά μονοπάτια μέχρι τις παρυφές της δυτικότροπης λόγιας μουσικής με αρκετές καλές στιγμές μελωδικού λυρισμού, αλλά και στομφώδεις εξάρσεις χορωδιακής μεγαλοπρέπειας.
Αφηγητής είναι ο Ιορδάνης Μαρίνος. Τα σολιστικά μέρη αποδίδουν μέλη της χορωδίας και μεταξύ αυτών ο βαρύτονος Θόδωρος Δημήτριεφ. Συμμετέχουν επίσης δυο καινούργιοι τότε λαϊκοί ερμηνευτές, ο Μανώλης Μητσιάς και η Δήμητρα Γαλάνη, στην πρώτη τους δισκογραφική εμφάνιση ως καλλιτεχνικό δίδυμο, πριν παγιωθεί η κοινή τους παρουσία τα κατοπινά χρόνια σε δίσκους του Μάνου Χατζιδάκι, του Λουκιανού Κηλαηδόνη, του Γιώργου Χατζηνάσιου ή του Λίνου Κόκοτου.
Τέλος, στο δίσκο συμμετέχουν πολυμελείς χορωδίες ανδρών και γυναικών υπό τη διεύθυνση του συνθέτη.

`

Χάραζε ο τόπος με βουνά πολλά
κι ανάτελλε τα ζωντανά του,
καλούς ανθρώπους και κακούς, νυφίτσες,
αλεπούδες, μια λίμνη ως κόρην
οφθαλμού και κάστρα πατημένα.

Θα ‘ναι τα Γιάννενα, ψιθύρισα,
στο χιόνι και στον άγριο καιρό
γυάλινα και μαλαματένια.
Κι όσο πήγαινε η μέρα,
σαν το βαπόρι σε καλά νερά,
είδα και μιναρέδες κι άκουσα
τα μπακίρια να βελάζουν.

ΤΙ ΘΕΛΩ
Δε θέλω του κισσού το πλάνο ψήλωμα,
σε ξένα αναστηλώματα δεμένο,
ας είμαι ένα καλάμι, ένα χαμόδεντρο,
μα όσο ανεβαίνω, μα όσο ανεβαίνω, μόνος νʼ ανεβαίνω.

Δε θέλω του γυαλιού το λαμπροφέγγισμα,
που δίνεται του φεγγο ηλιού τη χάρη,
θέλω να δίνω φως, από τη φλόγα μου,
κι ας είμαι ένα, κι ας είμαι ένα ταπεινό λυχνάρι.

Δε θέλω του κισσού το πλάνο ψήλωμα,
σε ξένα αναστηλώματα δεμένο,
ας είμαι ένα καλάμι, ένα χαμόδεντρο,
μα όσο ανεβαίνω, μα όσο ανεβαίνω, μόνος νʼ ανεβαίνω.

Μουσική Μίκης Θεοδωράκης

`
Οι Τερτσίνες του Καζαντζάκη
Εικοσιδύο άσματα (canta), αφιερωμένα σε πρόσωπα που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη ζωή και τη σκέψη του συγγραφέα. Είναι γραμμένα σε δαντική τερτσίνα, το μέτρο της Θείας Κωμωδίας, που χαρακτηρίζεται από τριπλή επανάληψη της ομοιοκαταληξίας. Ο Καζαντζάκης τα θεωρούσε «σωματοφύλακες» ή «δορυφόρους» της Οδύσσειας και σκόπευε να γράψει 24, ένα για κάθε ραψωδία της Οδύσσειας· συνέθεσε όμως μόνο 22, τα οποία αφιέρωσε σε οικεία του πρόσωπα:

«Τερτσίνα», αφιερώνεται στον Άγγελο Σικελιανό
«Βούδας», αφιερώνεται στο ηρακλειώτη φίλο του Μιχάλη Αναστασίου
«Μωυσής», αφιερώνεται στη Lia Lewin-Dunkelblumen, φίλη του από την εποχή του Βερολίνου
«Χριστός», αφιερώνεται στον Γεώργιο Παπανδρέου
«Μουχαμέτης», αφιερώνεται στη μυθιστοριογράφο Roza Chacel-Pérez Rubio, σύζυγο του ισπανού ζωγράφου Timoteo Pérez Rubio
«Λένιν», αφιερώνεται στον βιβλιοπώλη Στάμο Διαμαντάρα
«Δον Κιχώτης», αφιερώνεται στον Παναΐτ Ιστράτι
«Μέγας Αλέξανδρος», αφιερώνεται στον Ίωνα Δραγούμη
«Τσιγκισχάνος», αφιερώνεται στον συγγραφέα Πέτρο Βλαστό
«Χιντεγιόχη», αφιερώνεται στον Αιμίλιο Χουρμούζιο και τη σύζυγό του Μαρίκα
«Τόντα Ράμπα», αφιερώνεται στον Γιάννη Μαγκλή
«Δάντης», αφιερώνεται στον Λευτέρη Αλεξίου
«Σαιξπήρος», αφιερώνεται στον γιατρό Ν. Σμπαρούνη
«Leonardo», αφιερώνεται στον γερμανό ζωγράφο Conrad Westphal
«Γκρέκο», αφιερώνεται στον Παντελή Πρεβελάκη
«Νίτσε», αφιερώνεται στο γερμανό μεταφραστή του Καπετάν Μιχάλη, Helmut von den Steinen
«Αγία Τερέζα», αφιερώνεται στον ισπανό ποιητή Juan Ramón Jiménez
«Ελένη» – χωρίς αφιέρωση, αλλά προφανώς για την Ελένη Σαμίου
«Ψυχάρης», αφιερώνεται στον Δ. Π. Πετροκόκκινο
«Παππούς – Πατέρας – Εγγονός», αφιερώνεται στην Τέα Ανεμογιάννη
«Εις εαυτόν», αφιερώνεται στον ηρακλειώτη φίλο του Μανόλη Γ. Χατζηγεωργιάδη
Πληροφορίες για τη συγγραφή

`

2
ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΟ ΚΑΙ «ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ»: ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ
ΤΟΝ ΡΟΛΟ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ   -ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ-

`
Είναι σαφές πως το ανοικτό ζήτημα του ρόλου του δημιουργού απέναντι τόσο στο έργο του όσο και στo κοινωνικό σύνολο ευρύτερα εγείρει σειρά διαχρονικών, εφαπτόμενων και διαλεκτικά συγκρουσιακών προσεγγίσεων. Κι αυτό γιατί ο τρόπος θεώρησης, διαχείρισης και πρόσληψης
της καλλιτεχνικής δημιουργίας διαφέρει αισθητά από δημιουργό σε δημιουργό, γεγονός που διαμορφώνει μια τεράστια δέσμη προσεγγίσεων, η οποία αντανακλά άλλοτε ρητά και άλλοτε υπόρρητα τις όψεις και τις πολλαπλές αναγνώσεις της ίδιας της καλλιτεχνικής διαδικασίας.

Από την άλλη, δε θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως δεν υπάρχουν κοινοί τόποι πάνω στους οποίους οι δημιουργοί διαμορφώνουν ομογάλακτες αντιλήψεις και στάσεις αναφορικά με ζητήματα ηθικής, θέματα καλλιτεχνικής συνέπειας ή διαδικασίες ανάπτυξης μορφών κοινωνικής καιπολιτισμικής συνείδησης. Φυσικά δεν πρέπει να λησμο-νούμε πως η σημερινή υφή της εξουσίας είναι διάχυτη και διάσπαρτη στον σύγχρονο κόσμο. Το ερώτημα που ουσια στικά τίθεται αφορά το κατά πόσον είναι υπαρκτός σήμερα ο ιδεότυπος του δημιουργού ως πνευματικού ανθρώπου ή ως ενός έλλογου υποκειμένου, το οποίο διαθέτει συνείδηση με την οποία επιδρά μέσω του έργου του με καθο- ριστικό τρόπο στο «κοινωνικό γίγνεσθαι». Με πιο απλά λόγια, καθίσταται ορατός στις μέρες μας, σε συνθήκες μιας ύστερης περιόδου ανάπτυξης της πολΙτιστικής βιομηχανίας, ο ρόλος του δημιουργού απέναντι στο «κοινωνικό γίγνεσθαι»; Λειτουργεί θετικά το σύμβολο του πνευματικού ανθρώπου στις μέρες μας ως ένα διαφωτιστικό πρότυπο μιας πορείας προς τον ανθρωπισμό και την κοινωνική χειραφέτηση; Είναι δυνατό να ορίσουμε με ακρίβεια σε επίπεδο δημόσιας σφαίρας τις εννοιολογήσεις των κατηγοριών τέχνη, κουλτούρα, πολιτισμός, ανθρωποκεντρική κοινωνία στις μέρες μας;

Αντίστοιχα, είναι εφικτή και αποτελεσματική, μέσα στη γενικότερη νεωτερική ρευστότητα ή στην παγκοσμιοποιημένη ύστερη νεωτερικότητα, η αναζήτηση του προσδιορισμού της καλλιτεχνικής −και γενικότερα της πνευματικής− υπόστασης του δημιουργού, πέρα από αισθητικές συμβάσεις, φορμαλιστικές εκφάνσεις ή ιδεολογικές πλαισιώσεις; Στο ζήτημα αυτό ο Θ.Μ. επισημαίνει την αναγκαιότητα ενός πρακτικού προσανατολισμού στο πλαίσιο μιας τέτοιας συζήτησης, λόγω τόσο του υψηλού βαθμού θεωρητικοποίησης όσο και των προβλημάτων που δημιουργούν οι ορισμοί και οι εννοιολογήσεις με συνέπεια τη δημιουργία συγχύσεων και διαστρεβλώσεων που εν τέλει απομακρύνουν τη γενικότερη συζήτηση από την ουσία της.