`

Ποια είναι η ιδιαιτερότητα εκείνη της μουσικής που κάνει έναν ποιητή να συνθέσει μια ολόκληρη ποιητική από την τέχνη των ήχων; Η παρούσα ανθολογία προσπαθεί να σκιαγραφήσει μια ενδεχόμενη απάντηση. Ο Ρίλκε, στις αρχές του 20ού αιώνα, έρχεται αντιμέτωπος με έναν ενθουσιασμό για τη μουσική που έχει πια παγιωθεί στη σύγχρονη συνείδηση, ως ύστερος εκπρόσωπος μιας γενιάς ρομαντικών ποιητών και στοχαστών από τον Χέγκελ μέχρι τον Νίτσε, με καταλύτες τον Βάγκνερ και τον Μπετόβεν. Πρόκειται για μια γενιά με εξαιρετικά αμφίθυμη στάση απέναντι στη μουσική. Η αμφιθυμία όμως αυτή δεν αποτελεί παρά βαθιά υπόκλιση απέναντι στην τέχνη εκείνη η οποία θεωρείται ότι εκφράζει με τη μεγαλύτερη δυνατή πληρότητα αυτό που δεν είναι δυνατόν να παρασταθεί ούτε με έννοιες ούτε με εικόνες και έχει ωστόσο τη δύναμη να προξενεί μια τόσο δυνατή συγκίνηση για την οποία δεν ξέρει κανείς αν πρέπει να δυσανασχετεί ή να αισθάνεται ευγνώμων.
Ο ανά χείρας τόμος περιλαμβάνει τα τρία σημαντικότερα κείμενα μουσικής ποιητικής του Ρίλκε: Σημειώσεις για τη Μελωδία των Πραγμάτων, Σημειώσεις πάνω στη Γέννηση της Τραγωδίας του Φρήντριχ Νίτσε και Αρχέγονη Βοή. Την ανθολογία συμπληρώνουν επίλεκτα αποσπάσματα από την αλληλογραφία του ποιητή, το Φλωρεντινό Ημερολόγιο και το δοκίμιο Βόρπσβεντε.
(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

`

Κύκλος λυρικών τραγουδιών, κυρίως επανεκτελέσεις παλαιότερων τραγουδιών του συνθέτη. Επίσης, τραγούδια σε ποίηση Μπέρτολτ Μπρεχτ (σε ελεύθερη απόδοση Κ. Τριανταφύλλου), Πωλ Ελυάρ (σε ελεύθερη απόδοση Ρίτας Μπούμη και Νίκου Παππά), Έριχ Χάϊνε, Βασίλη Ρώτα, Φώντα Λάδη και Δήμητρας Mπιθικώτση. Τραγουδούν: Νένα Βενετσάνου, Σοφία Μιχαηλίδη και ο Κώστας Σμοκοβίτης.

`

Στα μαθητικά τετράδια [Πωλ Ελυάρ (σε ελεύθερη απόδοση Ρίτας Μπούμη και Νίκου Παππά]
Στα μαθητικά τετράδια
στα θρανία και στα δέντρα
στην άμμο και στο χιόνι
γράφω τ’ όνομά σου
γράφω τ’ όνομά σου
στο κατώφλι του αποχωρισμού
στου σπιτιού τα κειμήλια
στης φωτιάς τ’ άγιο κύμα
γράφω τ’ όνομά σου
γράφω τ’ όνομά σου

Σε κάθε γκρεμισμένο φάρο μου
σε κάθε καταφύγιο συντριμμένο
στα τείχη της θλίψης μου
γράφω τ’ όνομά σου
γράφω τ’ όνομά σου
με μιας λέξης τη δύναμη
τη ζωή μου ξαναρχίζω
για να σε γνωρίσω γεννήθηκα
για να σε φωνάξω
Ελευθερία

`

Charles Baudelaire, Ύμνος στην ομορφιά

Ανατέλλεις απ΄τα μεσούρανα ή αναδύεσαι απ’ την άβυσσο ω ομορφιά;
Το βλέμμα σου καταχθόνιο και θείο,
ρίχνει συγκεχυμένα την ευεργεσία και το έγκλημα,
και μπορείς γι’ αυτό με το κρασί να συγκριθείς.

Περιέχεις μες στο βλέμμα σου τη δύση και την ανατολή.
Σκορπίζεις αρώματα σα δειλινό θύελλας.
Τα φιλιά σου είναι φίλτρο και το στόμα σου αμφορέας
που κάνουν τον ήρωα δειλό και το παιδί θαρρετό

Αναδύεσαι από τη μαύρη άβυσσο ή κατεβαίνεις απ’ τ’ άστρα;
Η μοίρα γοητευμένη ακολουθεί τα μεσοφόρια σου σα σκύλος
Σπέρνεις στην τύχη τη χαρά και τις συμφορές
Κι όλα τα διαφεντεύεις και τίποτα δε λογαριάζεις.

Βαδίζεις πάνω σε πεθαμένους, ω ομορφιά, που λοιδορείς.
Από τα κοσμήματά σου η φρίκη δεν είναι το λιγότερο θελκτικό.
Κι ο φόνος, ανάμεσα στα φτηνά αγαπημένα σου στολίδια,
πάνω στην καμαρωτή κοιλιά σου χορεύει ερωτικά

`

Ο φόβος του Hermann

Αν η πράξη είναι ένας κύκλος
σαν τον κύκλο του νερού
που αλλάζει τη μορφή του, τότε ο χρόνος δεν υπάρχει
το αντίθετο υπάρχει μες τη ψίχα του καλού
μες τη βία ζει το χάδι του παιδιού

Αν τα λόγια είναι ένας κύκνος
άσπρος σε ήσυχα νερά
όσο μένουν λόγια τότε, τότε ο κύκνος θα πετάξει
η συνήθεια θα αλλάξει και θα σπάσουν τα δεσμά
όταν χώμα και νερό έρθουν κοντά

Μια αχτίδα ταξιδεύει από μακριά και τα σύννεφα τρυπάει
και τα σύννεφα τρυπάει
σαν το χέρι του πατέρα στα μαλλιά, μια πόρτα θα ανοίξει ξαφνικά
και θα ΄χεις καταλάβει

Αν στον κόσμο τούτο λένε
πως υπάρχει σιγουριά
σε ένα σίδερο σκουριά, κάτι τέτοιο δεν υπάρχει
ότι αλλάζει για να αλλάξει, μια αιτία πιο βαθιά
για μια αρρώστια πάντα υπάρχει γιατρειά

Αν κρατάω ό,τι έχω
μοιάζει με μικρή σκλαβιά
από πάνω του κρατιέμαι κι είναι αυτό που με κρατάει
θα αρπάξω ό,τι αντέχω να με φέρει πιο κοντά
πεταλούδα που γυρίζει στη φωτιά

Μια αχτίδα ταξιδεύει από μακριά και τα σύννεφα τρυπάει
και τα σύννεφα τρυπάει
σαν το χέρι του πατέρα στα μαλλιά, μια πόρτα θα ανοίξει ξαφνικά
και θα ΄χεις καταλάβει

`

Γραμμένο με κλεμμένες φράσεις και νοήματα από το Σιντάρτα του Έρμαν Έσσε.
στίχοι, μουσική Νίκος Κολλάρος
ενορχήστρωση Ματ σε 2 υφέσεις
ερμηνεία Απόστολος Ρίζος
εικαστικό Θάνος Ανεστόπουλος

`

Γιώργος Μονεμβασίτης, «Καβάφης μελοποιημένος» (εφ. Ελευθεροτυπία, 5/2/13- αποσπασμα)

Το ερώτημα αν μελοποιείται η ποίηση έχει απαντηθεί καταφατικά, φρονούμε, από σπουδαίους μουσουργούς, με υπέρτερο τον Φραντς Σούμπερτ. Για να αποδειχθεί, ωστόσο, επιτυχές ένα τέτοιο εγχείρημα, τρεις συνιστώσες είναι απαραίτητες: γνώση, μελοποιητικό χάρισμα (φαντασία και έμπνευση, δηλαδή) και σεβασμός.

Η περίπτωση Καβάφη είναι ιδιάζουσα, μια και ο ποιητικός του λόγος είναι γραμμένος σε μια ιδιότυπη γλώσσα -μείγμα καθαρεύουσας και δημοτικής, σχεδόν πεζολογική- και δεν παρέχει στον υποψήφιο μελωδό χαρακτηριστικά όπως, φέρ’ ειπείν, ο δεκαπεντασύλλαβος και η ομοιοκαταληξία, τα οποία θα διευκόλυναν την όποια προσπάθεια μελοποίησης. Ο λόγος του είναι «ατραγούδητος», όπως θα ‘λεγε ο Μάνος Χατζιδάκις. Παρά ταύτα, η ποίηση του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη έχει αποτελέσει αγαπημένο αντικείμενο του πόθου πλειάδας Ελλήνων συνθετών και τραγουδοποιών, ευρέος μάλιστα αισθητικού φάσματος: από τον Δημήτρη Μητρόπουλο, ο οποίος υπήρξε και συνθέτης εκτός από επιφανής αρχιμουσικός, έως τον αμιγώς λαϊκό Χρήστο Νικολόπουλο.