ΤΣΙΓΓΑΝΑ

(φόρος τιμής και θαυμασμού στον Γκαρθία Λόρκα)

Κουρέλια πράσινα κόκκινα

στενάζουν παντού στο κορμί σου

και των ποδιών τα τακούνια

ραγίζουν πατώντας στο έδαφος

και φίδια τα χέρια σου είναι

μες στων μαλλιών τα κουβάρια.

Οι χορδές απ’ την κιθάρα

σπούνε μέσα στα στήθια σου

ενόσω πανάρχαιοι  πόνοι

δονούνται σ’ όλο το σώμα σου-

των καραβανιών σου οι πόνοι

που τ’  αλυχτούνε οι σκύλοι,

οι πόνοι της κάθε σου ώρας

στ’ ανάμεσο  οροσειράς  και σελήνης..-

Των δρόμων σου ο κουρνιαχτός

ανοιχτός στο κορμί σου παντού

έρχεται μιλώντας για λιόδεντρα

και για τους πεθαμένους τσιγγάνους.

Στα μάτια σου λύπη υπάρχει

όπως στ’ απόμακρα όνειρα-

τα μάτια σου τα γεμάτα με λάδι

από λιόδεντρα κι αμυγδαλιές!

Σάρκα! Η μελαμψή σου η σάρκα

χαλκός μες σε κρόσσια φλεγόμενα,

σάρκα τόσο σφιχτή κι ολοστρόγγυλη

σαν ένα τύμπανο είναι θαρρείς.

Ανάποδη τύχη η δική σου,

τσιγγανούλα με τα μαύρα τα  μάτια,

χορεύοντας πάντα χορεύοντας

και ξεσκεπάζοντας μυστικά!

Το δισκοπρίονο γρύλιζε και κροτάλιζε στην αυλή

έβγαζε σκόνη και σώριαζε βέργες για καυσόξυλα

που γλυκομύριζανόταν φυσούσε η αύρα.

Απ’ εκεί όσοι σήκωναν το βλέμμα μετρούσαν

πέντε οροσειρές τη μια πίσω απ’ την άλλη

κάτω απ’ τη δύση του ήλιου ως πέρα στο Βερμόντ.

Το δισκοπρίονο γρύλιζε και κροτάλιζε, γρύλιζε κροτάλιζε,

είτε κυλούσε αβίαστα είτε σήκωνε βάρος.

Και δεν συνέβη τίποτε: σε λίγο θα’γερνε η μέρα.

Ελάτε να σχολάσουμε, μακάρι να’ χαν πει

να ευαρεστηθεί το αγόρι για το μισάωρο

που κάθε αγόρι εκτιμά σαν κόβεται απ’ τον μόχθο του.

Στάθηκε η αδελφή του στο πλάι με την ποδιά

κι είπε μονάχα «Δείπνο». Στο άκουσμα της λέξης,

το πριόνι

σαν να’ θελε ν’ αποδείξει πως ξέρουν από δείπνα τα πριόνια,

πετάχτηκε απ’ το χέρι του αγοριού ή έτσι φάνηκε–

πρέπει και τ’ αγόρι να έδωσε το χέρι. Πάντως

κανείς τους δεν αρνήθηκε το άγγιγμα. Αλλά το χέρι!

Η πρώτη του κραυγή ήταν γέλιοτης μεταμέλειας,

έτσι όπωςστράφηκε σ’ αυτούς κρατώντας το ψηλά

μισοπαρακαλώντας, μισογυρεύοντας να συγκρατήσει

τη ζωή μην του χυθεί. Έπειτα τα προείδε όλα –

ήτανε πιασε γνωστική ηλικία, κοτζάμ αγόρι

που έκανε αντρίκιο κόπο, παιδί όμωςκατά βάθος–

προείδε το κακό. «Μην τον αφήσεις να μου το κόψει

ο γιατρός που θα’ρθει. Μην τον αφήσεις, αδελφή μου!»

Έτσι. Όμως το χέριήταν από ώρας κομμένο.

Ο γιατρός τον βύθισε στο σκοτάδι του αιθέρα.

Στον μισό και πλέον αιώνα της δημιουργικής του προσπάθειας, ο Ουίλλιαμ Μπ. Γέητς καλλιέργησε έναν εντυπωσιακό αριθμό ποιητικών ειδών: από το εκτενές έμμετρο δράμα και αφήγημα έως το ακαριαίο αποφθεγματικό δίστιχο. Όμως και τα επιγραμματικά του ποιήματα είναι με τη σειρά τους ποικίλα. Σ’ αυτά βρίσκει κανείς στίχους ελεγειακούς και αιχμηρές σάτιρες, προσωπικές εξομολογήσεις και διαλογισμούς, δηκτικά σχόλια για τους συγκαιρινούς του αλλά και πυκνές υποτυπώσεις των κοσμοθεωρητικών του ιδεών. Η παρακάτω επιλογή περιλαμβάνει δεκαοχτώ τέτοια ποιήματα γραμμένα μέσα σε μια τεσσαρακονταετία, από το 1899 έως το 1938.

ΤΑ ΠΑΘΗ

Μαραγκιάζουν οι χρόνοι
σαν κεράκι που λιώνει,
δάση, λόγγοι, βουνά
έχουν ώρα κι αυτά·
τάχα εκεί μες στα βάθη
ποιο απ’ τα πύρινα πάθη
τώρα να ’σβησε πια;

⸙

Σύκα

Ο ορθός -κοινωνικά- τρόπος να φας ένα σύκο,
Είναι να το κόψεις στα τέσσερα, κρατώντας το από το κοτσάνι,
Και να το ανοίξεις, ως ένα άνθος -λαμπυρίζον, ροδαλό, υγρό, μελίρρυτο, βαρυπέταλλο,
τετραπέταλλο.
Μετά απεκδύεσαι της σάρκας
Όμοιας με έναν τετρασέπαλο κάλυκα,
Μόλις θα έχεις ξεφορτωθεί το άνθος με τα χείλη σου.
Κατά τα αγοραία ήθη
Αρκεί να βάλεις το στόμα σου στην σχισμή και να βγάλεις την σάρκα σε μία δαγκωματιά.
Κάθε φρούτο έχει το μυστικό του.
Το σύκο είναι ένα φρούτο ιδιαιτέρως μυστικοπαθές.
Καθώς το βλέπεις -ορθωμένο- να αναπτύσσεται, θα αισθανθείς με μιας πως είναι συμβολικό:
Και μοιάζει να είναι άρρεν.

XIV – Since of no creature living the last breath

Αφού, όπως κανένα ζωντανό, διπλή φορά στην πλάση
δεν καλούμαι, την ύστατη αναπνοή ν’ αφήσω
κι αφού ‘ναι θάνατος σωστός την αγκαλιά σου που ‘χω χάσει,
πιό πιθανό να μη χρειαστεί, πάλι να ξεψυχήσω.

Πιό πιθανό ο Χρόνος, που η σκληρή του καταδίκη
μας στέλνει τώρα την Αυγή στην πόρτα να χτυπάει,
κερδίζοντας την πιό κακή, την πιό άδικη νίκη,
να προσπεράσει πιά, να πάψει να με τυραννάει.

Όταν αναπαυθείς και γίνεις ρόδα και σπαρτά
τα μέρη που ‘μουνα πιο ευτυχισμένη
στοιχειώνοντας, φάντασμα κουτό, που χαρωπά,
πάνω απ’ ότι αγαπούσα πιο πολύ γονατισμένη,

θα γέρνω, θα σηκώνομαι, τα χέρια μου χτυπώντας
μακριά απ’ την μέρα που πλησιάζει, ξεγλιστρώντας.