Τον τελευταίο καιρο, σε διάστημα μόλις δύο χρόνων, ο συγγραφέας Χρήστος Τσιαήλης έχει κυκλοφορήσει δύο περιεκτικες ποιητικες συλλογες απο τις εκδόσεις Γκοβόστη, στην Αθήνα. Προηγήθηκαν άλλα βιβλία-του με πεζο λόγο, κυρίως διηγήματα και μυθιστορήματα. Συγκεκριμένα, το 2021 κυκλοφόρησε τη συλλογη που τιτλοφορείται ΄΄Συμπτώματα΄΄ και το 2023 τη συλλογη που φέρει τον εξωτικο τίτλο ΄΄Ούγκα΄΄, που συνειρμικα η λέξη φέρνει στη  σκέψη-μου τα σκωπτικα τραγουδάκια του Χάρυ Κλιν και του αξέχαστου Σάκη Μπουλα. Πρόκειται για δύο πολυσέλιδες συλλογες, ασφυκτικα βαρυφορτωμένες με στίχους! Θα αναφερθω, για την ώρα, αναλυτικα στην ποίηση που υπάρχει στην πρώτη κατα σειρα εκδομένη συλλογη, δηλαδη τα ΄΄Συμπτώματα΄΄ όπου, όσα θα καταθέσω καλόπιστα για την πρώτη συλλογη σε αυτο το ερμηνευτικο κείμενό-μου, με το δικο-μου πάντοτε κριτικο αισθητήριο και γούστο, ισχύουν, λίγο πολυ, και για τη δεύτερη συλλογη.

Εν πρώτοις, διαπιστώνω, πως τα ποιήματα που υπάρχουν στη συλλογη΄΄Συμπτώματα΄΄, στο σύνολό-τους είναι πολύστιχα, που κάποια καλύπτουν έκταση μέχρι και πέντε σελίδων! Σχεδον όλα αυτα τα εκτενη ποιήματα συνιστουν, απο μόνα-τους, μικρες επινοημένες ιστορίες, σίγουρα κάποιες αρκετα συναρπαστικες, τις οποίες κατασκεύασε ο ποιητης βοηθούμενος, τόσο απο την οργιαστικη φαντασία-του, όσο και απο τα διάφορα διαβάσματά-του, εκ των οποίων μάλιστα, κάποιες απο τις σελίδες-τους, φαίνεται πως τον έχουν επηρεάσει έντονα και σε μεγάλο βαθμο.

Ως εκ τούτου, ο Χρ. Τσιαήλης περνάει στα ποιήματά-του στοιχεία απο διάφορες λογοτεχνίες, ντόπιες και ξένες, απο διάφορες επιστήμες καθως και αποάλλα φάσματα της γνώσης, όπως είναι η φιλοσοφία, η ιστορία, η τεχνολογία με την αδιάκοπη και απρόβλεπτη εξέλιξή-της, η επιδιωκόμενη κατάκτηση και κατανόηση του αχανους σύμπαντος κ.ά., ενέργεια που θεωρω νόμιμη και φαινόμενο αρκετα συχνο στην ευρύτερη λογοτεχνία. Αρκει, κατα γενικη ομολογία, το ξένο υλικο που δανείζεται ο συγγραφέας, στην περίπτωσή-μας ο ποιητης, να το εντάσσει κατα τρόπο δηλωτικο, αφομοιωμένο και ομογενοποιημένο στη δικη-του δημιουργία.

Ενεργώντας όμως, με αυτο τον τρόπο ο Χρ. Τσιαήλης, είναι επόμενο κάποιες φορες να περνάει στην ποίησή-του και πυκνα, εννοωδύσκολα νοήματα αλλα και σύνθετες ιδέες που, πολυ φοβάμαι, δεν είναι εύκολο να κατανοηθουν απο όλους τους αναγνώστες-του, γιατι το μορφωτικο επίπεδο κάποιων πιθανον να μην τους επιτρέπει τέτοιες βαθιες αναγνωστικες περιπλανήσεις (και απολαύσεις) στην απαιτητικη ποίησή-του.

Η δεύτερη ποιητική συλλογή του Θανάση Γαλανάκη χαρακτηρίζεται από το εξής «παράδοξο»: δεν κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία, αφού έχει διανεμηθεί ψηφιακά στις λίστες ηλεκτρονικής επικοινωνίας του ποιητή. Ωστόσο, με επιλογή του Γαλανάκη έχει «την επίφαση βιβλιακής μορφής», όπως ο ίδιος αναφέρει στο mail που ακολουθεί την επισύναψη της συλλογής. Έχει δηλαδή όλα τα χαρακτηριστικά μιας έντυπης έκδοσης: σελιδοποίηση, εξώφυλλο, εκδοτικό οίκο. Η κίνηση αυτή προσομοιάζει σε ένα αιχμηρό παιχνίδι με συγκεκριμένες κειμενικές αναφορές και υλικότητα, που λειτουργεί, κατά τη γνώμη μου, και ως κριτικό σχόλιο/τοποθέτηση για όσα συνδέονται με την εκδοτική κίνηση στον χώρο της ποίησης και όλες τις ποικίλες «παθογένειες» στις λογοτεχνικές και εκδοτικές συντεχνίες. Αναφέρομαι εδώ τόσο στην αυξημένη συνεχόμενη έκδοση ποιητικών συλλογών με υπέρογκα έξοδα που βαρύνουν τον/την συγγραφέα όσο και στην ολοένα και μικρότερη ανταπόκριση του αναγνωστικού κοινού που πυροδοτεί διαρκείς συζητήσεις. Συζητήσεις ως προς το ποια είναι η «καλή» ποίηση και οι ποιητές/τριές της, με ποιους όρους και από ποιους αξιολογείται η ποίηση σήμερα, το επίπεδο του κριτικού και ποιητικού σώματος, καθώς και τις ποικίλες διαβουλεύσεις που μπορεί συχνά να καταλήγουν στη χρήση της ποίησης ως «επιδεικτικής κατανάλωσης» με όρους του Βέμπλεν, ως «βραβείο» δηλαδή κοινωνικής εξέλιξης και «εγκαθίδρυσης» στους κύκλους της «σύγχρονης διανόησης».

Στην τελευταία σελίδα αναφέρεται λοιπόν, ότι η ποιητική συλλογή «κυκλοφόρησε» σε μηδέν αντίτυπα (το αντίτυπα τυπογραφικά γράφεται με ολοένα και μικρότερους χαρακτήρες) τον Απρίλιο του 2023. Μια τέτοια κίνηση λοιπόν, εκλαμβάνεται ως σαρκαστικό, ειρωνικό σχόλιο για τα όσα παρατηρεί στον χώρο του βιβλίου και της ποίησης ο Γαλανάκης, αλλά και ως κίνηση του ίδιου να υποστηρίξει το έργο του, χωρίς να συμμετέχει σε όσα ευτράπελα παρατηρεί.

Ο τίτλος και οι δύο εικόνες που κοσμούν το εξώφυλλο και την πρώτη σελίδα προοικονομούν κατά μία έννοια και ό,τι θα ακολουθήσει στα ποιήματα της συλλογής, ορίζοντας το περιεχόμενο της «Ντρόγκας» και τις διαφορετικές διαστάσεις της: σκλάβοι που δουλεύουν στις φυτείες και η εικόνα του καρπού μιας παπαρούνας. Αν ο Μαρξ θεωρούσε τη θρησκεία το όπιο του λαού, ο Γαλανάκης εξετάζει πολυεπίπεδα τα διαφορετικά ντοπαρίσματα των ανθρώπων μεταφορικά και κυριολεκτικά που τους κρατάν δέσμιους μια δυστοπικής και δύσκολα διαχειρίσιμης πραγματικότητας.

Έφτιαξε υπέροχα ποιήματα απο τα πιο ευτελη και ανάξια υλικα!

Μ’ ένα ρυμουλκούμενο φορτηγο, βαρυφορτωμένο με πολύτιμο υλικο, μοιάζει η τελευταία ποιητικη συλλογη του Κυριάκου Χαραλαμπίδη που τιτλοφορείται ΄΄Η Νύχτα των Κήπων΄΄, και η οποία εκδόθηκε το 2022 απο τις εκδόσεις ‘’Ικαρος΄΄. Την παρομοιάζω μ’ ένα ρυμουλκούμενο φορτηγο του οποίου ο έμπειρος και πολυμήχανος οδηγος είναι πρόθυμος το σπάνιο υλικο που μεταφέρει να το προσφέρει ανέξοδα σε όποιον το ζητήσει, αδειάζοντάς-το μέσα στα χέρια, στην αυλη ή στον κήπο του σπιτιου-του.

Είναι, θέλω να πω, μία συλλογη πλούσια σε περιεχόμενο και ποιότητα, με τα περισσότερα ποιήματά-της ν’ αρδεύονται απο την ίδια αστείρευτη δεξαμενη, εφόσον η θεματολογία πάνω στην οποία θεμελιώθηκαν είναι σχεδον η ίδια με αυτη που γνωρίσαμε σε προηγούμενες συλλογες του ποιητη, που προέρχεται, ωςεπι το πλείστον, αποτις σελίδες της αρχαιογνωσίας, της μυθολογίας, της αρχαιολογίας, της βυζαντινης και σύγχρονης ελληνικης ιστορίας, όπως είναι η άλωση της Πόλης, η επανάσταση του 1821, η καταστροφη της Μικρασίας το 1922, η επανάσταση του 1955-59 για ελευθερία στην Κύπρο, η τουρκικη εισβοληκαι η τραγωδία που ακολούθησε το 1974, μαζι με το θέμα των σκοτωμένων και των αγνοούμενων.

Υπάρχουν ακόμη ποιήματα με θέμα τον μύθο της Αφροδίτηςή, αλλιως, της Κύπριδας, της Σαπφω και της ποίησής-της, την τιμιότητα και την προκοπη της Πηνελόπης, «το φειδωλο είδωλο» της ωραίας Ελένης, τη θλίψη που ντύθηκε αλλακαι ητραγικη κατάληξη που είχε η διάσημη τραγουδίστρια της όπερας Μαρία Κάλλας, την κλοπη των μαρμάρων του Παρθενώνα, τον θάνατο και την Ανάσταση του Λαζάρου, τη διαμάχη για το σημείο που έπρεπε να τοποθετηθει το άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην πόλη των Αθηνων, τον παιδεμο και το μαρτύριο του ποιητη, τόσο με τις ακαταμάχητες λέξεις όσο και με τη χιλιόχρονη, αλλα τώρα απειλούμενη στη συνοχη-της, ελληνικη γλώσσα κ.ά.

Ένας υπαρξιστής ποιητής της υπαίθρου

Ο Γιώργος Σαράτσης έλκει την καταγωγή από τον Κώστα Κρυστάλλη, τον ποιητή που ύμνησε όσο κανένας άλλος τα λεβέντικα βουνά και τη ζωή της υπαίθρου. Η αξία μιας επαναφοράς της παραμερισμένης λαϊκής παράδοσης, των ηθών και των δοξασιών της, την επανασύνδεσή του με καταστάσεις από τις οποίες μόλις είχε αποσυνδεθεί, ζώντας σε ένα νόθο αστικό περιβάλλον που του είχε επιβάλει και υποβάλει μία νοοτροπία ευθυγράμμισης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Ποιητική που ανέστησε ο Μάρκος Μέσκος καθώς εμφορείται από την αίσθηση ενότητας ποιητή και γενέθλιου τόπου, ανθρώπινου υποκειμένου και φύσης. Άλλα χαρακτηριστικά της ποίησής του είναι η εισβολή του ιστορικού χρόνου στον ατομικό χώρο και η διαπλοκή προσωπικού και συλλογικού με εμφανή την επίδραση από το δημοτικό τραγούδι και τη λαογραφική θεματολογία, όπου αναφέρεται στην ομορφιά της ελληνικής υπαίθρου και στην αγνότητα των ανθρώπων του αγροτικού μόχθου.

Την σκυτάλη από τον Μάρκο Μέσκο παρέλαβε πρώτος ο Μιχάλης Γκανάς και ακολούθως σε χρονολογική σειρά γέννησης, ο Πάνος Κυπαρίσσης, ο Χρήστος Μπράβος, ο Ηλίας Κεφάλας, ο Γιάννης Ζαρκάδης και άλλοι. Οι οφειλές και τα δάνεια καταγράφονται με ταπεινότητα από τον Γιώργο Σαράτση, που στο «Πρόσφορο Χώμα», έρχεται να ακολουθήσει τ’ αχνάρια των ποιητών που θα τους ονομάσουμε “ποιητές της υπαίθρου”, αφήνοντας στην άκρη τους επί μέρους χαρακτηρισμούς περί “λαογραφίας”, “φυσιολοτρίας” και άρνησης του αστικού βίου.

ο νέος κόσμος

που ονειρεύτηκα

περιείχε ανησυχία

και δροσερά πρωινά

κάτω από φυλλοβόλα

~

θα πω το λίγο της ιστορίας μου

και θα πηγαίνω

μη γίνω βάρος

και μου φορτώσουν

περισσότερα φτερά

απ’  όσα μπορώ

να κουμαντάρω

Ο Γιώργος Σαράτσης βάζει να ξαπλώσει ο υπαρξισμός στο πρόσφορο χώμα που απλώνει στα ολιγόστιχα ποιήματα της συλλογής. Ο Κίρκεργκαρντ απαίτησε να αντιμετωπίζεται ο άνθρωπος όχι ως απρόσωπη οντότητα, αλλά ως υπάρχον πρόσωπο. Με άλλα λόγια, η ύπαρξη προηγείται της ουσίας, όπως συνόψισε αργότερα ο Σαρτρ, το πνεύμα της διδασκαλίας του Κίρκεργκαρντ. Ειδικά, επίκεντρο ενδιαφέροντος του υπαρξισμού δεν ήταν πράγματα, ιδέες και έννοιες αλλά ο άνθρωπος ως μοναδική και ανεπανάληπτη ύπαρξη.

Η ύπαρξη, ως μοναδικός τύπος κάθε ανθρώπου, δεν έχει στατικές έμφυτες ιδιότητες, όπως πιστευόταν ότι συμβαίνει με την ουσία του, αλλά διαμορφώνεται αέναα με την προσωπική του δράση, με αποτέλεσμα να ευθύνεται και γι’ αυτό στο οποίο θα καταλήξει. Ο υπαρξισμός ορίζει συγχρόνως ηγεμόνα των αισθήσεων την αφή και όχι την όραση: “Υπάρχω σημαίνει λερώνω τα χέρια μου”.

Από το βλέμμα εισβάλλει το κακό

Τα μάτια είναι όργανα μεταχειρισμένα

Είτε ανοιχτά, είτε κλειστά

επιμένουν να κοιτούν

όσα δεν χρειάζονται

~

από τα δάχτυλα έρχεται το τέλος

~

μέλισσα στάθηκε

στο δάχτυλο –

~

η σκιά του λιόδεντρου,

η πατρίδα που αρνήθηκα

«Στὴν ἀρχὴ τοῦ ταξιδιοῦ», ἔτσι τιτλοφορεῖται ἡ πρώτη ποιητικὴ συλλογὴ τῆς Ἀναστασίας Κλώνη. Ἤδη ἀπ’ τὸν τίτλο ὑποδηλώνεται ἡ πρώτη ποιητική της προσπάθεια καὶ ἡ ἔναρξη ἑνὸς μακροῦ κι ἐπίπονου πνευματικοῦ ταξιδιοῦ ποὺ βρίσκεται μόλις στὴν ἀρχή του. Ἐν προκειμένω πρόκειται διὰ λυρικὸ ταξίδι, ἴσως καὶ κάτι παραπάνω, ὁ χρόνος θὰ τὸ δείξει…

Δυστυχῶς το βιβλίο ξεκινᾶ μὲ μιὰ σύντομη εἰσαγωγή, ὁλότελα ἀχρείαστη. Βέβαια δι’ αὐτὸ ὑποπτεύομαι, ὅτι εὐθύνονται οἱ ἀγαπητοὶ ἐκδόται, ποὺ ὅλο καὶ συχνότερα ἀπαιτοῦν ἀπ’ τοὺς ποιητὰς νὰ συμπεριλαμβάνουν στὸ ἔργο τῶν μία εἰσαγωγὴ διὰ νά ‘ρθοὺν τάχα μου σὲ πρώτη ἐπαφὴ μὲ τὸ κοινό. Κι αὐτὸ πλέον γίνεται τάσις… Νὰ λείπουν, παρακαλῶ, τέτοιες φλυαρίες. Καὶ νὰ λείπουν τοιούτου εἴδους παρεμβάσεις τῶν ἀτέχνων ἐκδοτῶν στὴν τέχνη τῆς ποιήσεως. Ἀρκεῖ τὸ ἔργο, ὡς εἶναι, διά <<τὴν πρώτη ἐπαφὴ κι ἐξοικείωση>>. Γιατί, ὅταν ξέρω, ἐξηγῶ, κι, ὅταν ἐξηγῶ, ψυχραίνομαι, ποὺ λέγει κι ὁ ποιητής. Ἂς κρατήσωμε τὴν φλόγα ὅσο δυνάμεθα.

Καὶ τὰ 33 ποιήματα τῆς συλλογῆς κινοῦνται στὸν ἴδιο θεματικὸ χῶρο, τοῦ ἔρωτος. Πρόκειται κατὰ κύριο λόγο διὰ λυρικὴ ποίηση σὲ μία στρωτή, ἁπλή, σημερνὴ δημοτική. Δυστυχῶς ἡ ροὴ τῆς ἀνάγνωσης ἐπιβραδύνεται λόγῳ τῆς ἔλλειψης ἐκθλίψεων, ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι κάτι ποὺ δύναται νὰ παραβλεφθεῖ.

Ὁ ἔρωτας παρουσιάζεται στὶς διάφορες διαθέσεις του (ἀποδοχή, ἀπόρριψη, φλεγόμενος πόθος, ἀπογοήτευση). Λαμβάνουμε, λοιπὸν, μιὰ εἰκόνα τῶν πολλαπλῶν ἀποχρώσεων τοῦ θείου αὐτοῦ συναισθήματος. Δίδεται ἡ ἐντύπωση, κυρίως λόγῳ τοῦ τελευταίου ποιήματος τῆς συλλογῆς (<<Μαζί σου>>, σελ.43), ὅτι παρακολουθοῦμε μία ἔντονη ἐρωτικὴ περιπέτεια τῆς ποιήτριας καὶ τὸ βιβλίο ποὺ κρατᾶμε στὰ χέρια μας ἀποτελεῖ ἀπόσταγμα σοφίας αὐτῆς τῆς ἐμπειρίας.