1. Ένας «Φάουστ» ροκ, επαναστατημένος, με σύγχρονη αισθητική κι έκδηλη σωματικότητα, από την ταλαντούχα κόρη του Σπύρου Ευαγγελάτου στο «Δημοτικό Θέατρο Πειραιά», που διευθύνει με γνώση, ταλέντο και μεράκι ο Νίκος Διαμαντής.

«Γηράσκω αεί διδασκόμενος» κι η από σκηνής διδασκαλία ενός κλασικού αριστουργήματος που διερευνά τα δυσθεώρητα βένθεα της πανανθρώπινης ψυχής και του λεγόμενου συλλογικού ασυνείδητου, είναι η καλύτερη ψυχ-αγωγία στους χαλεπούς καιρούς που ζούμε. Η άμεση-ενστικτώδης αντίδραση στην Κρίση είναι η φυγή. Αντίθετή της: η δράση, η αυτοβελτίωση, η μόρφωση, η διαμόρφωση προσωπικοτήτων ικανών να αυτενεργήσουν προκειμένου να βγούμε όλοι από το αδιέξοδο της στενωπού, που βρεθήκαμε να ακροβατούμε εκόντες-άκοντες. Το διαρκές αίτημα για την κατάκτηση μιας Γνώσεως απολύτου και διαχρονικής, αυτό είναι και το φιλοσοφικό υπόβαθρο στο αθάνατο αυτό έργο του Γκαίτε. Οι μεσαιωνικοί αλχημιστές κι ο συμβολισμός της αιωνίας νεότητος ως συνεκδοχή του Άφθαρτου και Τέλειου πλατωνικού κόσμου των Ιδεών, συντηρούν κι εμπνέουν τους διανοούμενους απανταχού της Γης, κι ειδικά σε μεταβατικές-μεταιχμιακές-παρακμιακές εποχές σαν τη δική μας. Ο νεοκλασικισμός κι ο εξιδανικευτικός ρομαντισμός δίνουν τη θέση τους στον σαδομαζοχισμό (BDSM) των παντοειδών επαναστάσεων, όπου το ανθρώπινο αίμα παραπέμπει σε αρχαίες θυσίες κι αποδιοπομπαίους φαρμακούς. «Όποιον φεύγει από το κοπάδι τον τρώνε οι λύκοι κι όποιον μένει στο κοπάδι τον τρώει ο βοσκός»: διαλέγετε και παίρνεται. Ο κατά Γκαίτε Φάουστ επιλέγει να αποκοπεί από την Κοινή Λογική, τα συνήθη ανθρώπινα μέτρα και τις κατεστημένες κοινωνικές συμβάσεις. Πληρώνει βεβαίως το τίμημα. Με γενναιότητα. Στον όλεθρο και στην καταστροφή παρασέρνει όμως μια αθώα, ρομαντική, άμαθη ύπαρξη, η οποία ΣΩΖΕΤΑΙ ΓΙΑΤΙ ΠΟΛΥ ΗΓΑΠΗΣΕΝ. Αυτό ακριβώς το τελικό μήνυμα και «συμπέρασμα» του έργου παρέκαμψε η Κατερίνα Ευαγγελάτου, υποτονίζοντάς το αντί να το υπογραμμίσει. Τελικά, αν κάτι μας αθωώνει ή μας προσδίδει ελαφρυντικά σε αυτό το παιχνίδι της τυφλόμυγας που βρεθήκαμε να περπατάμε υπό το κράτος της Αγνοίας, αν κάτι μας κάνει ανθρώπους κι όχι τέρατα είναι η Αγάπη (ως Φιλότης κι Έρως ορφικός-συμπαντικός). Αυτό είναι – κατά την ταπεινή μου γνώμη – και το μήνυμα του έργου. Όλα τα άλλα είναι συγγνωστά. «Την ελευθερία του ανθρώπου να αμαρτάνει από άγνοια τη ζήλεψαν ακόμα κι οι θεοί», έγραφα σε ένα ποίημα με ημερομηνία 11/11/2001. Αυτή η διάσταση έλειπε από την ροκ-σαδομαζοχιστική-υπερμεταμοντέρνα-υπερσύγχρονη παράσταση της Κατερίνας Ευαγγελάτου στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Κατά τα άλλα, η έκδηλη σωματικότητα, ο παν-ερωτισμός, η διονυσιακή μανία, η έγερσις της ιεράς ενέργειας της κουνταλίνι που διατρέχει την σπονδυλική στήλη, ήταν όλα σωστά, εκτός από τα αναγεννησιακά σωβρακάκια των χορευτών-ηθοποιών στη «Βαλπουργία Νύκτα». Ή κάνεις μια δουλειά ή δεν την κάνεις. Η αναπαριστάς το όργιο ή το προσπερνάς. Όχι μισές δουλειές και μισοειπωμένα πράγματα. Ο νεοκλασικισμός, ο ρομαντισμός και ο απόλυτα υλιστικός σαδομαζοχισμός δεν παντρεύονται εύκολα, ούτε καν μέσα από τον κώδικα του γερμανικού εξπρεσσιονισμού στην υποκριτική τέχνη.
Παρά τις όποιες επισημάνσεις-επιφυλάξεις μου, η ταλαντούχα κόρη του Σπύρου Ευαγγελάτου έστησε μια σχεδόν τολμηρή (για τα μεσαιωνικά ελληνικά πράγματα) παράσταση του «Φάουστ». Κι αν δεν τόλμησε να θέσει βαθύτερα «τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων», ίσως ευθύνεται η περιρρέουσα ατμόσφαιρα και οι κραυγές μιας αναχρονιστικής Εκκλησίας κατά του συμφώνου συμβίωσης ατόμων του ίδιου φύλου. Μην ξεχνάμε ότι στον Πειραιά ο ιεράρχης βάλλει συνεχώς κατά ερωτικών πρακτικών λες και τον αφορούν …προσωπικώς! Τέτοια μανία, τέτοιο μένος ούτε από τα αλλοπαρμένα ημιδαιμονικά πλάσματα της φαντασίας του Γκαίτε δεν θα περίμενε κανείς. Κι όχι βεβαίως από τους εκπροσώπους επί γης ενός Θεανθρώπου που κήρυξε την Αγάπη, την Ισότητα, την Ελευθερία, την Ανοχή… Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, και συνεξετάζοντας την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, η Κατερίνα Ευαγγελάτου έκανε μια τομή στα θεατρικά μας πράγματα, έστω και ημι-σοβαρευμένη. Αυτή η μεταμοντέρνα αισθητική του γυμνού με εσώρουχο-παπιγιόν είναι απολύτως θεμιτή κι αναμενόμενη σε μια χώρα που κινείται ιδιότυπα μεταξύ της θεοκρατικής Ανατολής και της πολιτισμένης Δύσεως, η οποία εμπνέεται από τα ιδεώδη του Γαλλικού Διαφωτισμού κι έχει σα σημαία της το σύνθημα της Γαλλικής Επανάστασης: «Ελευθερία – Ισότης – Αδελφότης».
Περιμένω να δω περισσότερο ρηξικέλευθες σκηνοθεσίες της Κατερίνας Ευαγγελάτου. Μακριά από καθωσπρεπισμούς, ακαδημαϊσμούς και διδακτισμούς κάθε είδους. Σύγχρονες ερμηνείες κι αισθητικές, συνάδουσες με το χάος της εποχής μας. Για την ώρα τη θαυμάζω, συνοδοιπορώ πνευματικώς μαζί της κι επιφυλάσσομαι να την δω να απελευθερώνεται και να ιερουργεί…

`
Το ΠΟΙΕΙΝ εύχεται σε όλους τους αναγνώστες και φίλους του Καλή Χρονιά «Για την ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης».

`

Έχουν περάσει πέντε χρόνια από την απονομή του βραβείου Νομπέλ Ειρήνης στον κινέζο διανοούμενο, συγγραφέα και καθηγητή πανεπιστημίου Λιου Σιαομπό, για τη συμβολή του στην υπόθεση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, και ο Σιαομπό δεν έχει ακόμα παραλάβει αυτοπροσώπως το βραβείο του. Παραμένει έγκλειστος στις κινεζικές φυλακές της επαρχίας Λιαονίνγκ, 500 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Πεκίνου, εκτίοντας ποινή κάθειρξης 11 ετών για τις δημοκρατικές του πεποιθήσεις.

Γεννημένος στο Τσανγκτσούν στις 28 Δεκεμβρίου 1955, συλλαμβάνεται στα τέλη του 2008 ως υποκινητής ταραχών και καταδικάζεται λόγω της ανατρεπτικής του δράσης, όπως απεφάνθη το δικαστήριο. Αιτία η κινητοποίησή του για τη σύνταξη και τη δημοσίευση της «Χάρτας 08» με αφορμή τα 60 χρόνια από την υπογραφή της διακήρυξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η «Χάρτα 08», κατά το πρότυπο της «Χάρτας 77» των αντιφρονούντων της Τσεχοσλοβακίας, είναι ένα μανιφέστο για τον πολιτικό εκσυγχρονισμό της Κίνας, το οποίο απαιτεί τον κομματικό πλουραλισμό, το χωρισμό των εξουσιών, καθώς και τη διενέργεια εκλογών για μια ελεύθερη, δημοκρατική και συνταγματική χώρα.

Σε συνέντευξη που ο Σιαομπό παραχώρησε σε τηλεοπτικό κανάλι της Γερμανίας, μιλά για τις μνήμες του από την αιματηρή κατάπνιξη του δημοκρατικού κινήματος και μαρτυρά τον λόγο για τον οποίο συνέχισε να αγωνίζεται: «Πολλοί αθώοι σκοτώθηκαν την 4η Ιουνίου του 1989. Ως επιζών αυτής της εξέγερσης πρέπει να αγωνιστώ για να αποδοθεί δικαιοσύνη στα θύματα. Αισθάνομαι υποχρεωμένος να το πράξω έναντι των νεκρών εκείνης της ημέρας. Μου είναι αδύνατον να εγκαταλείψω αυτή την προσπάθεια».

Το ποίημα «Ποιο ιδίωμα» είναι παρμένο από την ποιητική συλλογή Δοκιμές λόγου, η οποία είναι αφιερωμένη στον Λιου Σιαομπό από τον ιταλό ποιητή Στέφανο Σέρι, κι έχει μεταφραστεί όχι μόνο στα ελληνικά, αλλά σε μια πανσπερμία γλωσσών. Μια πλειάδα ποιητών και μεταφραστών, οι οποίοι «μεταφέρουν» το ποίημα στη δική τους γλώσσα για να δείξουν την αλληλεγγύη τους προς τον φυλακισμένο ποιητή και για να ζητήσουν από τους ανθρώπους να μην ξεχνούν: Gray Sutherland (αγγλικά), Di Leiqing (κινεζικά), Antonio Nazzaro (ισπανικά), Silvia Guzzi (γαλλικά), Chiara De Luca και Eva Taylor (γερμανικά), Vera Lucía de Oliveira (πορτογαλικά), Karel Sergen (ολλανδικά), René Hooyberghs (φλαμανδικά), Evangelia Polymou (ελληνικά), Emilia Mirazchiyska (βουλγαρικά), Eliza Macadan (ρουμάνικα), Arben Dedja (αλβανικά), Jolka Milič (σλοβενικά), Milan Dobričić (σερβικά), Ayshe Rubeva (τουρκικά), Riccardo Campion (πολωνικά), Paolo Galvagni (ρωσικά), Leila Karin Kiiskinen (φινλανδικά), Tahar Bekri (αραβικά), Nahid Norozi (περσικά).

∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ ∗

ΠΟΙΟ ΙΔΙΩΜΑ

διαβάζοντας Πάουλ Τσέλαν

Να τον πω με στίχους ετούτον το λόγο;
σε ποιο ιδίωμα να διηγηθώ την ιστορία μου:
εκείνο που μιλούνε στη Στοκχόλμη; ή μια γλώσσα
της Ευρώπης της παροικίας ή της δικτατορίας;
κάθε λέξη παρατάσσεται: έχει έναν πολιτικό ήχο
κι ένα πρόσημο πολιτικό και πολιτικός
είναι ο τονισμός και το μέτρο των συλλαβών

δημοκρατία δεν είναι μια σιωπηλή συναίνεση
και να διαλέγεις τη σιωπή δεν είναι ουδετερότητα
για χείλη γλώσσα και λαιμό: ένα όπλο είναι το κορμί

φτάνει όμως· βολέψου στο κελί μου
έλα και κάθισε εδώ στη φυλακή
και δώσε μου μια πύλη με την ακοή σου

εάν δε λέω αλήθειες σήκωσ’ το χέρι σου
κι αν δεν καταλαβαίνετε να σας τα επαναλάβω.

(μετάφραση: Ευαγγελία Πολύμου)

`
1. Σαράντης Κωστάκης- Της Νύχτας τα Βελούδα, «Θριάμβος Χρόνου»,  εκδ. Απόπειρα

Η αλλαγή στο δισκογραφικό σκηνικό των τελευταίων χρόνων δεν μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστη και τη δισκογραφική παραγωγή έργων μελοποιημένης ποίησης αλλά και την εν γένει παραγωγή μελοποιήσεων ποιητών. Οι δίσκοι αυτής της περιοχής του τραγουδιού ήταν κυριολεκτικά μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού. Ακόμα και οι μεμονωμένες μελοποιήσεις ποιημάτων ως μέρη μιας δισκογραφικής εργασίας ήταν περισσότερο από ποτέ ελάχιστες. Αυτό ως δισκογραφική καταγραφή και όχι ως σηματοδότηση κάποιας μεγίστης αποχής των συνθετών ή τραγουδιστών από την ποίηση, την οποία στις ζωντανές τους εμφανίσεις συνεχίζουν να υπηρετούν ο καθένας με τις διαβαθμίσεις, τις προτεραιότητες, τις καταβολές και την ιστορία του. Ωστόσο η εφετινή χρονιά, όπως και να έχει, καταγράφηκε ήδη ως η πλέον «φτωχή» στην επίσημη, τουλάχιστον, δισκογραφία τόσο ποσοτικά όσο και από πλευράς νεωτεριστικής διάθεσης και δυναμικής.
Έτσι, ο σημαντικότερος ίσως από άποψη προθέσεων, σκεπτικού και υλικού, δίσκος μελοποιημένης ποίησης ήταν ο δίσκος του Σαράντη Κωστάκη, «Θρίαμβος Χρόνου» επάνω στα ποιήματα του Νίκου Καρούζου. Από τον Ιούνιο του 1984 μέχρι τον Νοέμβριο του 1986, ο Καρούζος έγραψε, στα ξενύχτια του, 20 σύντομα «ποιήματα στη Μαρία», τη μικρή κόρη του ιδιοκτήτη του Dada, στην Μπενάκη, την οποία και δεν γνώρισε ποτέ. Ο συνθέτης και τραγουδιστής του συγκροτήματος «Της Νύχτας τα Βελούδα», Κωστάκης, σύζυγος της Μαρίας που μεγάλωσε, έμαθε την ιστορία, διάβασε τα ποιήματα και βασισμένος κυρίως στο ροκ παρελθόν του, στεριωμένο πάνω στις δεκαετίες του ΄60 και ’70, μελοποίησε τα τρυφερά ποιήματα του Καρούζου με μια αν μη τι άλλο καθαρότητα συγκίνησης και προθέσεων.

`
1. STILL ALICE

Η Άλις βρίσκεται στην καλύτερη φάση της ζωής της. Όλα πάνε καλά με την οικογένειά της, το σύζυγο, τα παιδιά και την επιστήμη της (είναι καθηγήτρια γλωσσολογίας). Εκεί ακριβώς όμως αρχίζει να χάνει τη μνήμη της και συνειδητοποιεί ότι πάσχει από τη νόσο του Αλτσχάιμερ. Η ταινία δεν σου αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας, παρουσιάζει τα πράγματα όπως είναι: δεν υπάρχει διαφυγή από αυτή την ασθένεια. Μένει μόνο η αξιοπρέπεια με την οποία παλεύει η πρωταγωνίστρια. Συγκλονιστική η Τζούλιαν Μουρ, ήταν καιρός να πάρει το Όσκαρ, έπειτα από τόσα χρόνια δουλειάς και τόσες εξαιρετικές ταινίες.
Σκηνοθεσία: Ρίτσαρντ Γκλέιτζερ και Γουός Γουεστμόρλαντ. Η ταινία είναι βασισμένη στο ομότιτλο μυθιστόρημα της Λίζα Τζένοβα.
Πρωταγωνιστούν: Τζούλιαν Μουρ, Άλεκ Μπάλντουιν, Κρίστεν Στιούαρτ

`

ΣΕΡΓΚΕΙ ΓΕΣΕΝΙΝ
O KATAΡΑΜΕΝΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ *

`

Ο Σεργκέι Αλεξάντροβιτς Γεσένιν ήταν γιος Ρώσων χωρικών, που γεννήθηκε στην Κεντρική Ρωσία, στο χωριό Κωνσταντίνοβο
Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στο σπίτι των παππούδων του ,γιατί εγκαταλείφθηκε από τους γονείς του όταν έφυγαν για να ζήσουν στην πόλη.
Πολλοί υποστηρίζουν ότι αυτό το γεγονός επέδρασε δραματικά στην διαμόρφωση του χαρακτήρα και του ψυχισμού του. Ίσως-ίσως, όπως λέγεται ,οι επαναλαμβανόμενες αποπλανήσεις και απιστίες, αργότερα, προς τις γυναίκες ήταν αποτέλεσμα της εγκατάλειψής του σε πολύ νεαρή ηλικία από τους γονείς του. Είναι αλήθεια ότι οι ταραχώδεις θείοι του, με τους οποίους πέρασε τα παιδικά του χρόνια του φέρθηκαν πολύ σκληρά, και δεν είναι καθόλου απίθανο αυτού του είδους η μεταχείριση –αν και ίσως με καλή πρόθεση-,να επηρέασε αρνητικά το ευαίσθητο παιδί και η ζημιά που του προκλήθηκε να τον οδήγησε σε μια μόνιμη έλλειψη ψυχικής ισορροπίας.
Από μικρός του άρεσε η ποίηση και διάβαζε Πούσκιν και Λερμοντόφ. Έγραψε το πρώτο του ποίημα σε ηλικία 9 χρονών.
Μετά τις γυμνασιακές του σπουδές γράφτηκε στο λαϊκό Πανεπιστήμιο Σανιάβσκι για να για να παρακολουθήσει τα μαθήματα ιστορίας της λογοτεχνίας .Ύστερα, όμως, από ενάμιση χρόνο, διέκοψε τις σπουδές του εξαιτίας οικονομικών λόγων. Στη συνέχεια,δούλεψε ως διορθωτής κειμένων σε μια εκδοτική εταιρία. Τότε έκανε τις πρώτες του επαφές με τους επαναστατικούς σοσιαλο-δημοκρατικούς εργατικούς κύκλους των οποίων διανέμει τις εφημερίδες, και που «φακελώνεται » από την αστυνομία.
Αρχίζει την πολυτάραχη προσωπική ζωή του, το 1914, σε ηλικία 19 ετών, συζώντας με μια νεαρή συνάδελφό του,την Άννα Ιζριάντοβα.
`

Στην Αγία Πετρούπολη, όπου βρίσκεται το 1915, συναντά τους Γκοροντέτσκι, Μπέλι, Ίβνεφ,την Άννα Αχμάτοβα,τον Βλαντιμίερ Μαγιακόφσκι,τον Νικολάι Γκουμιλιόφ,την Μαρίνα Τσβετάγεβα,που εκτιμούν τους στίχους του. Εκεί, επίσης, δένεται με φιλία με τον Νικολάι Κλιουέφ,μια μορφή ιδιαίτερης σημασίας γιʼ αυτόν, και με τον οποίο έζησε μαζί για δυο χρόνια.
Επιστρέφει στην Μόσχα και αρχίζει και πάλι να εργάζεται σε ένα τυπογραφείο, που εγκαταλείπει πολύ γρήγορα για νʼ αφοσιωθεί στο γράψιμο, αφήνοντας επίσης τη σύντροφό του Άννα Ιζριάντνοβα, η οποία μόλις του είχε δώσει το πρώτο του παιδί, τον γιο του Γιούρι.
Είναι γνωστό ότι οι δεσμοί που δημιούργησε με τις γυναίκες στη ζωή του ποτέ δεν κράτησαν περισσότερο από ένα χρόνο, μετά τον οποίο τις εγκατέλειπε. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Γεσένιν στη σύντομη ζωή του, μια και έφυγε μόλις στα 30 του, παντρεύτηκε 6 ή 8 φορές και έκανε 4 παιδιά!.. Η προτελευταία σύζυγός του ήταν η περίφημη γνωστή Αμερικανίδα χορεύτρια η Ισιδώρα Ντάνκαν, η οποία έμενε στο Παρίσι .Την γνώρισε στο σπίτι ενός φίλου του στη Ρωσία ,όπου ήταν καλεσμένη της σοβιετικής κυβέρνησης. Επρόκειτο για μια γυναίκα 18 χρόνια μεγαλύτερή του, που γνώριζε μόλις δώδεκα λέξεις στα ρωσικά. Εκείνος δεν μίλαγε ξένη γλώσσα.
Παντρεύτηκαν, στις 2 Μαίου του 1922 ,πριν να φύγει μαζί της για την Ευρώπη και Αμερική σε τουρνέ.Ο γάμος τους έγινε ένα φημισμένο ρομάντζο, διαφημιζόμενο ως ο έρωτας του χωριάτη ποιητή και της ντίβας.