[author] Του Βασίλη Πη [/author]

Αν θέλεις να επινοήσεις μια ιστορία στην ψηφιακή εποχή, να την περιγράψεις με ασκήσεις μυθοπλασίας, με χειρουργικά εργαλεία και με λέξεις υψηλής τεχνολογίας, να κάνεις γεωτρήσεις για να φτάσεις στα μεγάλα ρήγματα εκεί που προκαλούνται οι εσωτερικοί σεισμοί, να καταφέρεις « αυτό που μόνο το μυθιστόρημα μπορεί να πει »1 να φωτίσεις το μέρος όπου φλέγεται η ανθρώπινη ύπαρξη χωρίς υπερβολές και χωρίς ατροφικές παραμορφώσεις.
Τ’ όπλο είναι η ειρωνεία, είναι τα ποδοκροτήματα των λέξεων όταν σέρνουν τα πόδια τους πάνω στο λευκό χαρτί και πάνω στην ψηφιακή οθόνη. Βαθιά ειρωνεία, σαρκαστική, η οποία προκαλεί ρωγμές, ρήξεις και αμηχανίες, χωρίς μελοδραματισμούς και υπερβολική εκδήλωση των συναισθημάτων. Καυστικότητα, ειλικρίνεια και με την τρυφερότητα των φωτονίων εκείνων που σκάνε ζεστά και υπερήφανα κάθε πρωί στις γρίλιες του παντζουριού σου, ακυρώνοντας ολοκληρωτικές ιδεολογίες και καθεδρικές βιβλιοθήκες. Με την λογοτεχνία μπορείς να φτάσεις στο βάθος των πραγμάτων, ρίχνοντας σε κάθε εποχή έναν καινούργιο προβολέα νέας γενιάς πάνω στα πράγματα για να τα φωτίσεις, δίνοντάς σου έτσι την ευκαιρία να παρατηρήσεις τη ζωή, όταν αυτή συνέχεια συμβαίνει παντού, μέσα από ένα διαφορετικό πρίσμα το οποίο δεν είχες πριν αντιληφθεί.
Η γραφή να σε συγκλονίζει χωρίς να απαντάει σε αιώνια και νέα ερωτήματα που γεννιούνται, αλλά να τα διατυπώνει εντούτοις με τον πιο ειλικρινέστερο τρόπο. Να γίνεις φωτιστής, φωτίζοντας άγνωστες στοές της ύπαρξης, τις βαθύτερες αλήθειες εκείνες που ενώνουν τους ήρωες , αλλά και αυτές που τους χωρίζουν, αυτές που τους κάνουν διαφορετικούς από τη βαρύτητα των παθών τους και πως επηρεάζονται από τις καθημερινές ανατροπές και πως αντιδρούν. Ζωή σε στιγμές έξαρσης. Γιατί τι άλλο μπορεί να είναι η λογοτεχνία, αν δεν είναι ένας ακαριαίος, αυθεντικός, δυσεύρετος ρυθμός της γλώσσας που αιχμαλωτίζει τον αναγνώστη με το ύφος του και με χειρουργικά εργαλεία τον αναγκάζει να νιώθει τα ίδια συναισθήματα με τους ήρωες, νιώθοντας όλο το βάρος των δυνάμεων που τη δημιούργησαν; Τι άλλο μπορεί να είναι αν δεν είναι ένα στήριγμα, μια πίστη στην ανθρωπότητα, ένα σημάδι φιλοδοξίας όταν ο συγγραφέας καραδοκεί την εξουσία της αναγνώρισης, της επιτυχίας, της αποδοχής χωρίς αντίπαλο.
Με την λογοτεχνία ο αναγνώστης αποκτά μηδενική ανοχή στην χειραγώγηση, από όπου και αν προέρχεται αυτή. Αποκτά ένα νέο παράθυρο οπτικής για την κατανόηση του κόσμου. Αποκτά τα μαγικά κλειδιά διεύρυνσης της αντίληψης του, ώστε να μην συμβιβαστεί με την ζωή ως έχει, εκφράζοντας έτσι την δυσαρέσκεια του – σε κάθε εποχή -ότι η ζωή δεν μας αρκεί. Ότι είμαστε ανικανοποίητοι, μπροστά σε αυτήν την ανεπάρκεια, ότι για αιώνες θα ακολουθούμε πιστά τις επιθυμίες και τα πάθη μας, με κάθε τίμημα. Η λογοτεχνία είναι καθαρόαιμη, φανταστική επινόηση, ένας επινοημένος κόσμος που ζει σε πραγματικό πεδίο βαρύτητας.
Να θέτεις συνεχώς το ερώτημα, γιατί γράφεις; Και να δίνεις πειστικές απαντήσεις. Γράφεις για να γνωρίσεις όσο μπορείς τον εαυτό σου; Γράφεις για να κοιτάς στον καθρέφτη κάθε εποχής τις αλλαγές που φύλαγες για τον εαυτό σου, τις αγωνίες και τις ελπίδες που σε κρατούσαν ζωντανό; Γράφεις γιατί ήθελες να ζήσεις βαθύτερα τη ζωή, εντονότερα, ή απλώς γιατί ήθελες να ζήσεις διαφορετικά; Ή γιατί ήθελες να δίνεις νόημα και ονόματα στα πράγματα; Ή γιατί επιθυμούσες να συναντήσεις την επόμενη μέρα με λιγότερο οδυνηρά πράγματα; Ή γιατί προσδοκούσες να πιαστείς από Κάπου και από Κάτι; Να ζήσεις και όχι να επιβιώσεις. Ή γιατί όπως αφήνει να εννοηθεί ο George Steiner στην « Σιωπή των Βιβλίων »2, το βιβλίο μπορεί να γίνει τροφή που ανακουφίζει και βελτιώνει τις συνθήκες ζωής, παρακινεί σε πράξεις που ανεβάζουν την ποιότητα της και οδηγούν σε μεγαλύτερη ελευθερία και αυτογνωσία.
Από την άλλη η λογοτεχνία έχει ανάγκη τη σιωπή. Γιατί μιλά με κριτικό μάτι, εξερευνά δίνοντας φωνή σε χαρακτήρες που είναι παραγνωρισμένοι, αφηγείται ιστορίες που συγκινούν τον αναγνώστη. Θέτει ερωτήματα∙ δεν δίνει απαντήσεις. Η λογοτεχνία δεν γράφεται για να διακοσμεί βιβλιοθήκες, αναλογικές ή ψηφιακές. Είναι ένα εργαλείο για να επιτίθεσαι αλλά και να αμύνεσαι. Η λογοτεχνία δαγκώνει τη ζωή σε στιγμές έντασης. Οι χαραχτήρες της δεν είναι αληθινοί, αλλά υπερβαίνουν τη ζωή∙ δείχνουν τις πληγές της σε στιγμές έξαρσης. Δεν προτείνουν καμιά θεραπεία.
Η μυθιστορηματική τέχνη δηλώνει πεισματικά ανεξάρτητη από κάθε σύστημα προκατασκευασμένων ιδεών∙ δεν κρίνει, δεν διακηρύσσει αλήθειες, αγωνίζεται γι’ αυτές. Αναρωτιέται, περιγράφει, εξετάζει. Δεν φιλοσοφεί, δεν φλυαρεί, δεν διδάσκει. Προικίζει τον αναγνώστη με ισχυρές γλωσσικές και κριτικές ικανότητες. Έτσι έρχεται σε καλύτερη επαφή με το περιβάλλον που ζει. Γιατί το κείμενο διέθετε την πιθανότητα, ίσως να «κατοικούσε » μέσα του, η ομορφιά. Ο Κάφκα μας έδειξε με το έργο του πώς οι αυταρχικές κοινωνίες παραμορφώνουν το ανθρώπινο πνεύμα και ο Μάρκες αποκάλυψε πόσο κοντά στην πραγματική ζωή βρίσκεται το παράλογο όταν μια χώρα – σήμερα ο πλανήτης- κυριαρχείται από ψέμα.
Ο συγγραφέας δεν δημιουργεί ένα κόσμο ιδεατό που υπάρχει μόνο ως ιδέα. Είναι ανθρώπινος: με πάθη, εντάσεις, μίση και ματαιοδοξία, εριστικότητα, σκληρότητα, ρήξη. Και αυτόν τον κόσμο ο συγγραφέας συνέχει τον επωάζει, παρόλο που τον τρομοκρατεί, τον εκκολάπτει συνεχώς γιατί αδυνατεί να τον απορρίψει. Τον καταστρέφει, αλλά αυτός ξαναδημιουργείται.

 
Πέντε είναι τα βιβλία που είναι σημαδεμένα πάνω στη βιβλιοθήκη μου και τα προτείνω ανεπιφύλακτα για κάθε άνδρα:
1.Ο φύλακας στη σίκαλη, του J. D. Salinger,
2.Σφαγείο Νο 5, του Κερτ Βόνεγκαν,
3.Ο Πεταλούδας, του Ανρί Σαριέρ,
4.Η φάρμα των ζώων, του Τζωρτζ Όργουελ,
5.Η μητέρα του σκύλου, του Παύλου Μάτεσι
Το Νο 1, γιατί διαθέτει φρεσκάδα, ακμαίο φως και την αιώνια νεότητα που είναι άτρωτη μπροστά στο μοιραίο, προβάλλει το μόνιμο ανικανοποίητο ύφος της εφηβείας μ’ εκείνη την όμορφη έπαρση για την διαρκή ανατρεπτική σκέψη και την επιθυμία φυγής. Αυτό σε κάθε εποχή συγκλονίζει∙ η επιθυμία φυγής.
Το Νο 2 γιατί είναι ένα κλασικό αντιπολεμικό βιβλίο, μια υπερρεαλιστική σάτιρα του ανθρώπινου παραλογισμού και πατριωτισμού. Μιλά για τον βομβαρδισμό μιας Γερμανικής πόλης, της Δρέσδης με 125.000 νεκρούς μέσα σε μία νύχτα στο τέλος του 2ου Παγκόσμιο Πολέμου, γιατί μιλά για βομβαρδισμένα και για πειραγμένα μυαλά.
Το Νο 3 γιατί περιγράφει την άρνηση μιας παράλογης καταδίκης, μιλά για το ανθρώπινο πείσμα του ήρωα – ράκος από τις κακουχίες και τις φυλακίσεις – που βρήκε το κουράγιο να σχεδιάσει τη φυγή του από το νησί του Διαβόλου πάνω σε δυο κολοκύθες.
Το Νο 4 γιατί σε κάθε πλανήτη, σε κάθε γαλαξία, η υποκρισία και το ψέμα θα κυριαρχούν, για χάρη του συμφέροντος, προδίδοντας και συντρίβοντας συλλογικά οράματα και την ελπίδα για ένα καλύτερο κόσμο. Η διαύγεια και το χιούμορ του καθηλώνουν τον αναγνώστη, δείχνοντας παράλληλα πως ο άνθρωπος σε κάθε εποχή είναι ανίκανος να τα βγάλει πέρα με τα πάθη του.
Το Νο 5 γιατί η ζωή για χάρη της επιβίωσης εκρήγνυται, πληρώνοντας το τίμημα του εξευτελισμού, πληρώνοντας κάθε τίμημα. Γιατί δείχνει με ποιο τρόπο ο άνθρωπος όταν γίνει θηρίο ανελέητο προκαλεί πόνο και θλίψη.

 
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Σημ1: Μ.Κούντερα Ο Πέπλος, Εστία 2005
Σημ 2: George SteinerΣιωπή των Βιβλίων, Ολκός 2006

****************

Ο Βασίλης Ν. Πης γεννήθηκε στην Κω των Δωδεκανήσων τον Δεκέμβρη του 1963. Μετά τις ημιτελείς σπουδές του στο τμήμα της σχολής φυσικομαθηματικών στην Ιταλία, επιστρέφει στην Ελλάδα. Εργάζεται στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου της Κω. Ποιήματά του έχει δημοσιεύσει το λογοτεχνικό περιοδικό «Περίπλους», η Βιβλιοθήκη της Εφημερίδας Ελευθεροτυπία, το ηλεκτρονικό περιοδικό «Ποιείν», το λογοτεχνικό περιοδικό της Λέρου: «Έκφραση Λόγου και Τέχνης», το λογοτεχνικό περιοδικό της Ρόδου «Νησίδες», και έχει εκδώσει βιβλία του, ο εκδοτικός οίκος: «Οδός Πανός» και ο
«Γαβριηλίδης» .

[author] Του Βασίλη Λαμπιδώνη[/author]

 
Τρέξτε, για το ατύχημα να προβληθείτε, όλοι της σχολικής παιδείας οι υπεύθυνοι, στη μικρή γαλακτερή οθόνη. Είδατε; Η έκφρασή τους για τʼ ατύχημα τόσο απορημένη ήταν, λες και βούταγαν οι μαλακισμένοι στην ανηξερεύνητη της Βουλιαγμένης λίμνης τον πυθμένα, που λένε γεμάτος είναι με μύδια στρογγυλά, σαν τα κυδώνια φουσκωτά και με μια κρεβατίνα γεμάτη υδρόβιους κακάμπουρες, που αδιάλειπτα, σπρώχνουν μαζί με τη κοιλιά το κεντρί έξω απʼ το κορμί τους, μπας και καμακώσουν κάποιον απερίσκεπτο κολυμβητή.

Κιʼ αν τον πιάσουν, αιχμάλωτο τον κρατάνε σε τεράστιο πλαστικό μπουκάλι γεμάτο αγιασμό ανάκατο μʼ αρμύρα, κρεμασμένο με σκουριασμένο σύρμα απʼ τη μαύρη κρεβατίνα.

Ρε σεις,

αλήθεια είναι, πως με μαχαίρια μελαμίνες χάθηκαν τόσες παιδικές ψυχές;

τόσο ύπουλη κιʼ άνανδρη με τα παιδιά είστε και κανείς τα μάτια δε σας έβγαλε ακόμα;

δε μάθατε, απʼ της φάλαινας το μεγαλειώδη αγώνα, όταν στα μισά της απέραντης διαδρομής της, στηρίζει το εξουθενωμένο της μικρό να αναπνεύσει, ενώ από πάνω το πατάνε να βουλιάξει οι Όρκες οι ασπρόμαυρες για να το σκάσουν;

δεν ξεστραβωθήκατε, απʼ τους όρθιους πιγκουΐνους, που βουτάνε με το φράκο τους ατσαλάκωτοι στα σκοτάδια του ωκεανού, που σφυρίζουν πιο πολύ κιʼ απʼ τα μανιασμένα κύματα, που σκαρφαλώνουν άγριους γκρεμούς και πάγους πολικούς, για να δώσουνε στους νεοσσούς τους τη μπουκιά τους?

Ρε χαμίνια,

της γαλαζοπράσινης «Αλλαγής», τʼ αυτιά σας βουίζουν απʼ τη σχιζοφρένεια, πουʼ ναι σαν τις φωνές απʼ τους εργάτες, όταν στήνουν σκαλωσιές και τραγουδούν το μόχθο τους στη μπετονιέρα έξω απʼ τʼ ανοιχτά παράθυρα μας.

Στείλατε κερατάδες τόσα παιδιά, για να ξεσκάσουν δήθεν και να εκπαιδευτούν, μέσα από κούφιους δρόμους όλο τρύπες μέχρι που ρουφάνε πέλαγο αρμυρό, πάνω απʼ το πορθμό του Ευρίπου;

Να, να, στα μούτρα σας, το οργανώνατε από καιρό μαζί με γονατιστούς του Π.Ε.ΧΩ.ΔΕ εργολάβους και το κύριο ʽΠουργό, εσείς, θα βάζατε φαρμακωμένη χάρβαλη καρότσα εκδρομικού, κιʼ αυτοί μʼ αυτόν, οδοποιίας τρύπια έργα και στροφές τυφλές, για να κλέψετε τα νιάτα τους κιʼ όλοι μαζί τις τσέπες να γεμίσετε παράδες.

Το σπίτι και τη μάνα σας γαμώ, κοσμάκης, πολιτικοί, ολόιδια πάστα είστε,

ανθήσατε με μύξες και σκατά, σαν αυτά που τραγουδούν οι προσευχές μες το συναξάρι του μαύρου κόρακα παπά, μόνο τα πουλιά σας μάθατε απʼ το τράβηγμα να κάνετε σφεντόνες κιʼ αφίσες να στήνετε για τη Σκόπελο του ΕΟΤ, στα Παρίσια καριόληδες, που ούτε γαλλικά δε ξέρετε.

* Σημείωση ΠΟΙΕΙΝ: Το παρόν κείμενο αφιερώνεται στους μαθητές του Α’ Λυκείου Μακροχωρίου Ημαθίας που έχασαν τη ζωή τους πριν ακριβώς 10 χρόνια στα Τέμπη.

***************

Ο Βασίλης Λαμπιδώνης γεννήθηκε στην Πάτρα και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σήμερα ζει και εργάζεται στη Μυτιλήνη. Έχει σπουδάσει Νομικά και στη συνέχεια Πολιτικές και Κοινωνικές Επιστήμες. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο στην Αμυντική Πολιτική. Γράφει ποίηση για παιδιά με αφορμή την κόρη του Μαρία Νεφέλη.

[author] Του Κώστα Φασουλά [/author]

60 χρόνια μετά το θάνατο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, η εφημερίδα Ταχυδρόμος της Αλεξανδρείας δημοσιεύει μια άγνωστη έως τότε ιστορία, η οποία σκιαγραφεί τον Άνθρωπο Παπαδιαμάντη. Ιστορία με πολλές ερμηνείες…
Το δημοσίευμα αναφέρεται στην επίσκεψη Γερμανού ελληνιστή στην Αθήνα, το 1908,  ο οποίος είχε μεταφράσει διηγήματα του Παπαδιαμάντη. Ο Γερμανός εξέφρασε σε λόγιους Αθηναίους την ζωηρή του επιθυμία να συναντήσει τον κορυφαίο Έλληνα λογοτέχνη. Οι λόγιοι αυτοί, γράφει η εφημερίδα, ανέθεσαν στον φίλο του Παπαδιαμάντη, ζωγράφο Χατζόπουλο, τον μόνο που μπορούσε να τον επηρεάσει, να καταφέρει τον Παπαδιαμάντη να παρευρεθεί σ΄ένα γεύμα που θα έδιναν προς τιμή του ξένου ελληνιστή. Ο Παπαδιαμάντης δυσκολεύτηκε πολύ, όμως ο ζωγράφος τον κατάφερε υπο τον όρο, ότι το γεύμα θα εδίδετο σε κέντρο όχι και τόσο αριστοκρατικό και πολυθόρυβο. Στο «Πανελληνιο» είπε ο Χατζόπουλος. «Μη μου χαλάσεις το χατίρι». «Καλά», στέναξε ο Παπαδιαμάντης. Την ωρισμένη βραδιά, οι λόγιοι με τον Παπαδιαμάντη στη μέση, πήγαν στον «Πανελλήνιο», όπου σε λίγο θα ρχότανε και ο Γερμανός. Μπήκαν μέσα. Το τραπέζι ήταν έτοιμο σε μια γωνιά. Τα γκαρσόνια ήξεραν ότι εκεί θα έτρωγαν κάποιοι , γεύμα επι παραγγελία. Η παρέα, συνεχίζει το δημοσίευμα, άφησε για μια στιγμή τον Παπαδιαμάντη, και πήγε να συνεννοηθεί με τον διευθυντή του εστιατορίου. Ο Παπαδιαμάντης, εκάθησε τότε με δειλία στο τραπέζι και περίμενε. Τη στιγμή αυτή, συνέβη μια πολύ λυπηρή, μια πολύ θλιβερή σκηνή. Επισημαίνει ο συντάκτης του κειμένου. Ένα γκαρσόνι, μη ξέροντας με ποιον έχει να κάνει, ούτε ότι ο φτωχοντυμένος εκείνος άνθρωπος αποτελούσε μέλος της παρέας, τον πήρε για ζητιάνο τον χτύπησε προσβλητικά με την πετσέτα στο ώμο και του είπε: «Τι θέλεις εσυ εδώ; μαρς, όξω.» Ο Παπαδιαμάντης σηκώθηκε αμέσως, και γρήγορα- γρήγορα, χωρίς να πει λέξη, χωρίς να γίνει αντιληπτός από την παρέα του, γλίστρησε από την πλαϊνή πόρτα στο δρόμο και γίνηκε άφαντος…

***********************

Ο Κώστας Φασουλάς είναι στιχουργός και ραδιοφωνικός παραγωγός στην ΕΡΑ.