Συνέντευξη στον Σπύρο Αραβανή

Charles Baudelaire, «Τα Άνθή του Κακού» (μετφρ.-επιλεγόμενα: Γιώργος Κεντρωτής), εκδ. Gutenberg, 2018

Ο Κωστάς Παλαμάς στα 1916 είχε γράψει: «Ὁ Βωδελαίρ δέν ἤρχισε νά γίνεται θέμα μεταφραστικόν παρ’ ἡμῖν παρά πολύ μετά τό 1890, ἐν ἡμέραις δημοτικιστικῶν ὀργασμῶν καί ὀργίων. Ἀνέτειλεν εἰς τούς οὐρανούς μας ὡς δημοτικιστής, ἐμεσουράνησεν ὡς μαλλιαρός». Πώς θα χαρακτηρίζατε τη δική σας μεταφραστική εργασία στα «Άνθη του Κακού»; 

Ο Μπωντλαίρ γνώρισε μεγάλη δημοφιλία στην Ελλάδα κατά το πρώτο ήμισυ του 20ού αιώνα: όχι μόνο μεταφράστηκε πολύ, αλλά και επηρέασε πλείστους όσους ποιητές: τον Καρυωτάκη, τον Σκαρίμπα, τον Εμμανουήλ, τον Ουράνη, τον Καββαδία… Κλίμα «μπωντλαιρισμού» κυριάρχησε για πολλά χρόνια στα ελληνικά ποιητικά πράγματα. Μεταφράζοντας τα «Άνθη του Κακού» στον 21^ον αιώνα προσπαθώ να κάνω τον ποιητή να μιλήσει με γλώσσα σημερινή, χωρίς ωστόσο να τον ξεκόβω από την ήδη από πολύ παλιά δημιουργημένη και ποιητικώς εμπεδωμένη μπλωντλαιριανή παράδοση στην Ελλάδα. Αν στην εποχή του Παλαμά το κρίσιμο στοιχείο ήταν ποιος θα κατακτήσει τη γλωσσική νίκη (η «διεκδικητική» δημοτική ή η «αμυνόμενη» καθαρεύουσα;), στην εποχή μας θεωρώ ότι το κρίσιμο είναι η ανάγνωση και η μεταφορά των ποιημάτων του με πνεύμα νεωτερικό που να μετέχει τόσο της αρτιωμένης παραδόσεως, όσο και της πρωτοπορίας όπως μπορεί να αρθρωθεί σήμερα χρησιμοποιώντας στίχους με ηλικία ενάμιση και πλέον αιώνα.

Έχοντας μελετήσει τον Μπωντλαίρ σε διάφορες γλώσσες μετάφρασης, ποια προτερήματα και μειονεκτήματα έχει η ελληνική τα οποία διευκόλυναν ή παρεμπόδισαν το δρόμο σας;

Συνεχίζοντας στον ειρμό της προηγούμενης απάντησής μου, θα σας πω ενότι στην ελληνική γλώσσα υπάρχουν ποικίλες πνοές «μπωντλαιριανής» αύρας και μέσα στο πρωτότυπο έργο σημαντικών ποιητών. Ο Καββαδίας, αίφνης, είναι κατ’ εξοχήν μπωντλαιρικός, όχι μόνο ως προς τη θεματολογία και τη διαχείρισή της, αλλά και ως προς την όλη πολιτιστική νοοτροπία που έχει καταθέσει στους στίχους του. Κάτι τέτοιο είναι ευεργετικό όχι μόνο για τον εν λόγω  ποιητή, αλλά και για όλη την ελληνική νεωτερική ποιητική, καθώς το αναγνωρίσιμο πλέον μπωντλαιριανό κλίμα μάς διευκολύνει να υποδεχθούμε με ευχέρεια συγγραφείς συγγενούς τεχνοτροπίας με αυτήν του Μπωντλαίρ, όπως, φέρ’ ειπείν, τον Πόε και τον Χάμσουν, αλκλά και τον Γκεόργκε.

Ο καλύτερος γνώστης της συγγραφικής του τέχνης είναι ο ίδιος ο συγγραφέας. Λίγα λόγια με τον Βασίλη Μπαρούτη για την νέα του συλλογή διηγημάτων με τίτλο «Piano forte» από τις εκδόσεις Φίλντισι.

• Το «Piano forte» είναι η δεύτερη συλλογή διηγημάτων σου. Πώς συνδέεται ο τίτλος με το περιεχόμενο του;

Ο τίτλος είναι δανικός από τη μουσική ορολογία. Σημαίνει χαμηλά και δυνατά. Ουσιαστικά είναι μία αλληγορία και προδιαθέτει τον αναγνώστη ως προς το ύφος της γραφής. Επίσης συνειρμικά ο τίτλος μπορεί να συνδεθεί με τη ζωή, γεμάτη στιγμές σιγανές αλλά και έντονες. Όπως είναι και όσα συμβαίνουν με τους ήρωες των ιστοριών του βιβλίου ή με τον τρόπο που βιώνουν εκείνοι τα δρώμενα άλλοτε με ηρεμία και άλλοτε δυνατά σαν να περπατάς δίπλα σε μία καμπάνα και κάποιος ξαφνικά να την χτυπάει. Τέλος ένας άλλος λόγος που επιλέγω μουσικό όρο για τίτλο του βιβλίου είναι η επιρροή που ασκεί η μουσική όταν γράφω. Πολλά πράγματα στο γράψιμο τα έχω  διδαχθεί από η μουσική. Όπως για παράδειγμα είναι ο ρυθμός βασικό στοιχείο της μουσικής που δεν λείπει όμως και από τα λογοτεχνικά έργα

• Τι ελκυστικό πιστεύεις ότι έχει η μικρή φόρμα συγγραφής και την επιλέγεις για την εξιστόρηση των ιστοριών σου;

Πάντα μου άρεσε να διαβάζω όχι μακροσκελή μυθιστορήματα αλλά μικρότερα γραπτά που η συγγραφική πένα δεν κυμαίνεται σε όλα τα μήκη και πλάτη της γραφής αλλά εστιάζει σε έναν ή δύο κεντρικούς ήρωες και κάποιο γεγονός που είναι ξεκάθαρο και ορισμένες στιγμές εκκωφαντικό. Επίσης είναι και μία λύση ανάγκης για να είμαι ειλικρινής, διότι στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, λόγω πίεσης χρόνου, δεν θα μπορούσα να γράψω ένα πολυσέλιδο κείμενο. Όσες φορές προσπάθησα το άφησα για πολύ καιρό και μετά με άφησε κι εκείνο.

• Θεωρείς ότι το διήγημα έχει μεγαλύτερη ή/και καλύτερη απήχηση στο αναγνωστικό κοινό απ’ ότι άλλες λογοτεχνικές μορφές;

Θεωρώ ότι το διήγημα έχει πιο άμεση απήχηση στο αναγνωστικό κοινό καθώς είναι μικρό σε έκταση κείμενο και διαβάζεται γρήγορα. Όμως οι αναγνώστες που θα επιλέξουν να διαβάσουν διηγήματα είναι συνήθως άνθρωποι που έχουν πάθος με τη λογοτεχνία και ο σκοπός της αναζήτησης ενός καλού αναγνώσματος δεν είναι η χαλάρωση και το ξαπλώνω στον καναπέ ξεχνώντας τα προβλήματα μου χαμένος στις σελίδες ενός βιβλίου. Το διήγημα παρόλο που είναι μικρό σε έκταση, θέλει καθαρό μυαλό για να διαβαστεί και να αφομοιωθεί από τον αναγνώστη.

«Δεν ήτανε ανάγκη βασίλισσα να με κάνεις του Περού. Ανάγκη ήτανε να σκύψεις από πάνω μου, να δω στα μάτια σου εκείνα τα δυο φωσάκια. Φωσάκια που λένε ότι είμαι τ’ ονειρεμένο σου νησί στην Ωκεανία, ξωτικό, πρωτόγονο, ηλιοπλημμυρισμένο…»
 
Από τις 27 Μαΐου και για οκτώ παραστάσεις, το Πεδίον του Άρεως μετατρέπεται σ’ ένα πεδίο για μια σύγχρονη τελετουργία ερωτικής ενδυνάμωσης. 
Πώς οι γυναίκες βιώνουν τον κύκλο του έρωτα και πώς επι-βιώνουν απ’ αυτόν;
 
«όμως το ξέρω πως δε γίνεται ποτέ κανείς να ελπίζει σε ολάκαιρη την ευτυχία· ένα μικρό μερίδιο να προσδοκάει μονάχα· κει που δεν το περιμένει…»
 
Το κοινό παρακολουθεί την ιδιότυπη δοκιμασία μιας ομάδας γυναικών κατά τη διάρκεια μιας περιπατητικής περφόρμανς χτισμένης πάνω στην ποίηση της Σαπφούς, της Μάτσης Χατζηλαζάρου και της Τζένης Μαστοράκη.
 
Πώς μπορούν οι τρεις ποιήτριες μέσα στον χώρο και τον χρόνο να αποτελέσουν ένα σημείο πρόκλησης και υποστήριξης;
 
 
«… Η κόρη μου γεννήθηκε σαν όλα τα παιδιά. Καταπώς φαίνεται, θα κάνει και γερά ποδάρια, να τρέχει γρήγορα στις διαδηλώσεις»
 
Μέσα από τον ποιητικό λόγο και τη σωματική αλληλεπίδραση με τον χώρο, οι έξι περφόρμερς αναμετρώνται με το γλυκόπικρο ερπετό του έρωτα, καλώντας τους θεατές σε μια διαφορετική ανάγνωση του πάρκου και του αστικού τοπίου και στη χρήση του ως καμβά για τη δική τους ερωτική αναθεώρηση.
 
 
 *bootcamp: εντατικό πρόγραμμα εξάσκησης