Πρόλογος:

Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος φαίνεται να ήταν ένας άνθρωπος ποιητικής στόφας με τη ζωή του ταγμένη στα γράμματα και την μελέτη των ανθρώπων που τα περιτριγύριζαν. Αν κάνουμε έναν γρήγορο – και αδόκιμο ίσως – διαχωρισμό στα επιμέρους σημεία του έργου του, θα μπορούσαμε να το μοιράσουμε σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες.
1. Στις μελέτες του σε Έλληνες και ξένους ποιητές, πεζογράφους και διανοούμενους.
2. Στις μελέτες του και την ενασχόλησή του με τους αρχαίους Έλληνες κλασσικούς 3. Στις μεταφράσεις του.
4. Στο μικρό σε έκταση ποιητικό του έργο.
Μεγάλο σεβασμό δείχνει στον Καβάφη, τον Σεφέρη και τον Παπαδιαμάντη και φαίνεται να προβληματιζόταν ιδιαίτερα με την έννοια και τη θέση του «ιερού» στη συνείδηση του ανθρώπου, αφού στέκεται σε αυτό αρκετά, τόσο στις μελέτες του σε άλλους όσο και στο δικό ποιητικό έργο. Η φύση στο έργο του έχει έντονη παρουσία και κυρίως η θάλασσα, τα δέντρα, ο ουρανός και ο αέρας. Ήταν φιλικός στην έμμετρη ποίηση χωρίς να συμβαίνει το ίδιο με την ομοιοκατάληκτη η οποία στα ποιήματά του είναι στο περιθώριο. Παρακάτω παρατίθενται χαρακτηριστικά αποσπάσματα του ποιητικού του έργου από τις τρεις ποιητικές τους συλλογές: «Μικρά Σύρτις», «Αλφαβητάρι», «Συλλογή-Πηγές».

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ (Ζάκυνθος, 1798 – Κέρκυρα, 1857)

Η ημέρα της Λαμπρής

Καθαρότατον ήλιο επρομηνούσε
της αυγής το δροσάτο ύστερο αστέρι,
σύγνεφο, καταχνιά, δεν απερνούσε
τʼ ουρανού σε κανένα από τα μέρη×
και από κει κινημένο αργοφυσούσε
τόσο γλυκό στο πρόσωπο τʼ αέρι,
που λες και λέει μες στης καρδιάς τα φύλλα:
Γλυκιά η ζωή και ο θάνατος μαυρίλα.

Χριστός Ανέστη! Νέοι, γέροι και κόρες,
όλοι, μικροί, μεγάλοι, ετοιμαστήτε×
μέσα στες εκκλησιές τες δαφνοφόρες
με το φως της χαράς συμμαζωχτήτε×
ανοίξετε αγκαλιές ειρηνοφόρες
ομπροστά στους Αγίους και φιληθήτε×
φιληθήτε γλυκά χείλη με χείλη,
πέστε Χριστός Ανέστη εχθροί και φίλοι.

Δάφνες εις κάθε πλάκα έχουν οι τάφοι,
και βρέφη ωραία στην αγκαλιά οι μανάδες×
γλυκόφωνα, κοιτώντας τες ζωγραφι-
σμένες εικόνες, ψάλλουνε οι ψαλτάδες×
λάμπει το ασήμι, λάμπει το χρυσάφι
από το φως που χύνουνε οι λαμπάδες×
κάθε πρόσωπο λάμπει απʼ τʼ αγιοκέρι
όπου κρατούνε οι Χριστιανοί στο χέρι.

Η Κυριακή των Βαΐων

Τρεις Καλογέροι εβαίνανε τη χαραυγή στη στράτα
για νʼ ανασάνουν του πρωιού τʼ αεράκια τα μοσχάτα·
και στο μισόφωτο, γλυκά γλυκά, σαν Υμνωδία
αγγέλων, σκόρπισε θαμπή μιαν άγια μυρωδία,
που κάθισε απαλά, ως λυγμός, στα κούφια μεσοκάρδια
των Καλογέρων, που διψάαν για τέτοια όμορφα χάδια·
λιγώνουνται οι ταλαίπωροι, κι αγιάζουν, και φιλούσιν
τους ώμους τους, νομίζοντας πως, τάχα, ιερουργούσιν
πασχαλινές Αγάπες, και, δίχως ορμή ανασαίνουν
το στάλαγμα της μυρωδίας, και το μεταλαβαίνουν.
Κι ευθύς ο γεροντότερος σιγηλά καβαλάει
κάποιο γαϊδούρι, που έβοσκε στον Κάμπο εκεί πλάι,
και η ακολουθία των άλλων δυο, ίδιο αγιαστό κοπάδι,
διαβαίνουν με τον Σεβαστόν Ηγούμενον ομάδι,
όσο που φτάνουν σοβαρά, επισκοπικά, στο Φρούριο,
στο Μοναστήρι, πούνʼ μακριά από κάθε τι καινούργιο,
και με σφυράκια ολάργυρα βροντάν τη στέρεα πόρτα
(που ανοίγουν τα δυο φύλλα της, και στέκουνται ολόρθα,
γιγαντωμένα), και στρατοί Μαυροφόρων Οσίων
τιμώσι τον Ηγούμενον, με κλάδους των Βαΐων.

Κήπος μυστικός

Κήπος μυστικός στην άκρη
μιας πτυχής τού χρόνου
που όλα παγώνουν εκεί
σα να σταμάτησε η ζωή τους
για να ζήσουν.

Ρόδα, τουλίπες, υάκινθοι
μικρά πράσινα και κίτρινα
σκαθάρια πάνω στα φύλλα
κήπος μυστικός, παράδεισος,
Εδέμ για κολασμένους
για αθώους και για ένοχους.

Κήπος μυστικός στο πόδι
τού βουνού ενός κόσμου
που κλείνει μέσα του
ατέλειωτα περάσματα
διάσπαρτα με χερουβείμ
που ψέλνουν την αγάπη.

Άστρα‐λυχνάρια αγκαλιές
παράξενα πουλιά τού νόστου
φωνές από ρυάκια που στο ποτάμι
εισχωρούν εκβάλλοντας
στην υδάτινη σάρκα του
τον κελαριστό τους οργασμό.

Κήπος μυστικός στη δίψα
καλοκαιρινού απομεσήμερου
μεσουράνημα ερωτικό που
ξημερώνεται από ανατολή
σε ανατολή ξαποσταίνοντας
κάθε ηλιοβασίλεμα.

Σημείωση: Η επιλογή έγινε από διαφορετικές συγγραφικές φάσεις του ποιητή, ώστε να υπάρχει με όσο το δυνατό μεγαλύτερο δείγμα σε τέσσερα ποιήματα. Αν και στα έμμετρα δεν φαίνεται να είναι τόσο τεχνικός το παρακάτω είναι από τα καλά του. Όσο περνούσαν τα χρόνια η ποίησή του γινόταν πιο εσωστρεφής και πιο αφαιρετική με τον πρωθύστερο λόγο να είναι το αποκορύφωμα.

Από το βιβλίο Κλείτος Κύρου «Εν όλω» συγκομιδή 1943 – 1997
Εκδόσεις Άγρα Δεκέμβριος 2006

ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΕΜΕΙΝΕ

Η ώριμη στιγμή του χωρισμού
Μας πρόφτασε βιαστικά
Φορέσαμε κι οι δύο από ένα χαμόγελο
Ελέγχαμε τις χειρονομίες μας
Και ξεφυλλίζαμε
Τις μέρες που θα ʼρθουν
Βέβαια
Ήταν άσχημο να το συλλογιστώ
Πώς τα χέρια μου
Δεν θα τύλιγαν πια
Τις γραμμές του κορμιού της.
Άνοιξε την τσάντα
Και μου επέστρεψε δυο βιβλία
Ένα κίτρινο πουκάμισο
Και μιαν αλυσίδα