Ξεριζωμὸς
Βογάζκιοϊ 13 Ἰουνίου 1924

Ἔμαθε νὰ γράφει ποιήματα,
νὰ σφιχτοδένει τοὺς στίχους
στὶς κομμένες ρίζες τῆς γενιᾶς του,
στὸ στερνὸ θυμιάτισμα στὰ μνήματα,
στὴ γυμνωμένη ἐκκλησιά,
στῶν σπιτιῶν τὶς πόρτες
καὶ τὰ παραθύρια
ποὺ ἔχασκαν ὀρθάνοιχτα.
-Πατέρα, σὰν ἀνταμωθοῦμε κάποτε
θὰ σοῦ πῶ γιὰ τὶς κουρτίνες μας,
ξεμακραίναμε κι ἀνέμιζαν
ἀπ’ τὰ παράθυρα
ὅπως κουνάει στὴν προκυμαία
ὁ κόσμος τὰ μαντήλια
γιὰ καλὸ κατευόδιο.
Τὸ ξεφτισμένο χαρτὶ
τοῦ ἀνταλλάξιμου,
ἐκεῖνο τὸ κομμάτι ριζικοῦ,
εἶναι κακιὰ πληγὴ
καὶ στάζει ἱστορία.

Ούτε να πεθάνεις πρέπει

Ούτε να πεθάνεις πρέπει ούτε και να ζεις,
στην αυλή να χορταριάζεις της υπομονής,
να γυρνάς στα ίδια σοκάκια και στις γειτονιές
να σε τρέχουν πιτσιρίκια με τις σφεντονιές.

Ούτε να πεθάνεις πρέπει ούτε και να ζεις,
θλιβερά να λες τραγούδια της ανατολής,
παραμύθια να σκαρώνεις σαν τη Χαλιμά,
να γελάσεις τον κουρσάρο που σε πολεμά.

Ούτε να πεθάνεις πρέπει ούτε και να ζεις,
σαν παιχνίδι να σε παίζουν οι θεοί της γης,
η ψυχή σου για γαλήνη πάντα να πεινά,
μα ο δαίμονας της σάρκας να σε κυβερνά.

ΑΛΕΠΟΥ

Η δικιά μου αλεπού

δε γυρεύει στο παζάρι

φύκια για μεταξωτές κορδέλες

αρωματισμένη

κουνώντας την ουρά της

στ’ αρσενικά πλήθη.

Η δικιά μου αλεπού

σούρνεται όλη μέρα με τις πιτζάμες στο σπίτι

περιφέροντας λευκές κόλλες

επικαλείται τη Μούσα-Πούλιτζερ

αφήνει νηστικά τ’ αλεπουδάκια

θέλει να τη φωνάζουμε Λουίζ.

Η δικιά μου αλεπού

γλίτωσε από τους κυνηγούς

από τις κρύες νύχτες του δάσους

δε ζεσταίνει τις κοσμικές κυρίες

στο δόκανο της ποίησης πιάστηκε

και αφέθηκε αμετάκλητα.

Πρόκειται για το νέο βιβλίο της σειράς «Ποιητική Αδεία» των εκδόσεων Parsec «Κώστας Καρυωτάκης – Τα Άπαντα. Ποιήματα και Πεζά – Η διαχρονική ποίηση ενός ιδανικού αυτόχειρα». Επιμέλεια: Καίτη Νικολοπούλου, Πρόλογος: Ευάγγελος Ανδρέου.

…Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΣΗ ΤΟΥ

(Απόσπασμα από τον πρόλογο του Ευάγγελου Ανδρέου)

Στα εξέχοντα λογοτεχνικά και ιστορικά εργο-βιογραφικά πράγματα που σημάδεψαν την πνευματική Ελλάδα στον 20ο αιώνα, θέση κυριαρχική παίρνει αναμφίβολα το φαινόμενο «Κώστας Καρυωτάκης».

Από πρώτη άποψη εκπλήσσει το γεγονός, πώς ένα λογοτεχνικό (ποιητικό, πεζογραφικό, μεταφραστικό) έργο συγκείμενο από ευάριθμο σύνολο γραπτών, μόλις τριών βιβλίων, προκάλεσε τόση δύναμη ενδιαφέροντος ώστε να απασχολήσει απ’ άκρου εις άκρον και μέχρι σήμερα ολόκληρη σχεδόν τη σύγχρονη νεοελληνική φιλολογική έρευνα, μελέτη και κριτική.

Το όλον του δημιουργικού βίου του Καρυωτάκη δεν ξεπερνάει τα δέκα χρόνια. Νομίζω πως ελάχιστες είναι – ίσως και παγκόσμια – οι παρόμοιες περιπτώσεις. Και όμως.

Διεισδύοντας κανείς στη σκέψη που φέρνει ο συσχετισμός της ζωής και της ιδιοσυγκρασίας του ποιητή με το έργο του θα ιδεί αμέσως και ασφαλώς την συνέπεια του ισοδύναμου και των δυό. Και εάν ακόμα τίποτα δεν γνωρίζαμε για τον βίο του ποιητή, θα είχαμε ήδη πληροφορηθεί τα πάντα γι’ αυτόν διαβάζοντας μόνον τα ποιήματά του και αντίστροφα. Μια τέτοια βαθύπνοη σχέση βίου και έργου, με τα στοιχεία της υψηλότονης έκφρασής της, ως ένα αεικίνητο πνευματικής μηχανής, δεν είναι στα κοινότοπα και στα συνήθη της λογοτεχνικής ιστορίας.

Και είναι ακριβώς αυτός ο πρώτος λόγος της κορυφαίας συγκινησιακής δύναμης του ποιητικού έργου, δηλαδή το αίτιο της απόλυτης ειλικρίνειάς του – το αίτιο εκδήλωσης της ανόθευτης πνευματικής, ψυχικής και ηθικής αλήθειας του όπως εκπηγάζει μέσα από τα νωπά σπλάχνα της ιστορικής εποχής του.

Από την άλλη, το ποιητικό εργαστήρι του Καρυωτάκη φαίνεται να έχει όλα τα ποιοτικά εξαρτήματα που αναδεικνύουν τον δημιουργό κύριο των αρετών της τέχνης, κάτοχο της μαστοριάς του ποιητικού στίχου και ιδιοφυή συνθέτη των νέων πρωτοποριακών τάσεων με την άλλοτε λόγια κι άλλοτε λαϊκή παράδοση της ελληνικής του φύτρας.

Κρατώ τα χρήσιμα χέρια
Ένας ακροβάτης της κάθε λέξης που εκσπάει στα χείλη σου.
Φέγγει, Υγραίνεται, γλιστράει στα Τάρταρα των Βοών,
μέσα στους Βόμβους των χρόνων που σπατάλησα.
Θα σου έπλενα τα μαλλιά αιώνες, πατώντας τις θηλιές που σκόρπισα
στο σώμα μου.
Μια, δυο, τρεις στιγμές,
λαξεύω ένα κορμί ζωσμένο με το άγιο φως, τον οδυρμό
του νεροχύτη σου.
Μια εκκλησία για τις στοίβες του πόνου σου.

`

***

Το κοιμητήριο του Μπραν
Είναι ένα ήσυχο κοιμητήριο
Μέσα στο δάσος με το βάρος του καιρού και της υγρασίας.
Το είδα δυο φορές και ήταν αυτές οι δυο τελευταίες φορές.
Στην πόλη της χαράς,
υπάρχει το ποτάμι –το κρύο των ανθρώπων– η ωδί(ύ)νη του τοκετού.
Στους δρόμους της πόλης και πέρα από τα σύνορα των πόλεων
της χαράς
Εκεί που ουρλιάζει το χιόνι της χρονιάς.
Είναι πολύ απείθαρχο ο τρελός σε άλλη γλώσσα να βρίζει.
Τον σφάζει το χιόνι.
Στην πινακοθήκη σχολάει το φως.
Αυτό το Επαναλαμβάνει
αμέτρητες μέρες κάτω από τα παράθυρά της.
Υπάρχουν αλλόγλωσσα δωμάτια στις 03.15 με καπνούς και σκιές
στους τοίχους που έζησαν τη μέρα τους.
Υπάρχει και αυτή η σπουδή του Ψύθου στα παράθυρα… Λοιπόν,
τίποτα.
…θέλω να σύρω το πόδι σου, θέλω να σε σύρω από τα μακριά
μαλλιά σου
Να γελάς σαν κρότος, να πονάς σαν δέρμα
Να γίνεις Φίδι ή να είμαι φίδι
Η ωραία ησυχία του ταξιδιού…