Γιώργος Δόντσος , «Μία αμερικανική μοίρα: Κάνοντας έναν σύντομο περίπατο στην αμερικανική ενδοχώρα με συντροφιά έξι συγγραφείς και μία απορία» (Α΄ ΜΕΡΟΣ)

Γιώργος Δόντσος , «Μία αμερικανική μοίρα: Κάνοντας έναν σύντομο περίπατο στην αμερικανική ενδοχώρα με συντροφιά έξι συγγραφείς και μία απορία» (Β΄ ΜΕΡΟΣ)

Ο Ουίλλιαμ Φώκνερ (1897-1962), θα είχε μεγάλες ομοιότητες με τον Τζέημς στην γραφή και στον χειρισμό των κόσμων του, αν δεν ήταν Νότιος. Όμως, ως γέννημα θρέμμα του Νότου, εμποτίζει τις αφηγήσεις του με το συγκεκριμένο γλυκόπικρο άρωμα της γλυσίνας και του γιασεμιού που φυτρώνουν στα ερειπωμένα πια σπίτια της παλιάς νότιας αριστοκρατίας. Γνωρίζει, σαν να παρατηρεί το ίδιο του το σώμα, πως οι αιωνόβιες ρίζες των δυτικών δρυών τρέφονται με τους χυμούς του λίγου του κόσμου, του αρνητικού φιλμ της ανθρώπινης εμπειρίας. Ο φόβος σε μια χούφτα σκόνη, σύμφωνα με τον προσφιλή στον Φώκνερ ποιητή. Η συγγένεια του Έλιοτ με τον Φώκνερ ερείδεται στην κοινή κλιματική τους εμπειρία: αμφότεροι τέκνα που αναστήθηκαν με μύθους γονιμότητας και περηφάνιας, και σαν έφτασαν στην ηλικία του άνδρα και κοίταξαν ένα γύρο είδαν τα συντρίμμια της παράδοσής τους να κείνται κάτω από έναν εξοντωτικό, ανηλεή, στέρφο ήλιο.

Η βασική του ομοιότητα με τον Τζέημς είναι οι σπειροειδείς αφηγήσεις και η λεπτή και εξαντλητική παρατήρηση της ανθρώπινης ψυχολογίας. Μόνο που εδώ, σε αντίθεση με τον Τζέημς, υπάρχει πάντα ένας συμπρωταγωνιστής στην ιστορία: το τοπίο και το ύφος του Νότου. Στην πλειονότητα των γραπτών του Φώκνερ πρόκειται για έναν φανταστικό Νότο, αυτόν της επινοημένης από τον συγγραφέα κομητείας της Γιοκναπατόφα. Η σύνθεση αυτής της φανταστικής κομητείας επιτρέπει στον Φώκνερ να μας παρουσιάσει ένα Νότο πιο πραγματικό από τον ήδη υπάρχοντα, διότι συμπυκνώνει την εμπειρία, το τοπίο, τους διάφορους τύπους ανθρώπων και το ηθικό και ιδεολογικό κλίμα σε μια περίκλειστη περιοχή, όπου το άλικο φως της ματιάς του συγγραφέα, ίδιο σε απόχρωση με τον ήλιο που έβλεπε να δύει κάθε μέρα της ζωής του, φανερώνει την σκληρότητα, την ποταπότητα, την ομορφιά και την μεγαλοσύνη ισόποσα.

Ακολουθεί, αισθάνομαι, την συνταγή του Δάντη. Παγιδευμένοι σε μια άχρονη ύπαρξη οι κολασμένοι, οι μετανιωμένοι και οι ευλογημένοι διατηρούν τον χαρακτήρα της υλικής τους ζωής όχι μόνο ανέπαφο, αλλά εξαιτίας ακριβώς αυτής της άχρονής τους υπόστασης ακόμα συνεπέστερο σε αυτό που πραγματικά είναι. Ο φιλάργυρος ή ο υπερήφανος είναι παγιδευμένοι σε μια πλήρη αποδοχή του κυρίαρχου χαρακτηριστικού του χαρακτήρα τους και συνεπώς περισσότερο πραγματικοί και αφτιασίδωτοι από αυτό που κάποτε ήταν.

Έτσι, η κομητεία της Γιοκναπατόφα γίνεται ένας χώρος ουσιαστικά άχρονος, με τον νότιο τρόπο αρχετυπικός και ευκρινής ως προς τα επιμέρους συστατικά που τον συνθέτουν. Αυτό το περιβάλλον επιτρέπει στους χαρακτήρες που το ενοικούν να είναι μοιραία συνεπείς ως προς τους εαυτούς τους. Ο πατέρας του Κουέντιν, Τζέισον Κόμπσον ο Γ΄, ο ίδιος ο Κουέντιν, ο Πόπαϋ, ο ινδιάνος φύλαρχος Ντούμ, ο Τζο Κρίστμας, ο Ντάρλ ή ο Συνταγματάρχης Σάτπεν, είναι φιγούρες που γνωρίζαμε από πάντα, οι πατημασιές τους πάντα διακρίνονταν στα αφηγηματικά μονοπάτια των οικουμενικών μύθων μας. Χωρίς να πασχίζει για πρωτοτυπία ή διαφορετικότητα ως προς τους χαρακτήρες του, ο Φώκνερ μεταχειρίζεται την παντοδύναμη αρχετυπική ουσία, εφαρμόζοντάς την άψογα στα διακυβεύματα του Νότου, όπως ο Δάντης έριξε τον Οδυσσέα σε ένα χριστιανικό κολαστήριο, εκεί όπου η τιμωρία του θα ήταν πιο βάναυση από οποιονδήποτε Άδη.

Γιώργος Δόντσος , «Μία αμερικανική μοίρα: Κάνοντας έναν σύντομο περίπατο στην αμερικανική ενδοχώρα με συντροφιά έξι συγγραφείς και μία απορία» (Α΄ ΜΕΡΟΣ)

Ο κόσμος του Έντγκαρ Άλλαν Πόε (1809-1849) είναι κατεξοχήν εχθρικός. Περιέχει αρχέγονα φρικτά μυστήρια, είναι γεμάτος βία και εξαμβλώματα, έγκλημα και τιμωρία, και ο καιρός είναι μουντός σχεδόν όλον τον χρόνο. Οι ήρωες χαλνάνε από τις δίνες του ωκεανού, τα αφιλόξενα περιβάλλοντα, τους πιθήκους και τις γάτες, όμως κυρίως από τον ίδιο τους τον εαυτό. Το έργο του Πόε φανερώνει μια βαθιά δυσπιστία απέναντι στον άνθρωπο. Μέσα στον ορυμαγδό, μόνη στέκεται η Λενώρ, η οποία όποτε εμφανίζεται είναι ήδη για πάντα χαμένη. Σαφέστατα, αυτός ο συγγραφέας είναι πολύ διαφορετικός από τον Μέλβιλ, πολύ πιο μονολιθικός και απλός, κι αυτά του τα δύο χαρακτηριστικά καθιστούν τα επιχειρήματά του εξαιρετικά δυνατά και δυσάρεστα για τον αναγνώστη που επιλέγει να πάρει από τις ιστορίες του συγγραφέα κάτι παραπάνω από μυστήριο και τρόμο.

Μέσα σε αυτήν την καταχνιά μας προσφέρονται κι ορισμένα δείγματα αριστοτεχνικά στυφής και γεμάτης πικρία σάτιρας. Το μικρό διήγημα του Πόε, Ο Άγγελος του Παραδόξου (1844), προσφέρεται θαυμάσια στην συλλογιστική μας. Ένας πολύ σοβαρός και μορφωμένος κύριος διαβάζει εφημερίδα στο σπίτι του και πληροφορείται σχετικά με ένα εξαιρετικά ασύνηθες γεγονός. Εκφράζει την δυσπιστία του σε όλους τους τόνους, σίγουρος για την λογική που βγάζει μέχρι εκείνη την στιγμή ο κόσμος. Τότε εμφανίζεται ο άγγελος του παραδόξου. Φτιαγμένος από μέρη διάφορων δοχείων, χέρια που μοιάζουν με μπουκάλια, πόδια με βαρέλια και κεφάλι σαν καπάκι γερμανικού παγουριού, κάτι που του προσδίδει και μια γερμανική εκφορά των αγγλικών, προκαλεί μια φαντασμαγορία, επίσης σε γερμανικά πρότυπα βγαλμένη είτε από τον Φαόυστ του Γκαίτε (1832) είτε από την Ισαβέλλα της Αιγύπτου (1812) του Άρνιμ, στην οποία για κακή του τύχη και προς μεγάλη του δυσφορία συμμετέχει ο πρωταγωνιστής του διηγήματος. Ο άγγελος φεύγει και ο άλλος πέφτει για ύπνο. Βλέπει όνειρα εξίσου παρανοϊκά. Εδώ, θα σταθούμε λίγο περισσότερο και συγκεκριμένα στο εξής επεισόδιο του ονείρου:

Χωρίς να απελπιστώ ωστόσο, ανέλαβα να κατακτήσω μια λιγότερο αδιάλλακτη καρδιά. Για μια σύντομη περίοδο, οι οιωνοί φαίνονταν αίσιοι και πάλι× όμως και πάλι παρενέβη ένα ανάξιο λόγου συμβάν. Έχοντας συναντήσει τη μνηστή μου σε μια λεωφόρο όπου συνέρρεε η ελίτ της πόλης, έσπευσα να τη χαιρετήσω με μια από τις πιο εκλεπτυσμένες μου υποκλίσεις, όταν ένας κόκκος άμμου κάποιου απροσδιόριστου υλικού, εγκαθιστάμενος στη γωνία του ματιού μου, με κατέστησε, στιγμιαία, εντελώς τυφλό. Πριν προλάβω να ανακτήσω την όρασή μου, η κυρία της καρδιάς μου είχε εξαφανιστεί – ανεπανόρθωτα αντιμέτωπη με ό,τι επέλεξε να θεωρήσει προμελετημένη μου αγένεια: να την προσπεράσω χωρίς να την χαιρετήσω. Ενώ στεκόμουν σαστισμένος με το ξαφνικό του ατυχήματος (που θα μπορούσε να συμβεί, ωστόσο σε οποιονδήποτε θνητό υπό τον ήλιον) και ενώ συνέχιζα να μην μπορώ να δω, με πλησίασε ο Άγγελος του Παραδόξου και μου προσέφερε τη βοήθειά του με μια ευγένεια που δεν είχα κανέναν λόγο να προσδοκώ. Εξέτασε το προσβεβλημένο μάτι μου με μεγάλη λεπτότητα και επιδεξιότητα, με πληροφόρησε ότι υπήρχε μέσα του μια ρανίδα (ό,τι λογής ρανίδα κι αν ήταν), την έβγαλε και μου προσέφερε ανακούφιση.[1]

   Πριν μερικούς μήνες, βρισκόμουν ένα βράδυ στο σπίτι ενός πολύ καλού φίλου. Περικυκλωμένος από τις βιβλιοθήκες του και την εμφανή αγάπη του για το μαόνι, είχε ανάψει μια ηλεκτρική απομίμηση λάμπας θυέλλης, στο πικάπ έπαιζε το Songs for the Deaf των Queens of the Stone Age, και είχαμε ανοίξει ένα μπουκάλι μπέρμπον του συρμού. Η γεύση του ποτού, απολύτως επίπεδη και κατ’ επίφασιν γλυκερή, με έκανε να σκεφτώ πως είναι μια γεύση που σκοτώνει την συνείδηση και την ηθική και προσφέρει μόνο λήθη. Πως ίσως τελικά αυτή είναι η γεύση της σύγχρονης Αμερικής.     

   Λίγο καιρό αργότερα, άνοιξα ένα πρωί την τηλεόραση και βρέθηκα μπροστά στα νέα της δολοφονικής απόπειρας κατά του Ντόναλντ Τραμπ. Δεν με συγκλόνισε τόσο η ίδια η είδηση, όσο η πασίγνωστη πια φωτογραφία του πρώην προέδρου να ανεμίζει την γροθιά του, περικυκλωμένος από τους σωματοφύλακες του, με ματωμένο πρόσωπο, ακριβώς κάτω από την αστερόεσσα. Μια απομίμηση Αμερικανού χρυσοθήρα στην Καλιφόρνια του 19^ου αιώνα, που μόλις ανακάλυψε ανάμεσα στις στρώσεις του χαλαζία φλέβα χρυσού και σπεύδει να πανηγυρίσει, προτού σημαδέψει την περιοχή για να γυρίσει την επόμενη μέρα και να αρχίσει την εξαγωγή του μεταλλεύματος. Αυτομάτως, η σκέψη μου πήγε στην ανάμνηση της γεύσης του μπέρμπον. Η φωτογραφία μου άφηνε την ίδια γεύση στο στόμα. Ποιο ήταν το tertium comparationis;

Υποψιάζομαι πως μια κάποια απάντηση βρίσκεται – όπως και τις περισσότερες φορές άλλωστε – στα μεγάλα λογοτεχνικά έργα του πολιτισμού που παρήγαγε και τα παραπάνω ερεθίσματα. Η ταύτιση της επίπεδης και κατ’ επίφασιν γλυκερής γεύσης του μπέρμπον με την, αποτυπωμένη σε ψηφιακή μορφή πια, αγιογραφία του πρώην προέδρου της Αμερικής, ίσως μπορεί να εξηγηθεί μέσω μιας καταβύθισης στις αρχέγονες δομές και στις συγκρούσεις των δυνάμεων που, κάτω από την επιφάνεια, καθόρισαν το λογοτεχνικό πεδίο της Αμερικής και προκάλεσαν τις εκρήξεις της πνευματικότητάς της. Η παρούσα μελέτη δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια συνέχιση της σκέψης εκείνης της βραδιάς στο σπίτι του φίλου και εκείνου του πρωϊνού μπροστά στην τηλεόραση, όπως επίσης και μια προσπάθεια ικανοποίησης μιας απορίας, ασφαλώς όχι κάποια σοβαρή ακαδημαϊκή απόπειρα. Όμως, αυτές οι σκέψεις στο φως μιας λάμπας θυέλλης, ακόμη κι αν αυτή είναι πλέον ηλεκτρική, ίσως μερικές φορές είναι πολύ πιο ουσιαστικές από μια ακαδημαϊκή εργασία. Αφενός, διότι έτσι μπορεί κάποιος να αφήσει τον εαυτό του να χαθεί στους φιδίσιους δρόμους των εικασιών, της ονειροπόλησης και της αυθαίρετης γραφής και αφετέρου, διότι επιτρέπουν μια πιο άμεση προσέγγιση, γυρνώντας μας στις εποχές όπου ο Έμερσον όργωνε την αμερικανική γη για να δώσει τις διαλέξεις του κάθε βράδυ σε κτίρια απομακρυσμένων, μακριά από την ευγένεια και την βολή της Νέας Αγγλίας, κοινοτήτων.

*Ένα μικρό δοκίμιο με αφορμή τη θεατρική performance που έχει τίτλο ”In situ”. 

In situ: In και αφαιρετική του λατινικού situ.

Tης  θέσης του τόπου της τοποθεσίας της κατασκευής της οικοδόμησης της απραξίας της παραμέλησης της λήθης εκείνου που βρίσκεται σε ισχύ εκείνου που κείτεται και κείται.

Carcinoma in situ of oral cavity, the first part of the digestive tract

Carcinome in situ de la cavitébuccale, première partie du tube digestif

Карцинома in situ полостирта, первогоотделапищеварительноготракта

Καρκίνωμα insitu της στοματικής κοιλότητας, πρώτου τμήματος του πεπτικού συστήματος.

Νεόπλασμα

Σημαίνει ότι τα κακοήθη κύτταρα δεν έχουν εισβάλει στους βαθύτερους ιστούς.

Κύτταρα τοποθετημένα σε πλακίδια αποτελούν μέρος της εργαστηριακής τεχνικής•in vitro

Ανησυχίες γύρω από την αξιόπιστη πρόβλεψη των αποτελεσμάτων. Αυτές οι μελέτες δεν ήταν πάντα επιτυχείς.

Οι επισκέπτες όμως του Neues Museum δηλώνουν ομόφωνα πως το πείραμα πέτυχε. Το έργο δημιουργείται επί τόπου, στο χώρο που θα παρουσιαστεί•in situ. Είκοσι δύο ώρες μοιρασμένες σε τρείς ημέρες. Ο τόπος και ο χρόνος μετασχηματίζονται, εκθέματα και επισκέπτες επαναπροσδιορίζουν τους ρόλους και τις σχέσεις τους.