Είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις από θεατρικές στιγμές που σε συγκίνησαν βαθιά – όπως μόνο το αυθεντικό γεγονός μπορεί να σε συγκλονίσει – 4 + 1 παραστάσεις.

Λοιπόν, πρώτη από τις τέσσερις παραστάσεις – και με διαφορά προτίμησης – επιλέγω τον «Ορλάντο» της Βιρτζίνιας Γουλφ, στη θεατρική διασκευή του Μπομπ Γουίλσον, σε μετάφραση Θανάση Χατζόπουλου, σκηνοθεσία της Μίρκας Γεμεντζάκη, και με την Πρωτεϊκή Ελένη Μακρή στον δίφυλο πρωταγωνιστικό ρόλο.

Αμέσως μετά, ή παράλληλα, έρχεται στη μνήμη μου η «Έντα Γκάμπλερ» του Ίψεν σε σκηνοθεσία του καθηγητή θεατρολογίας και ακαδημαϊκού Σπύρου Ευαγγελάτου στο «Αμφι-θέατρο». Παράσταση υψηλών προδιαγραφών, πιστή στο πνεύμα του συγγραφέα. Διαχρονικά τα σκηνικά και τα κοστούμια που φιλοτέχνησε ο Γιώργος Πάτσας, λειτουργικά θεατρική και άψογη η μετάφραση που υπογράφει ο ίδιος ο σκηνοθέτης, διακριτική η μουσική του Γιάννη Αναστασόπουλου. Από τους εξαίρετους ηθοποιούς, θα ξεχωρίσω την έμπειρη Όλγα Τουρνάκη στο ρόλο της Δεσποινίδος Τέσμαν.

Ακολουθούν οι «Βρικόλακες» του Ίψεν από το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Δήμου Βόλου, σε μετάφραση-σκηνοθεσία Νικηφόρου Νανέρη με την εκπληκτική Μίνα Χειμώνα στον απαιτητικά δύσκολο ρόλο της Κυρίας Άλβινγκ. Παράσταση με γρήγορο ρυθμό και αξιοσημείωτες δραματικές κορυφώσεις, που δεν εκφυλίζονται ποτέ σε μελοδραματισμό.

Τέταρτη στη σειρά η νεκρανάσταση του Παύλου Μελά στο «Θέατρο Πρόβα», όπου ο χαρισματικός σκηνοθέτης Σωτήρης Τσόγκας έδωσε πάλι θεατρική πνοή στο λησμονημένο έργο «Μια νύχτα μια ζωή» (εισηγητής δραματολογίου του θιάσου: ο Κώστας Γεωργουσόπουλος). Η Κοραλία Τσόγκα έδωσε μια μοναδική ερμηνεία, στα χνάρια της σπουδαίας μητέρας της, Μαίρης Ραζή, που μπορεί και πρέπει να ερμηνεύσει μια Εκάβη, μια Κλυταιμνήστρα, μια Μήδεια, μια Αγαύη στην Επίδαυρο. Συμπαθητικοί οι υπόλοιποι ηθοποιοί.

Και, εκτός συναγωνισμού, το θεατρικό ανέβασμα του αυθεντικότερου «Τρίτου Στεφανιού», της «Γυναίκας της Πάτρας» του ποιητή Γιώργου Χρονά, σε σκηνοθεσία της Λένας Κιτσοπούλου, με την απολαυστική Ελένη Κοκκίδου, που έπλασε μια ζωντανή φιγούρα της γνωστής Πατρινής πόρνης «Πανωραίας». Στο θέατρο «Από μηχανής», σε ενιαία παράσταση με το έργο «Είσαι η μητέρα μου» του Γιόοπ Άντμιρααλ, με τον καταπληκτικό Χρήστο Βαλαβανίδη (σε σκηνοθεσία Ασπασίας Κράλλη) να παίζει ταυτόχρονα το ρόλο του γιου και της ανοϊκής μητέρας του. Δεν έχω διασκεδάσει ποτέ τόσο στη ζωή μου σε θεατρική παράσταση. Μην τη χάσετε!

Και σε άλλα με υγεία! Ας είναι το 2010 μια αλησμόνητη χρονιά, γεμάτη περιπέτειες, γεμάτη γνώσεις, για όσους αντέχουν τις δυνατές συγκινήσεις και τις επιθυμούν.

Κωνσταντίνος Μπούρας
Θεατρολόγος
www.konstantinosbouras.gr

Η χρονιά που πέρασε, το 2009, κινηματογραφικά ήταν μία σχετικά φτωχή σε καλές ταινίες χρονιά. Το ενδιαφέρον του φιλοθεάμονος κοινού μονοπώλησαν οι χολιγουντιανής προέλευσης ταινίες του εμπορικού κυρίως κινηματογράφου. Φως σε αυτό το ομιχλώδες τοπίο της 7ης τέχνης, κυρίως όσον αναφορά στις Ελληνικές αίθουσες, έφεραν οι ίδιες οι ελληνικές ταινίες. Αν και όχι ακραιφνώς «ποιητικές», για πρώτη φορά, μετά από αρκετά χρόνια, ποίησαν έργο, τέχνη και το πρώτο βήμα στο εξωτερικό. Λαμπρά παραδείγματα αυτού του ανατέλλοντος κινηματογράφου η εξαιρετική Στρέλλα, ο Κυνόδοντας, η Ακαδημία Πλάτωνος κ.α.
Ως προς το «ποιητικό» περιεχόμενο, αν και κάποιες ταινίες ή ντοκιμαντέρ τήρησαν τις νόρμες, μιλώντας για ποιητές, Έλληνες και ξένους, δεν κατάφεραν να αφήσουν ποιητική αίσθηση στο κοινό. Αυτές που (υποκειμενικά) χάρισαν μία ποιητική διέξοδο στον θεατή, ήταν οι περισσότερες επιτεύγματα σκηνοθετών που διαθέτουν μία «ποιητική» ματιά και κατόρθωσαν να μας ταξιδέψουν με την αφαιρετική ποιότητα ή τη λανθάνουσα σημασία της εικόνας.
Οι τέσσερις ταινίες από αυτές που επέλεξα δεν έχουν να κάνουν με την ποίηση ως προς τα δεδομένα αλλά ως προς το κλίμα που παράγουν. Η μία έχει «ποιητικές» καταβολές και αναφορά σε έναν Ουαλό ποιητή, πρόσωπο πραγματικό.
(Οι ταινίες παρατίθενται με ημερολογιακή σειρά που βγήκαν στις ελληνικές αίθουσες.)

The Reader/ Σφραγισμένα Χείλη
Σκηνοθεσία: Stephen Daldry, Σενάριο: David Hare, Bernhard Schlink (μυθιστόρημα) «Διαβάζοντας στη Χάννα» (Εκδ. Κριτική) Παίζουν: Kate Winslet, Ralph Fiennes, David Kross, Bruno Ganz

Ο χρόνος άλλες φορές μας λυτρώνει κι άλλες φορές μας φορτώνει με πληγές. Και καμιά φορά η αλήθεια είναι εκείνη που έρχεται να αμαυρώσει την πιο γλυκιά ανάμνηση στη ζωή ενός ανθρώπου.
Τα «Σφραγισμένα Χείλη» είναι η κινηματογραφική ανάγνωση του μυθιστορήματος «Διαβάζοντας στη Χάννα». Μία ταινία για την ανάγνωση σαν ικανότητα, τις διάφορες αναγνώσεις της Ιστορίας, και την ανάγνωση του «άλλου» που όσο κοντά κι αν έρθει θα είναι πάντα ένας γρίφος. Η παγκόσμια Ιστορία τολμά και επιδρά στην προσωπική ιστορία του καθενός, και συγκεκριμένα εδώ σε μία γενιά Γερμανών που αντικατοπτρίζονται στην ιστορία του Μίχαελ και της Χάννα. Ο νεαρός Μίχαελ ερωτεύεται την μεγαλύτερή του Χάννα. Η μύηση του νεαρού Μίχαελ στον έρωτα είναι παράλληλη με την μύηση της Χάννα σε φιλολογικά και λογοτεχνικά κείμενα, ώσπου απρόοπτα μία μέρα η Χάννα εξαφανίζεται. Δεκαπέντε χρόνια μετά την πρώτη τους συνάντηση, ο Μίχαελ σπουδάζοντας νομικά, ξανασυναντά την Χάννα στη διεξαγωγή δίκης για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, να κατηγορείται ως εγκληματίας πολέμου. Σφραγίζει τα χείλη του ανήμπορος να αντιμετωπίσει το παιχνίδι της Ιστορίας, αλλά και της ίδιας της ζωής, όπως ακριβώς και ένα ολόκληρο έθνος προσπαθεί να γιατρέψει τις πληγές του κρύβοντας στην λήθη τις ενοχές του.
Αν και μοιάζει με ρομαντικό δράμα, οι κοινωνικές και ιστορικές προεκτάσεις της ταινίας, και το ψυχογράφημα των ανθρώπων όπου ο πόλεμος μέσα τους, ανάμεσα στην αλήθεια και την ενοχή είναι σκληρός και αδυσώπητος, την καθιστούν ιδιαίτερα εσωτερική. Η ερμηνεία της Kate Winslet είναι διαπεραστική και εκφράζει με απόλυτη διαύγεια αυτήν την εσωτερική πάλη, κερδίζοντας πολλά διεθνή βραβεία για αυτόν τον ρόλο.

Ήταν ένα Παιδί από εκείνα που κάποιοι λένε “κακά”. Εγώ δεν ξέρω με σιγουριά να σας πω αν υπάρχει “καλό” και “κακό” στο Κόσμο, αυτό πάντως το Παιδί, το λέγανε Κακό. Και όλη τη χρονιά, κάθε χρονιά το μάλωναν οι γονείς του και το απειλούσαν, πως αν δεν γινόταν Καλό Παιδί, δεν θα του έφερνε το δώρο του ο Άγιος Βασίλης.

Εκείνο μάταια προσπαθούσε, πάλευε συνεχώς να αποδείξει πως δεν ήταν δα και τόσο κακό! Μα κανείς δεν αναγνώριζε τις προσπάθειές του ούτε και ο Άγιος Βασίλης που ποτέ δεν του έφερνε δώρο. Σε αντίθεση με τα Καλά Αδελφάκια του που έβρισκαν κάθε ξημέρωμα Χριστουγέννων, ό,τι ακριβώς είχαν ζητήσει, κάτω από το στολισμένο δέντρο.

Ετούτα όμως τα Χριστούγεννα, το Κακό Παιδί αποφάσισε να κάνει τα πάντα για να πάρει κι αυτό δώρο από τον Άγιο Βασίλη. Κι ήταν στ’ αλήθεια, αποφασισμένο. Έτσι, στα τέλη του Νοέμβρη έστησε παγίδα με κοφτερά αστέρια στο Πνεύμα των Χριστουγέννων, το έπιασε και το φυλάκισε μέσα σε ένα ξύλινο κιβώτιο. Το κιβώτιο το κάρφωσε με μεγάλα καρφιά κι έβαλε πάνω του έναν βαρύ καναπέ για να είναι σίγουρο, πως δεν θα μπορούσε να δραπετεύσει από εκεί μέσα. Θα το κράταγε κλεισμένο, νηστικό και μόνο μέχρι να του έφερνε ένα δώρο ο Άγιος Βασίλης.

Ήρθε ο Δεκέμβρης, πλησίαζαν τα Χριστούγεννα και κανένας άνθρωπος στο Κόσμο δεν ένοιωθε την ανάγκη να στολίσει το σπίτι του με χριστουγεννιάτικα στολίδια. Κανείς δεν ήθελε να φτιάξει μελομακάρονα, κουραμπιέδες και άλλα γλυκά της εποχής. Κανείς δεν άκουγε κάλαντα και τα παιδιά δεν έστειλαν ούτε ένα γράμμα στον Άγιο Βασίλη. Όλοι κυκλοφορούσαν μουτρωμένοι και το μόνο χαμογελαστό πρόσωπο ήταν αυτό του Κακού Παιδιού. Ήταν πολύ χαρούμενο που κανείς δεν απολάμβανε αυτά τα Χριστούγεννα και που κανείς τελικά δεν θα έπαιρνε δώρο.

Οι Νεοελληνιστές τα τελευταία χρόνια βρίσκονται σε μεγάλη αμηχανία. Η Ελληνική Λογοτεχνία βρίσκεται σε κριτική «εποχή». Η πλέον ευνοημένη γενιά ποιητών που εμφανίστηκε εκεί γύρω στο 70, και που έκτοτε διαχειρίζεται τη δημοσιότητα της ποίησης, από την φροντίδα για εσωτερικές ισορροπίες συμφερόντων, εν πολλοίς εξωποιητικών, βρίσκεται σε κατάσταση αβουλίας μετά από τριάντα χρόνια πεπραγμένων στην ποίηση. Και φαίνεται πως η φροντίδα των ισορροπιών έχει εξαφανίσει και τα κριτήρια. Όμως η ώρα της κρίσεως φτάνει. Και θα αγγίζαμε τα όρια της γελοιότητας αν συνεχίζαμε αυτό το παιχνιδάκι της μη απόφασης.
Έχοντας παρακολουθήσει αυτή την ομάδα των ποιητών, από τις πρώτες της εμφανίσεις , και χωρίς δεσμεύσεις συναισθηματικού ή άλλου τύπου, για να διευκολύνω και τους νεοελληνιστάς, να μην παρασύρονται ώστε να εξάγουν ποιητική αξία από συσχετισμούς δημοσιότητας και εξουσιών, με ένα πολύ απλό κριτήριο κατέληξα στο ποιοι είναι οι υπολογίσιμοι ποιητές, με τους οποίους θα πρέπει να ρίξουν το βάρος τους για να έχουν μιαν αντιπροσωπευτική εικόνα της ποίησης των τελευταίων δεκαετιών.
Κατέληξα σε τέσσερα ονόματα , στα οποία μπορούν να προστεθούν κι άλλα, αλλά καμιά θεώρηση δεν μπορεί να μην τα περιέχει. Ο Γιώργος Χρονάς για αυτό το είδος προλεταριακού κοσμοπολιτισμού που αποτελεί η βιοθεωρία του. Ο Μιχάλης Γκανάς για τον Θεοκρίτειο βλέμμα του στους τόπους της καταγωγής του εσωτερικού μετανάστη. Ο Γιάννης Βαρβέρης γιατί εκπροσωπεί ποιητικά την παρακμή του αστού. Και τέλος ο Αργύρης Χιόνης γιατί επιχειρεί έναν διάλογο χωρίς επαρχιωτικά συμπλέγματα με τη σύνολη δυτική ποιητική παράδοση. Οι υπόλοιποι θα μπορούσαν να υπάρξουν με επιμέρους ποιητικές στιγμές σε μιαν ανθολογία ποιημάτων.

Άλλοι και ίδιοι

Ε, σώπασε…
Λοιπόν σώπασε…
Νιώσε πόσο ανάλαφρη είναι η στιγμή
Η ατμόσφαιρα έχει τώρα καλμάρει
Λίγο διαφέρουν οι λέξεις, οι φωνές, οι ψίθυροι από σώμα σε σώμα
Όπως τα χέρια αποκαθιστούν την επαφή
Όπως η αφή χαίρεται την άλλη σάρκα
Η αίσθηση του πριν και του τώρα
πόσο μοιάζουν.
Ξανασμίγεις με τα ίδια λόγια,
με τα ίδια βογγητά,
μόνο τα πρόσωπα διαφέρουν
μόνο τα ονόματα

Που ήσουνα;
Φυλάξου απʼ τη σιωπή…
Μήπως ξέρουμε τάχα που μπορεί,
Μέσα σε μια στιγμή
Να σε πάει και να με πάει;

Μίλα μου!
Σου μιλώ!
Σε κρατώ!
Κράτα με γερά κι εσύ!