`

Ο Valéry μάς έδειξε αρκετά πειστικά την αδυναμία μας να ορίσουμε την ποίηση. «Επειδή ούτε το καθαυτό αντικείμενο της ποιήσεως ούτε η μέθοδος για να το βρούμε έχουν ξεκαθαριστεί, αφού, όσοι τα γνωρίζουν σωπαίνουν, και όσοι δεν τα ξέρουν μιλούνε γιʼ αυτά, κάθε σαφήνεια πάνω στα ζητήματα τούτα εξακολουθεί να είναι υπόθεση προσωπική, η μεγαλύτερη αντίφαση στις γνώμες επιτρέπεται, και για καθεμιά υπάρχουν ένδοξα παραδείγματα και πειράματα που δύσκολα μπορεί κανείς να τʼ αμφισβητήσει». Πραγματικά, από τα πιο δύσκολα πράγματα –ίσως και αδύνατο– είναι
να ορίσει κανείς την ποίηση, – εννοώ να την ορίσει ακριβώς. Ένα μέσο προσφέρεται για μια τέτοια απόπειρα, το πιο πρόχειρο και το πρώτο· η προσωπική πείρα του καθενός μας. Ας ανατρέξουμε λοιπόν στην προσωπική πείρα μας. Τι θα δούμε; Θα δούμε ότι διαβάζοντας ποιητές όχι διαφορετικών καιρών και τόπων ή ειδών (επικό, δραματικό, λυρικό), αλλά δυο λυρικούς του ίδιου τόπου και του ίδιου καιρού, έχουμε –έχει ο «επαρκής» αναγνώστης– μια διαφορετική εντύπωση από τον καθένα. Άλλη εντύπωση ξυπνά μέσα μου ένα ποίημα του Παλαμά, άλλη ένα ποίημα του Χατζόπουλου, άλλη ένα ποίημα του Γρυπάρη. Πιθανόν να υπάρχουν και όμοια συστατικά στην εντύπωση· τα διαφορετικά όμως συστατικά είναι περισσότερα και αυτά κατά κύριον λόγον προσδιορίζουν την εντύπωση. Η διαφορά μεγαλώνει όταν έχουμε να κάνουμε με ποιητές (ομοειδείς πάντοτε) διαφόρων τόπων, και προπάντων, διαφόρων καιρών. Εδώ, δεν πρόκειται πια για μια απλή διαφορά· κάθε καιρός μάς προσφέρει και ένα εντελώς άλλο νόημα της ποιήσεως, δηλαδή, κάθε καιρός ορίζει μʼ έναν τρόπο δικό του την ποίηση. Οι ρομαντικοί, έξαφνα, όρισαν την ποίηση εντελώς αντίθετα από ό,τι την όριζαν οι κλασικοί, και την αντίθεση αυτή τη διατήρησαν και οι νεορομαντικοί, και οι συμβολιστές, και ακόμα εντονότερα, οι υπερρεαλιστές. Τι μας δείχνουνε όλα τούτα; Ότι ενιαίος ορισμός της ποιήσεως δεν υπάρχει, αφού και η ποίηση δεν είναι μια, αλλά κάθε εποχή έχει μια δική της έννοια της ποιήσεως. Αυτός ο δρόμος λοιπόν δε θα μας οδηγήσει στον ορισμό που ζητούμε. Ας πάρουμε έναν άλλον, πιο δύσκολον, στην πρώτη ματιά, που ίσως όμως μας ευκολύνει περισσότερο στη δουλειά μας.

`

Ας πάρουμε τις τρεις μεγάλες υποδιαιρέσεις της ποιήσεως· την επική, τη δραματική, τη λυρική ποίηση. Μήπως κάτω από τη διαφορετική επιφάνεια, τα τρία αυτά είδη έχουν τίποτε το κοινό; Ναι, βέβαια, έχουν. Πρώτα πρώτα, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, κρυφότερα ή φανερότερα, εκφράζουν πείρες ατομικές, ανθρώπων, ποιητών, του Όμηρου, του Αισχύλου, του Πίνδαρου, ιστορίες τριών ψυχών, τρεις στάσεις απέναντι στη ζωή, πράμα που βρίσκουμε και στους πεζογράφους και σε κάθε τεχνίτη. Και ύστερα –τούτο είναι το πιο σπουδαίο εδώ– ο λόγος και των τριών αυτών ποιητών είναι μουσικός, τον συγκροτούν και τον προσδιορίζουν ρυθμοί και μέτρα. Το βρήκαμε λοιπόν. Η ποίηση δεν είναι μονάχα ο «έμμετρος» ή ο «μουσικός» λόγος, «τα περί την μουσικήν και τα μέτρα» καθώς πίστευε ο Πλάτων. Είναι αυτό, μαζί με ένα άλλο συστατικό· το βίωμα· αίσθημα ή στοχασμό, που τα ζήσαμε βαθιά, επίμονα ή συναίσθημα, που δόνησε έντονα την ψυχή μας και που προχώρησε και βαθιά. Να, λοιπόν, ο ορισμός. Ποίηση είναι κάθε βίωμα βαθύ που εκφράζεται με έμμετρο λόγο.

`

Αλλ’ αφού είπομεν τοσαύτα περί του πιθήκου Ξουθ, ήθελεν είσθαι άδικον να μην είπωμέν τι και περί της καταγωγής του ευγενεστάτου αυτού δεσπότου, μάλιστα εν ω το γενεαλογικόν δένδρον του Καλλιστράτου Ευγενίδου δεν είναι ούτε υψηλότερον, ούτε μάλλον πολύκλονον παρά το του πιθήκου Ξουθ· διότι, ο πατήρ αυτού, αγωγιάτης εκ Τραπεζούντος ωνομάζετο απλώς Γιάννης αγωγιάτης Τραπεζούντιος· πλουτήσας δε ανελπίστως κατά την Ελληνικήν επανάστασιν, απέστειλε τον μονογενή αυτού υιόν Κώλιαν εις Ευρώπην, διά να εξευγενισθή και φωτισθή· δύο δε μήνας μετά την εις Αθήνας επιστροφήν του Κώλια, ο Γιάννης απέθανεν αφήσας αυτόν κληρονόμον μεγάλης χρηματικής και κτηματικής περιουσίας.

Ο Κώλιας λοιπόν του Γιάννη αγωγιάτου Τραπεζουντίου, κατά την εν τη πεφωτισμένη Ευρώπη περιήγησιν αυτού, ενόμισε κατάλληλον να μεταβάλη επί το ευγενικώτερον το μέν Κώλιας, εις το Καλλίστρατος, το δε Γιάννη, εις το Ευγενίδης, το δε αγωγιάτου, εις το αγωνιστού και το Τραπεζούντιος εις το Τραπεζίτης και ούτως εσφυρηλάτησε θαυμασίως το ωραίον αυτού όνομα. Καλλίστρατος Ευγενίδης Αγωνιστής και Τραπεζίτης· υπό δε το όνομα τούτο υπήρχε γνωστός εις όλον τον εντός και εκτός του κράτους κόσμον, και υπό τούτο το όνομα εξυμνούν οι εφημεριδογράφοι της πρωτευούσης τας πατρογονικάς σπανίας αυτού αρετάς, οσάκις επλήρωνεν ανά 30 λεπτά τον στίχον εις μετρητά και τακτικώς την εξαμηνιαίαν αυτού συνδρομήν.

Ο Καλλίστρατος λοιπόν, εκπαιδευθείς εις την πεφωτισμένην Ευρώπην, έχων πλήρες κάλλους, ευγενείας και ηρωισμού όνομα και εξοδεύων αφθόνως τα χρήματα του μακαρίτου πατρός αυτού Γιάννη, εισήχθη λίαν ευκόλως και αμέσως εις όλας τας συναναστροφάς των Αθηνών, παρευρίσκετο εις όλους τους χορούς της Αυλής και προσεκαλείτο εις όλα τα διπλωματικά γεύματα των υπουργών και ξένων πρέσβεων· όλοι δε οι μεγάλοι πολιτικοί της πρωτευούσης (και μάλιστα οι Ευρωπαίοι) εθαύμαζαν εκάστοτε την μεγάλην αυτού αγχίνοιαν, τας υψηλάς γνώσεις και την ευγενή συμπεριφοράν, και προσέθεσαν εις το σχοινοτενές όνομα του Καλλιστράτου την προσηγορίαν le genie Grec, ο περινούστατος Έλλην και αληθώς δεν υπήρχεν έθιμον, ή συρμός Ευρωπαϊκός, τον οποίον ο Καλλίστρατος να μην εμιμείτο αμέσως, και μάλιστα να μη φέρη εις το άκρον της τελειότητος· οι ράπται, οι υποδηματοποιοί, οι κουρείς, οι μυρεψοί, οι πιλοποιοί και αι πλύστραι των Αθηνών ίσταντο αείποτε εκατέρωθεν της οδού, οσάκις το βαρόμετρον τούτο του δυτικού συρμού διέβαινε, διά να παρατηρήσωσιν αυτόν από κεφαλής μέχρι ποδών, και περιεργασθώσι και μυρισθώσι, και ούτω να κανονίσωσι πάσας τας πράξεις και επιχειρήσεις αυτών· διά κοινής γνωμοδοτήσεως διωρίσθη προστάτης του θεάτρου, πρόεδρος της φιλαρμονικής εταιρίας, έφορος της λέσχης, ρυθμιστής του Ιπποδρομίου, κανονιστής των δημοσίων εορτών και γενικός κοσμήτωρ και εισηγητής όλων των χορών της πρωτευούσης· και δικαίως ήθελεν ομοιώσει τις τον Καλλίστρατον προς ηθικόν βορβοροφάγον, τον οποίον η δυτική φιλοκαλία έρριψεν επί της Ελλάδος, διά να καθαρίση το κλασικόν τούτο έδαφος από μικρών τινων απηρχαιωμένων κηλίδων, τας οποίας δεν επρόφθασαν να εξαλείψωσιν η υπό των περίφημων διαχειριστών του δανείου επινοηθείσα ευρωπαϊκή διάπλασις και επεξεργασία των άμορφων και ακατέργαστων ελληνικών ηθών.

`
ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

“Ο ασφαλέστερος τρόπος να εξουδετερώσεις το ωραίο είναι να το σφιχταγκαλιάσεις, μέχρι να το σκάσεις. Να τυλίξεις, κατόπιν, το ταριχευμένο πτώμα σε φαντασμαγορικό μύθο, ώστε να το θεωρούν όλοι τόσο αδιάφορα οικείο, που να μην έχουν πια διάθεση μέθεξης. Πάνε πια χρόνια, που ο μύθος, το παραμύθι, σήμαινε παράδοση, ανθρώπινη ανάσα και ψυχαγωγία, ομορφιά και ανάταση, συμβολισμό και προετοιμασία ψυχής για πικρές στιγμές, αλλά μεγάλες αλήθειες. Ακολουθώντας τα μέτρα πληθωρικής εποχής κατάντησε: Λαμπερό, μαγεμένο ψέμα για πρόσκαιρη παραπλάνηση από την ζοφερή πραγματικότητα, διαρκή παραίτηση από κάθε ελπίδα και αγώνα.

Αν το λαϊκό αστικό τραγούδι δραπετεύει από το σιδερόφρακτο κελί του κανόνα, δεν σημαίνει ότι δεν τον επιβεβαιώνει η εξαίρεση. Είναι θέμα διαχρονικής απεικόνισης της ζωής, απαράμιλλης ποιότητας, ταύτισης με τον λαό. Είναι που αφήνει διώκτες και κατά συνθήκη ερευνητές στο μαυσωλείο, το οποίο δεκαετίες του κτίζουν. Σεργιανά αδιάλειπτα στον ελληνικό κόσμο. Αλίμονο αν, όποιος πλημμυρίζει κέφι ή βαλαντώνει από καημό, αναζητεί την… προσήκουσα θεωριούλα για να τον τραγουδά!

Το λαϊκό αστικό τραγούδι, το επονομαζόμενο λαθεμένα ρεμπέτικο, είναι η διαρκής ποιοτική μετεξέλιξη της δημοτικής μελωδικής προίκας στην κοινωνική πορεία από την αγροτική κοινότητα στην πόλη, στην εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση. Αλέθει συνεχώς καινούρια στοιχεία, που συναντά στο διάβα της, εκφράζει τις νέες συνθήκες, τις ανάγκες και τους καημούς. Γεννοβολά πρωτότυπο έργο, καθώς την κατεργάζονται χαρισματικοί δημιουργοί. Δεκάδες επώνυμοι συνθέτες, στιχουργοί και εκτελεστές! Εκατοντάδες τρίλεπτα αριστουργήματα. Ποιος ξέρει, πόσες χιλιάδες ανώνυμοι παιχνιδιάτορες. Εκατομμύρια ακροατές. Είναι η ομορφότερη απαντοχή και έκφραση του λαού μας κατά τον 20ό αιώνα. Ο αυθεντικότερος καθρέφτης της άκρως προβληματικής μας κοινωνίας.

Οι ατζέντες

«Μυστικό δεν κράτησες ποτέ σου, στην ατζέντα σου και στον ναργιλέ σου…»Τραγούδησε η Σωτηρία Λεονάρδου πριν χρόνια. Και είναι αλήθεια. Ποτέ δεν κρατήσαμε μυστικό. Εμείς που γράφουμε, όπως γράφουμε. Ποτέ. Γιατί υπάρχουν λογιών, λογιών γραφιάδες.
Για την δικιά μας συνομοταξία μιλάω. Για τους δικούς μας , τα δικά μας παιδιά κάργα στο συναίσθημα. Που ότι και αν πάθαμε, δεν λέμε να βάλουμε μυαλό. Ο κόσμος αδηφάγο τέρας.
Οι ζωές πολλές, τα ενδεχόμενα της ζωής πολλά, και πολλές οι ατζέντες. Και πολύχρωμες. Που το κάθε χρώμα σηματοδοτεί, κέφια, στάσεις, ονειρώξεις. Άλλη η τοξική άλλη η γκομενική, άλλη με τους ανθρώπους της νύχτας, για την επαγγελματική μη μιλήσω.. Τοξικοί άνθρωποι, τοξικές ζωές, γκόμενες και γκόμενοι, γκόμενες για τα μπάζα και βυζαρούδες σφιχτές , γκόμενοι άτριχοι και γκόμενοι μες την τρίχα με χαρακωμένο πρόσωπο, και κάποιοι ντυμένοι στην τρίχα, πορνεία αποδεκτή, και πορνεία μη αποδεκτή, χασίσια, χαπάκια, πρέζες, ξύδια και νιάτα. Και από την άλλη ψυχολογική και σωματική βία, έρωτας και αγάπη για τον Άνθρωπο, και πολλαπλά ψυχιατρικά δεσίματα. Άνθρωποι της νύχτας ατόφιο χρυσάφι…. Φυλακόβιοι για ναρκωτικά και νταβατζηλίκια…. Ποιητές…. Και συνάδερφοι που για να διασχίσουν την Ομόνοια από την μια πλευρά στην άλλη παίρνουν ταξί. Γιατί ο κίνδυνος είναι παντού. Και κάθε στιγμή.

ΑΚΙΝΗΤΟΙ

Στοιβάζονται οι λαμαρίνες στην άσφαλτο
Η τάση δραπέτευσης του κόσμου
Απ’ τον κόσμο
Κι έτσι ομαδόν καθώς στριμώχνονται
Στέκονται τα οχήματα απ’ την κίνηση
Όλοι θέλουν να φύγουν
Κι όλοι δεν πάνε πουθενά
Κι όλοι συνηθίζουν
Την ακινησία.

ΑΛΛΗΘΩΡΟΙ

Γενιά μου αλληθώρισες
Και θα ʽταν αδιάφορο
Αν δεν οδηγούσες.

ΑΛΩΣΗ

Kλειστές φωνές
Τα κεφάλια
Δίχως φίλτρο
Τα πώματα
Επιπλέουν
Στις λαοθάλασσες.

ʽʼΕάλω ο νους του ανθρώπου!ʼʼ
Είπαν στις ειδήσεις.
ʽʼζήτω!ʼʼ φωνάζουν οι τηλεθεατές.

ΕΚΤΟΣ ΑΠΡΟΟΠΤΟΥ

Μητρικό ψέμα
Κι απογαλακτισμός
Ακόμη δεν υφίσταται
Λάμπει δια της απουσίας της
Η αλήθεια
Εκτός απροόπτου.

.

ΚΥΝΗΓΙ ΣΚΙΩΝ

Οι σκιές κυνηγούν
Ειρωνεύονται, γελούν
-θα ‘μαστε μαζί σου
Δεν μπορείς να γλυτώσεις
Σε κρατάμε απʼ τα πόδια
πάντα μαζί σου βαδίζουμε
πάντα στον δρόμο σου
Μεγαλώνουμε

-πάψτε, Φώναξα
Κι έκλεισα το φως.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Ο Γιώργος Αλεξάνδρου Συμνιανάκης, γεννήθηκε στην Αθήνα στις 26/01/1994. Το 2016, κυκλοφόρησε η πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο Ηθική Αυτουργία από τις εκδόσεις Το ανώνυμο βιβλίο και τον Μάιο του 2018 εκδόθηκε το δεύτερο βιβλίο του από τις εκδόσεις Όστρια με τίτλο Ο ΤΟΞΟΤΗΣ.