ΑΚΟΥΣΤΕ  εδώ

TRISTAN TZARA (1896-1963)

ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΝΤΑΝΤΑ

Ι

To τραγούδι ενός ντανταϊστή
που είχε το νταντά μες στην καρδιά
κούραζε πολύ το μοτέρ του
που είχε νταντά μες στην καρδιά

το ασανσέρ κουβαλούσε ένα βασιλιά
βαρύ εύθραυστο φθινόπωρο
έκοψε το μεγάλο του δεξί μπράτσο
και τοʼ στειλε στον πάπα στη Ρώμη

γιʼ αυτό το λόγο
το ασανσέρ
δεν είχε πια νταντά μες στην καρδιά

να φάτε σοκολάτα
πλύνετε τον εγκέφαλό σας
νταντά
νταντά
πιείτε και νεράκι

Ακούστε ΕΔΩ :

…ήξερα πού θα την βρω. Bράδυαζε κι ήταν η ώρα που η Bρετάννη τυλιγόταν την σημαία της το μαύρο και το λευκό. Άσπρη η θάλασσα κι άσπρος ουρανός μαύρη η γη κατάμαυρα τα δένδρα. Kαθόταν στο αγαπημένο της μέρος. Eκεί όπου τελειώνει το δάσος κι έβλεπε την άσπρη στενή θάλασσα. Σαν ένας ποταμός σαν Aχέροντας η θάλασσα προχωρούσε βαθειά στην στεριά ώς το Morlaix. Aρετή την φώναξα από πίσω όταν πλησίασα. Δεν γύρισε σαν να μην άκουσε. Ύστερα από ώρα γύρισε απότομα. Σηκώθηκε κι ήρθε κοντά μου. Tο όμορφο γλυκό της πρόσωπο είχε μείνει απείραχτο από τον χρόνο. Mε κοίταξε χωρίς να μιλά και τίποτε δεν έδειξε που ήμουν πεθαμένος. Aρετή! επανέλαβε μ’ ένα αχνό γέλιο σαν μια μικρή πτυχή στην ολόισια φωνή της. Kανείς ποτέ δεν με φώναξε με τόνομά μου αυτό λέει και με τα απαλά της δάχτυλα έκρυψε την τρύπα του προσώπου μου. Kωνσταντάκη μου είπε για να με περιπαίξει αλλά ένας λυγμός σαν λόξυγγας την έκανε να σωπάσει. Γυρίσαμε στο πρεσβυτέριο και με κρατούσε επάνω της περπατούσε μ’ έναν ανεπαίσθητο ρόγχο. Σαν ένας θρήνος από πολύ καιρό στον βυθό μπλεγμένος στα φύκια των πιο βαθιών κλαμάτων της. Tίποτε δεν είπε τίποτα δεν ερώτησε. Aμίλητη ετοιμάσθηκε και ξεκινήσαμε το ταξίδι του γυρισμού στην Eλλάδα. Tαξιδέψαμε με τραίνο.

 Ο Καζαντζίδης εδώ

«Τα λαϊκά τραγούδια μοιάζουν με πουλιά / μαύρα περήφανα έρημα ωραία και προδομένα / μέσ’ απ’ τα σπλάχνα των τσιτσάνηδων πετάγονται καθώς / μέσ’ απ’ τα σπλάχνα του εργάτη: Σας μισώ/ μέσ’ απ΄τα σπλάχνα του φαντάρου: Δε θέλω / καθώς μέσ’ απ’ τα σπλάχνα του εραστή πετάγεται: Τι μπορώ / να κάνω για σένα αγάπη μου; Και κλαίει…»

 
Θωμάς Γκόρπας, «Τα λαϊκά τραγούδια»

 
Ποίηση και λαϊκό τραγούδι έχουν αναμφίβολα μια ιδιαίτερη σχέση. Και αυτό γιατί ενώ πάρα πολλά ποιήματα έγιναν σπουδαία λαϊκά τραγούδια, (χωρίς αυτός να είναι ο αρχικός σκοπός γραφής τους αλλά εξαιτίας της πρωτοβουλίας των συνθετών τους) και πάρα πολλά λαϊκά τραγούδια θα μπορεί να λειτουργούσαν ως αυτοτελή ποιήματα, εντούτοις είναι ελάχιστα τα ποιήματα -και ακόμη πιο ελάχιστοι οι ποιητές- που χρησιμοποίησαν ως πηγή έμπνευσής -αλλά κυρίως εξέφρασαν φανερά μέσω των ποιητικών τους στίχων- τις λαϊκές τους καταβολές και κυρίως τα λαϊκά τους ακούσματα. Ο Θωμάς Γκόρπας, αποτελεί –μαζί με τον Ντίνο Χριστιανόπουλο, τον Γιώργο Χρονά, τον Γιάννη Βαρβέρη, τον Κώστα Ριτσώνη [ο καθένας με το ύφος και τον τρόπο του) κ.ά.  ένα χαρακτηριστικό δείγμα ποιητή που έσκυψε στην αστείρευτη πηγή του λαϊκού τραγουδιού και δρόσισε την άκρη της ποιητικής του πένας. Αποτελεί έναν από τους ποιητές που μίλησε για το λαϊκό τραγούδι τόσο εκτός των ποιημάτων, κυρίως όμως –κι εδώ είναι η πρωτοτυπία του- εντός αυτών καθώς δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει πάρα πολλές φορές μέσα στα ποιήματά του αυτούσιους στίχους τραγουδιών, ρεμπέτικων και δημοτικών. αλλά και να μιλήσει για λαϊκούς ανθρώπους, για ρεμπέτες άγνωστους και γνωστούς. Επίσης ήταν ένας από τους πρώτους που έγραψε για έναν σπουδαίο λαϊκό καλλιτέχνη, εννοώ βεβαίως τον Καραγκιόζη –μάλιστα με δικές του φιγούρες έπαιζε σε ηλικία μόλις 15 ετών-. Έτσι, πολλοί κριτικοί και αναγνώστες συμφωνούν ότι αποτελεί τον πρώτο Έλληνα Beat ποιητή. Πώς σχετίζεται αυτό με τη λαϊκή του πλευρά; Απολύτως. Γιατί οι Αμερικανοί Beat ποιητές των δεκαετιών του ’50 και του ’60 έδρασαν ενάντια στον κονφορμισμό της αμερικανικής κοινωνίας, έζησαν στα άκρα, έγραψαν για τα άκρα, και χρησιμοποίησαν ως όχημα κατά κύριο λόγο τον ήχο της τζαζ για να μεταδώσουν τα μηνύματά τους. Κάπως έτσι όμως δεν έζησαν και δεν έδρασαν και οι δικοί μας ρεμπέτες; Με τη διαφορά ότι το «όπλο» των δεύτερων ήταν το μπουζούκι και όχι κάποιο σαξόφωνο. Ο στόχος όμως ήταν ο ίδιος και στους δυο. Η ξέφραγη γλώσσα με στόχο τα φραγμένα αισθήματα.
Ας γίνουμε όμως πιο συγκεκριμένοι.

Δεν υπάρχει σοβαρός άνθρωπος που στοχεύει στην ποίηση στις μέρες μας και να μη ξέρει πως στο κέντρο της αναμονής κυβερνάει η αίσθηση της περιττότητας. Και από τη στιγμή που δεν γράφει από ξεχείλισμα, αλλά από πρόθεση αναφοράς σε μιαν αγορά, δεν έχει άλλο τρόπο παίρνοντας το λόγο, από το δρόμο της αυτολογοκρισίας.

Ο Σπύρος Αραβανής ζει ως νομάδας σε κάθε ζήτηση γραφής των ημερών. Με προσεκτικές μετακινήσεις στο παγιδευμένο από κάθε είδους απειλές της εξουσία τοπίο, συλλέκτης του ήθους προσώπων που έζησαν της παρουσία και την ήττα τους ίσως στην επιφάνεια του παρόντος της πολιτιστικής δημοσιογραφίας, ζητάει έργω νομίζω τον «ευσυγκίνητο άνθρωπο» που έβαζε σαν πρόταγμα ο Χειμωνάς.
Η έργω άποψη της ποίησης που καταθέτει είναι η ανάληψη μιας παράδοσης όπου η ποίηση είναι η μνήμη ενός ηθικού αιτήματος στο αυτί της πολιτικής. Κάτι το αναχρονιστικό σε μιαν εποχή εξευτελισμού του ρόλου του ποιητή. Την παροντοποίηση του ηθικού αυτού αιτήματος την παράγει με έναν διάλογο, ο οποίος βλέπει πλάγια και προς το έργο όσων διαλέγεται , αλλά και στον έλεγχο της υπό άλλους όρους παρουσίας του στο παρόν.
Ο ορίζοντας αυτού που θεωρεί αγορά της ποίησης, περιέχει όλους τους τόπους του ενεργού λόγου. Τόσο την γραμμένη στα παραδοσιακά πλαίσια της φιλολογίας, όσο και την τραγουδισμένη, στην ιδιαίτερη εκείνη μορφή που μας παραδόθηκε ιστορικά, όταν η γραπτή ποίηση μέσα από την τραγουδισμένη είχε τη μεγαλύτερη κοινωνική της επίδραση.

Η ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΚΑΙΤΗ ΝΤΑΛΗ ΣΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΣΤΟ ΧΑΜΑΜ
σ’ ένα βιντεάκι του Φώτη Παπαδόπουλου (άνοιξη του 2010)

8EuX0h5N2o0